بازگشت به عصر حجر؛ حیله جدید دشمن
یادداشت رضا پورکاویان، مرکز ارزیابی سیاستی ایران
رضا پورکاویان، مرکز ارزیابی سیاستی ایران
ادعای ترامپ درباره -بازگرداندن ایران به عصر حجر- درواقع حامل نوعی هدف و راهبرد است. این تهدید در پی آن است که امید به آیندهای را، که درنتیجه ناکامیها و شکستهای امریکا و اسرائیل در این جنگ در میان حاکمیت و جامعه شکل گرفتهاست، محدود و تضعیف کند. بهبیاندیگر، واشنگتن بهخوبی دریافته است که این جنگ نهتنها آنها را به اهداف مورد نظرشان نرسانده، بلکه برعکس، موجب افزایش انگیزه و اراده برای مقابله با آنها شده است و در میان ایرانیان امید به آیندهای روشن در دوران پساجنگ را تقویت کردهاست. در چنین فضایی که سطح انگیزه و روحیه در جامعه افزایش یافته، که حتی پیش از جنگ نیز به این شدت وجود نداشت، طرح تهدید بازگشت به عصر حجر تلاشی برای القای احساس ناامیدی و ایجاد ترس عقبماندن از مسیر توسعه در دوران پساجنگ، هم در سطح حاکمیت و هم در میان جامعه است.
این پیام درعینحال، فراتر از هدف یادشده، حاوی یک راهبرد پنهان نیز هست، راهبردی که در قالب دوگانه مقاومت یا تسلیم قابل فهم است. به نظر میرسد امریکا و اسرائیل که از میزان همبستگی ایجادشده شگفتزده شدهاند، اکنون میکوشند ازطریق تحریک طبقه متوسط جامعه، طبقهای که بخش قابل توجهی از آن در بدنه دولت و حلقههای مشورتی آن فعالیت دارد، نوعی تقابل با اهداف نظامی حاکمیت ایجاد کنند. بهعبارتدیگر، آنها در تلاشاند ذهنیت این طبقه را نسبت به غیرقابل توسعه بودن ایران در صورت تداوم درگیریها شکل دهند و آن را علیه دولت برانگیزند. در ادامه نیز با برجستهکردن یک دوگانه میان قوه مجریه از یکسو و حاکمیت و نیروهای مسلح ازسویدیگر، نوعی فاصله و شکاف ایجاد کنند و از این وضعیت برای پیشبرد چند هدف بهره ببرند:
1. حاکمیت را به کاهش سطح حملات ترغیب کنند؛
2. ازطریق ایجاد دوگانه میان دولت و حاکمیت، در میان حامیان نظام نیز شکاف ایجاد کنند؛
3. حاکمیت را بهسمت تسلیم یا پذیرش مذاکره سوق دهند؛
4. در سطح جامعه این تصور را القا کنند که حاکمیت نسبت به آینده و مطالبات مردم بیتوجه است.
بااینحال، به نظر نمیرسد این راهبردها در عمل به نتایج مورد نظر دست یابند، چراکه پیوند و همگرایی میان دولت کنونی و حاکمیت از استحکام مناسبی برخوردار است. بااینوجود، دولت بایستی مراقبت دوچندانی نسبت به گروههای مشورتی خود داشته باشد و بداند که این دوگانه، مصنوعی و ساخته دشمن است و درحقیقت راهی جز مقاومت برای نیل به توسعه وجود ندارد.
