تاب آوری محور راه و شهرسازی در شرایط جنگی
یادداشت فاطمه سادات رحمتی، مدیر اندیشگاه مهاد در مسئله تاب آوری راه و شهرسازی در کشور
✍️ فاطمه سادات رحمتی – مدیر اندیشگاه مهاد
در یادداشت پیشین ابتدای جنگ اشاره شد که وظیفه هر یک از ما طراحی سناریوهای بحرانی بلندمدت برای حوزههای تخصصی، و اندیشیدن به راهبردهای تداوم حیات و کارکرد در این شرایط است. نظر به شکننده و ناپایدار بودن آتش بس و نیاز مبرم به آمادگی پیش از شروع مجدد جنگ علاج واقعه پیش از وقوع باید کرد. در جهت تاب آوری در محور راه و شهرسازی موارد زیر باید چارهجویی شوند:
- شبکه حملونقل جادهای
- شبکه ریلی کشور
- فرودگاههای داخلی و بینالمللی
- زیرساختهای بندری و دریایی
- شبکه راههای روستایی و دسترسی اضطراری
- شبکه زیرساختهای مسکن و شهرسازی در مناطق جمعیتی
- مراکز راهبردی مدیریت حملونقل و زیرساخت همچون مرکز مدیریت راهها، کنترل ترافیک جادهای و دیگر سامانه ها
- ناوگان حملونقل باری و مسافری
الزامات عملکردی ادارات کل راه و شهرسازی استانها
در شرایط اختلال زیرساختی شدید، ادارات کل راه و شهرسازی استانها بهعنوان بازوی اجرایی و لجستیکی وزارت راه و شهرسازی در استان، نقش حیاتی در حفظ کارکردهای پایهای استان، تداوم حملونقل اضطراری، و مدیریت آسیبهای زیرساختی دارند. در ادامه، مجموعه وظایف و ظرفیتهای عملیاتی این ادارات در شرایط بحران را ارائه میکنم، بهویژه از منظر آنچه «از دستشان برمیآید» و باید برای آن آمادگی داشته باشند:
مدیریت و اولویتبندی راههای شریانی استان
- شناسایی و بازگشایی مسیرهای اضطراری برای انتقال نیروهای امدادی، تجهیزات نظامی، یا خروج مردم
- اولویتبندی تعمیر راهها و پلهای آسیبدیده با تیمهای استانی
- ارتباط دائم با فرمانداریها و پلیسراه برای مدیریت محورهای پرتردد یا بسته
تخصیص و هدایت ماشینآلات سنگین و ناوگان راهداری
- بهکارگیری فوری ماشینآلات موجود (لودر، گریدر، بولدوزر، کامیون) برای آواربرداری، بازگشایی مسیر، ساخت مسیرهای اضطراری
- درگیر کردن پیمانکاران طرف قرارداد با استان برای پشتیبانی لجستیکی سریع
- همکاری با ارتش، هلالاحمر و شهرداری برای امداد ترکیبی
کنترل وضعیت پناهگاهها، کمپهای اسکان و شهرکهای دولتی
- بررسی مقاومت سازهای مسکن مهر، نهضت ملی مسکن یا سایر شهرکهای دولتی در برابر حمله/زلزله
- آمادهسازی فضاهای دولتی (مساجد، مدارس، سالنها) برای تبدیل به پناهگاه اضطراری یا کمپ اسکان موقت
- اختصاص زمین یا سوله برای استقرار موقت خانوادههای بیخانمانشده
تداوم عملیات حملونقل و تدارک مسیرهای جایگزین
- شناسایی مسیرهای جایگزین ریلی یا جادهای در صورت تخریب مسیر اصلی
- همکاری با شرکت حملونقل جادهای استان برای توزیع کالاهای حیاتی (دارو، غذا، سوخت)
- اولویتبندی صدور مجوز تردد برای خودروهای امدادی و تدارکاتی
ارزیابی سریع آسیب زیرساختهای حیاتی استان
- تشکیل تیمهای میدانی برای برآورد خسارت راه، پل، ساختمانهای دولتی و سطوح پرخطر شهری
- استفاده از پهپاد یا GIS برای پایش از راه دور و مستندسازی آسیبها
- ارائه گزارش روزانه به ستاد بحران استان و وزارتخانه
حمایت از بازسازی سریع در مناطق آسیبدیده
- تسهیل صدور مجوزهای بازسازی موقت یا اضطراری برای بناهای عمومی
- اجرای الگوهای ساخت اضطراری و اسکان موقت (کانکس، چادرهای مهندسیشده)
- همکاری با بنیاد مسکن و شهرداریها برای بازسازی سکونتگاهها
پشتیبانی از راههای روستایی و مرزی
- ایجاد مسیر دسترسی موقت به روستاهای قطعشده
- بازسازی سریع راههای مرزی برای امدادرسانی نظامی یا خروج امن مردم
- استفاده از نیروهای محلی و دهیاریها برای اولویتبندی مسیرها
ارتباط اضطراری با مرکز و نهادهای محلی
- استقرار یک مرکز فرماندهی بحران در اداره کل
- استفاده از سیستمهای پشتیبان ارتباطی (رادیویی، اینترنت ماهوارهای در صورت قطع سراسری)
- مشارکت فعال در جلسات ستاد مدیریت بحران استانداری
دقت کنیم که موفقیت این اقدامات در جهت تاب آوری راه و شهرسازی الزاماتی دارد که از خود اقدامات کم اهمیتتر نیستند:
- داشتن طرح تاب آوری زیرساختهای حملونقل استان از پیش
- تهیه بانک اطلاعات ماشینآلات و پیمانکاران قابل فراخوان سریع
- آموزش و تمرین مستمر نیروهای اداره کل برای کار در شرایط بحرانی
- ارتباط مؤثر با نیروهای نظامی و امنیتی استان برای همافزایی عملیاتی
