روایت رسانه های جهانی از جنگ ۲۰۲۶، تشییع رهبر شهید و آینده بحران خلیج فارس

در زیست بوم پیچیده و متلاطم بین المللی، جنگ ها و بحران های ژئوپلیتیک هم زمان با میدان های نبرد نظامی، در صحنه روایت سازی و جنگ نوین رسانه ای به وقوع می پیوندند. تحولات شگرف و نقطه عطف تاریخی ناشی از جنگ ۲۰۲۶ و ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، موازنه قدرت سیاسی و امنیتی را در منطقه خاورمیانه و سطح بین المللی دستخوش دگرگونی بنیادین ساخت. در این میان، واکاوی دقیق خروجی و جهت گیری دستگاه های تبلیغاتی و خبری غرب، شرق و محور مقاومت، ابزاری حیاتی برای درک جنگ روایت ها و بازنویسی دکترین های ارتباطاتی محسوب می شود. جریان های رسانه ای جهانی با قطبی سازی بی سابقه، از یک سو سعی بر نمایش شکاف ساختاری، فلج تصمیم گیری و فروپاشی موازنه بازدارندگی ایران داشته و از سوی دیگر، تلاش نموده اند تا با برجسته سازی تحرکات نظامی سنتکام و بحران ناوبری در تنگه هرمز، معادله افکار عمومی جهانی را به نفع ائتلاف غربی-عبری جهت دهی کنند.

ضرورت و اهداف پژوهش

پیچیدگی های روزافزون نبردهای شناختی و دیپلماسی عمومی در عصر حاضر، بازنگری در الگوهای رصد و تحلیل رسانه های فراملی را به امری اجتناب ناپذیر بدل کرده است. با وقوع بحران های حاد ژئوپلیتیک و درگیری های همه جانبه نظامی، دسترسی به تصویر واقعی از بازتاب تحولات، نیازمند ابزارهایی علمی جهت سنجش قطبی سازی روایات، ادراک سازی عمومی و تاکتیک های جنگ روانی بازیگران بین المللی است. پژوهش حاضر در صدد پوشش این شکاف تحلیلی برآمد تا با واکاوی موشکافانه پوشش خبری بیش از ۳۰ رسانه معتبر و کلیدی در سطح جهان، شش محور اساسی شامل تشییع نمادین رهبر انقلاب در ایران و عراق، رویارویی نظامی و اقتصادی در تنگه هرمز، اظهارات پرالتهاب دونالد ترامپ، آینده تفاهم نامه آتش بس اسلام آباد، رویکرد دیپلماتیک قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای و در نهایت چالش های موشکی و ورود نظامی مستقل فرانسه را کالبدشکافی کند. هدف اصلی این سند، ارائه نقشه جامع شناختی از کلان روایت های ساخته شده توسط جبهه های رسانه ای موافق، مخالف و بی پرفورمانس، و نیز تبیین تکنیک های بازتولید قدرت نرم، تثبیت مشروعیت سیاسی و افشای نقاط ضعف ساختاری غربی ها در مدیریت شریان های انرژی جهان است تا برنامه ریزان راهبردی بتوانند دکترین های ارتباطاتی کشور را منطبق بر واقعیات افکار عمومی بین المللی تنظیم نمایند.

تحلیلی بر کلان روایت های رسانه ای از مراسم تشییع در ایران و عراق

مراسم تشییع چندروزه رهبر فقید انقلاب اسلامی ایران در بازه ۴ تا ۹ ژوئیه ۲۰۲۶، به عنوان یکی از عظیم ترین رویدادهای مذهبی-سیاسی تاریخ معاصر خاورمیانه، کانون توجه نخبگان رسانه ای جهان قرار گرفت. انتقالات زنجیره ای پیکر میان شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و تدفین نهایی در مشهد، بستر شکل گیری دو کلان روایت کاملا متضاد در جریان های خبری بین المللی شد.

روایت بازسازی اقتدار و عزم انتقام در شبکه مقاومت

رسانه های منتسب به محور مقاومت و رسانه های داخلی ایران مانند المیادین، المنار، تسنیم، فارس و پرس تی وی، این رویداد بی نظیر را به عنوان رفراندومی ملی و فراملی برای تثبیت مشروعیت نظام جمهوری اسلامی و تجدید بیعت با آرمان های انقلاب بازنمایی کردند. انعکاس داده های میدانی مبنی بر حضور ۲٫۵ میلیون نفر در نجف و حدود ۷ میلیون نفر در کربلا و تخمین ۱۵ تا ۲۰ میلیونی در ایران، پیام قاطع قدرت منطقه ای و عمق استراتژیک ایران را به واشینگتن مخابره کرد. این رسانه ها با برجسته سازی پرچم های سرخ انتقام و نمادهای عاشورایی هم زمان با ماه محرم، شهادت رهبر ایران را به محوری برای انسجام ملی و تقویت روحیه پایداری تبدیل ساختند.

روایت شکنندگی قدرت و غیبت رهبری جدید در رسانه های غربی و عبری

در نقطه مقابل، رسانه های غربی همچون نیویورک تایمز، واشینگتن پست، وال استریت ژورنال، سی ان ان، فاکس نیوز و رسانه های عبری شامل هاآرتص و کانال ۱۲، تمرکز تحلیلی خود را بر دو شاخص محوری قرار دادند. نخست، غیبت معنادار آیت الله مجتبی خامنه ای رهبر جدید در تمامی مراسم های علنی به دلیل جراحات سنگین حمله ۲۸ فوریه و هراس از سوءقصد مجدد موساد که از سوی آنان نشانه شکنندگی ساختار قدرت، فلج نهادهای تصمیم گیر و بحران عمیق مشروعیت تعبیر شد؛ و دوم، برجسته سازی شعارهای رادیکال نظیر “مرگ بر ترامپ” و نمایش عروسک های به دار آویخته شده رئیس جمهور آمریکا، که به عنوان تریبونی برای تحریک احساسات ضدآمریکایی و سرپوش گذاشتن بر شکست های نظامی تحلیل گردید. در این میان، رسانه های اروپایی مانند گاردین و فایننشال تایمز ضمن اذعان به انضباط لجستیکی حکومت در برگزاری بدون تلفات مراسم، آن را تلاشی سیستماتیک برای ترمیم بی اعتمادی عمومی دانستند.

انسداد تنگه هرمز و رویارویی نظامی-اقتصادی در خلیج فارس

پس از فروپاشی عملی تفاهم نامه آتش بس ۶۰ روزه اسلام آباد، آبراه استراتژیک تنگه هرمز بار دیگر به کانون بحران تمام عیار جهانی مبدل گردید. بررسی اخبار رسانه های تحلیلی حاکی از شکل گیری جنگ اقتصادی و ناامنی شدید ناوبری دریایی است.

بحران انرژی و عوارض سنگین در روایت رسانه های اقتصادی

رسانه های اقتصادی جهان مانند بلومبرگ و فایننشال تایمز گزارش دادند که تردد تجاری در تنگه هرمز به توقف کامل نزدیک شده است. اقدام سپاه پاسداران در ایجاد ایست بازرسی، منوط کردن عبور کشتی ها به مجوز قبلی و اخذ عوارض ۲ میلیون دلاری با ارز یوآن، شریان های صادرات انرژی را مسدود کرد. این امر موجب شد صندوق بین المللی پول رشد اقتصادی عربستان را از ۴٫۵ به ۱٫۷ درصد کاهش دهد و آژانس بین المللی انرژی نسبت به رکود تورمی و کمبود بنزین و سوخت جت در اروپا و آمریکا هشدار دهد.

اولتیماتوم سنتکام و پاسخ موشکی ایران در تحلیل های نظامی

رسانه های غربی مانند آکسیوس، رویترز و فاکس نیوز با پوشش تهاجم های سنتکام گزارش دادند که بیش از ۱۸۰ حمله هوایی به سواحل جنوبی و بنادر ایران انجام شد تا توان دریایی سپاه فلج شود. در مقابل، رسانه های جبهه مقاومت شلیک موشک های بالستیک ایران به پایگاه های آمریکا در کویت (علی السالم)، بحرین (الجفیر)، اردن، امارات و قطر را پاسخی مشروع و در قالب بازدارندگی فعال ارزیابی نمودند. رسانه های چینی و روسی مانند شین هوا و راشا تودی، سیاست های هژمونیک واشینگتن و لغو معافیت های نفتی ایران را عامل اصلی نظامی شدن منطقه دانسته و اقدام آمریکا را نقض صریح منشور ملل متحد خواندند.

جنگ لفظی ترامپ و بازتاب های بین المللی آن

اظهارات تند، پرالتهاب و متناقض دونالد ترامپ در جریان این بحران، بازتاب وسیعی در رسانه های خبری جهان یافت و نشان دهنده ابهام در استراتژی واشنگتن بود.

تهدیدات موشکی و لفاظی های تهاجمی

پس از انتشار گزارش های اطلاعاتی مبنی بر طرح های ترور ترامپ توسط ایران، وی در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد ۱۰۰۰ موشک آماده شلیک به سمت ایران است و در صورت هرگونه اقدام، ایران نابود خواهد شد. رسانه های راست گرای آمریکایی مانند فاکس نیوز و واشینگتن ایگزمینر این مواضع را برای حفظ اقتدار ملی آمریکا ضروری دانستند، اما نیویورک تایمز و واشینگتن پست رفتار زیگزاگی ترامپ در اجلاس ناتو را عاملی برای خطای محاسباتی خطرناک توصیف کردند.

خشم دیپلماتیک و توهین به عزاداران

مصاحبه جنجالی ترامپ با آکسیوس که اشک های عزاداران را “اشک تمساح” و مقامات ایرانی را “تفاله” نامیده بود، موجی از خشم شدید در ایران ایجاد کرد. شین هوا و المیادین این سخنان را نشانه انحطاط اخلاقی و استیصال واشینگتن دانستند. رسانه های اروپایی مانند بی بی سی و گاردین نیز تصریح کردند توهین ترامپ باعث حاشیه نشینی جناح های میانه رو و اتخاذ مواضع سرسختانه تر در تهران شده است.

بن بست دیپلماتیک و افق مبهم آتش بس اسلام آباد

بررسی تحلیلی رسانه ها نشان می دهد تفاهم نامه اسلام آباد که با میانجی گری پاکستان، قطر و عمان منعقد شده بود، به دلیل شروط سخت گیرانه دو طرف در آستانه فروپاشی کامل قرار دارد.

شرط گذاری های متعارض واشینگتن و تهران

رسانه های استراتژیک غربی فاش ساختند که آمریکا شرط ادامه آتش بس را تحویل کامل ذخایر اورانیوم غنی شده ایران و توقف کامل عوارض در تنگه هرمز قرار داده است. در مقابل، رسانه های ایرانی و لبنانی نظیر المنار تاکید کردند که خط قرمز تهران، توقف کامل جنگ در لبنان، خروج ارتش اسرائیل از جنوب این کشور و لغو تحریم های نفتی طبق بند ۹ توافق نامه است.

ورود مستقل فرانسه و انشقاق در جبهه غرب

در ادامه تکامل این بحران، ورود مستقیم فرانسه به معادلات امنیتی خلیج فارس جلب توجه کرد. فرانس ۲۴ و لوموند فاش ساختند که امانوئل ماکرون با اعزام ناو هواپیمابر شارل دوگل به دنبال ایجاد ائتلاف اروپایی برای پاک سازی مین های دریایی و تامین امنیت ناوبری مستقل از آمریکا است. با این حال، پاریس به دلیل منافع شرکت های کشتی رانی خود و پرداخت عوارض به سپاه، قطعنامه تهاجمی آمریکا علیه ایران را در شورای امنیت وتو نمود.

جمع بندی

تحلیل جامع و روایت شناسانه پوشش رسانه های جهانی از بحران ۲۰۲۶ آشکار می سازد که واقعه ترور رهبر انقلاب نه تنها منجر به فروپاشی حاکمیت ایران نگردید، بلکه به ابزاری قدرتمند برای بازسازی انسجام داخلی و دیپلماسی عمومی تبدیل شد. بازی هوشمندانه ایران در منطقه خاکستری تنگه هرمز و بهره گیری از ابهامات حقوقی، ضعف ائتلاف های غربی در تامین امنیت شریان های انرژی جهان را هویدا ساخت. در شرایطی که آمریکا با ابزار اولتیماتوم و فشار حداکثری خواستار خلع سلاح موشکی و هسته ای ایران است، انشقاق در جبهه غربی با تک روی های اقتصادی فرانسه و حمایت های استراتژیک چین و روسیه، نشان دهنده گذار قطعی از نظم تک قطبی است. عدم دستیابی به توافق جامع در مذاکرات پیش رو، خاورمیانه و اقتصاد بین الملل را با شوک رکود تورمی بی سابقه ای مواجه خواهد ساخت که مدیریت آن نیازمند انعطاف پذیری واشینگتن در برابر واقعیت های ژئوپلیتیک منطقه است.

این مطالعه در اندیشکده رسانه و جامعه در سال ۱۴۰۵ انجام شده است.