امکان و امتناع صنایع خلاق در ایران

به گزارش گروه خبر جامعه اندیشکده ها؛ برخی از ایده‌ها و مفاهیم برای طرح و بسط در جامعه فکری نیازمند تمهیداتی است. از جمله عرصه‌ها و مفاهیمی که باید به صورت خاصی در مورد آن به گفتگو نشست، مفاهیم و عرصه‌هایی است که چندرشته‌ای و میان‌رشته‌ای محسوب می‌شوند. عنوان کتاب «بازاریابی در صنایع فرهنگی و خلاق» خود گویای اهمیت مباحث چند بعدی و میان‌رشته‌ای است که این اثر به آنها پرداخته شده است. صنایع فرهنگـی یا همان خلاق بـه آن دسـته از صـنایعی اطـلاق مـی‌شـود کـه محصولات بدیع و هنری ملموس و غیر ملموس تولید می‌کنند و می‌توانند از طریق اسـتفاده از دارایـی‌هـای فرهنگی و ارائه خدمات و تولید محصولات مبتنی بر دانش به‌صورت سـنتی و امـروزی، بـه‌عنـوان منبـع درآمد و تولید ثروت در نظر گرفته شوند. از این نظر بازاریابی این محصولات اهمیت می‌یابد.خانه اندیشه‌ورزان به عنوان اتاق فکری ایران همواره پشتیبان تمهیداتی است که راه را برای مداقه در مفاهیم نوآئین و عرصه‌های چند بخشی باز می‌کند. در همین راستا نشست معرفی و بررسی کتاب بازاریابی در صنایع فرهنگی و خلاق با حضور محمدمهدی ایزدخواه، محمد اسدی و سجاد خانی در خانه اندیشه ورزان برگزار شد. کتاب «بازاریابی در صنایع فرهنگی و خلاق» مسایل کسب و کاری صنایع فرهنگی و خلاق را در سطح اقتصاد خرد بررسی می‌کند. از سوی دیگر بازار فرهنگ، اقتصاد فرهنگ و توسعه فرهنگ از دیگر موضوعات بنیادینی است که این کتاب ترجمه و تألیفی به آن پرداخته است. در ادامه خلاصه‌ای از این نشست را از نظر می‌گذرانید.

کتابی برای مخاطبان ایرانی صنایع خلاق

محمدمهدی ایزدخواه مولف کتاب بازاریابی در صنایع فرهنگی و خلاق» به عنوان نخستین سخنران این نشست، ضمن اذعان به فقدان منابع در حوزه اقتصاد خلاق، گام برداشتن در جهت رفع این کمبود را به مثابه یکی از مهم‌ترین عوامل نگاشتن کتاب خواند و مدعی شد که در کتاب خود به انواع و اقسام مباجث و مسائل معطوف به بازاریابی در صنایع فرهنگی و خلاق که کارویژه ایرانی داشته باشد اعم از اسباب بازی، گردشگری، ویدئوگیمپرداخته است. نویسنده کتاب با ذکر این نکته که به 100 مورد از این دست صنایع فرهنگی پرداخته تصریح کرد که کتابش در تلاش بوده که در حیطه سیاستگذاری به فعالان فرهنگی و هنری، کمک کند.

لزوم ارائه ویراست‌های جدید در آینده

محمدحسین سجادی نیری، مدیرعامل تکنو تجارت سخنرانی بعدی نشست بود که ضمن تعریف و تمجید از فرم و قالبی که کتاب برگزیده برای چاپ و نشر برگزیده است یک نکته مهم را موزد توجه قرار داد و آن هم این بود که مفاهیم کلان حوزه اقتصاد خلاق در کشور نادیده گرفته شده و این کتاب نیز تنها در حوزه اقتصاد خرد به مساله نگاه کرده که البته در جای خودش حائز اهمیت است. سجادی نیری ضمن اذعان به مثال‌های ایرانی کتاب، لزوم روزآمدی آن را نیز مدنظر قرار داد و گفت: به روز آوری مثال‌ها مساله‌ای است که در کشور ما خیلی مرسوم نیست و کتاب تنها مجددا چاپ میشود. اما در این کتاب مسیری پیش گرفته شده که عملا نویسندگان ناگزیرند در چاپ‌های بعدی به روز رسانی مثال‌ها را مورد توجه قرار دهند. او در ادامه گفت: حوزه صنایع خلاق بسیار متنوع است که در این کتاب نیز سایه آن دیده می‌شود. برای مثال بحث بسته‌بندی را در نظر بگیرید. پکیجینگ در هر حوزه معنی متفاوت خود را دارد که باید در خصوص آن گفت‌وگو کرد. غرب در این حوزه حرف زیادی برای گفتن دارد؛ اما در ایران هنوز در این راستا جای کار وجود دارد. امید دارم این مفهوم و کتاب در نشرهای بعدی، هم در مثال‌ها به روز شود و هم در ایرانی کردن موضوع چارچوب‌های فرهنگی نیز گام برداشته شود. چراکه اگر ما عینک اقتصاد بنگاه را به چشم خود بزنیم، می‌بینیم که در فضای کسب و کار ایران، موضوع چارچوب‌های فرهنگی سایه می‌اندازد و همین مساله سبب شکست کسب و کار می‌شود. این مسائل جای گفت‌وگو دارد.

لزوم توجه به بازار داخلی صنایع خلاق

مسعود حسنلو، دبیر ستاد توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم نیز سومین سخنرانی نشست بود که در آن با ستایش از روایتی که کتاب به دست می‌دهد، توجه نویسنده کتاب به ترکسی تجربه زیسته و داده‌های عمیق‌تر را از نقاط قوت کتاب ازیابی کرد و گفت: ما گاهی به واسطه تغییر و تحولات فرصت نگارش کتاب را نداریم. کتاب باید در ذهن نویسنده شکل بگیرد؛ تبدیل به متن شود و… این فرایند حداقل یک سال و نیم تا دو سال طول می‌کشد. بنابراین نیاز است کتاب از ابزارهای کمکی استفاده کند. همچنین در کتاب جای این وجود داشت مساله بازاریابی بین‌الملل، بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

عدم سازمان‌یافتگی صنایع خلاق در ایران

سید مهدی سادات، مدیرعامل صندوق پژوهش و نوآوری به عنوان چهارمین سخنران نشست به مشکلات صنایع فرهنگی اشاره کرد و گفت: اینکه ما اکنون یک کتاب با عنوان صنایع فرهنگی می‌بینیم بدین معنا است که تغییر نگاهی رخ داده است؛ اما هنوز متاسفانه برخی نگاه‌های منفی وجود دارد که فضای فرهنگی را گمراه و آلوده می‌کند. به نظرم آسیب شناسی و تبیین و انتقال آن به مراجع مختلف نکته بسیار مهمی است. او افزود: اساسا کسب و کارهای حوزه فرهنگ و صنایع خلاق ما کسب و کارهای سازمان یافته‌ای نیستند و باید ورود جدی به بحث کرد که انتشار این کتاب میتواند به ساماندهی کسب و کارها کمکی جدی بکند. موضوع دیگر بحث طراحی محصول است؛ به طراحی محصول در صنایع فرهنگی ما نگاه عمیق و علمی نشده است که این موضوع نیز به عدم ساماندهی این کسب و کارها باز می‌گردد. بحث دیگر ضرورت ذائقه سنجی فرهنگی است که در فرایند بازاریابی باید بدان توجه داشت؛ متاسفانه به این موضوع نگاه جدی نشده است و موضوع مورد غفلت قرار گرفته است. مدیرعامل صندوق پژوهش و نوآوریدر بخش دیگری از سخنان خود درباره نحوه مواجهه با مخاطب گفت: لازمه جذب مخاطب، تدوین زنجیره اثر است که در ایران به جد بدان پرداخته نشده است. بحث عدم اتصال دانشگاه و کسب و کار فرهنگی، اشکال جدی ما است و این موضوع نیز به عدم ساماندهی کسب و کارهای فرهنگی بازمی‌گردد. تا به حال محصولات خلاق ما بدون برنامه ریزی منطقی بوده است. عدم ارتباط نوآوری و صنایع فرهنگی مشکل دیگری است که از آن غفلت شده است. نبود نوآوری و رسوخ فناوری در صنایع خلاق چیزی است که توجه لازم بدان نشده است و جای کار جدی دارد.

مسیر بلوغ اکوسیستم صنایع خلاق

در پایان نشست بار دیگر نوبت به مولف کتاب رسید تا در مقام جمع‌بندی و پاسخ به نکاتی که در سخنان دیگر سخنرانان مطرح شد نکات خود را طرح کند. او ابتدا با اشاره به کمرنگی بازاریابی بین‌الملل و پاسخ به این سوال که نگاه اقتصادی نداشتن به فرهنگ چه آسیب‌هایی دارد گفت: کتاب باید طوری طراحی می‌شد که ملاحظات خواننده ایرانی در آن قرار گیرد و من در نگارش کتاب همواره به این نکته توجه داشتم که آیا چیزی که می‌نویسم به کار می‌آید یا خیر؟ محمدمهدی ایزدخواه در ادامه با اشاره ببه لزوم آموزش دادن صنایع فرهنگی در ایران افزود:اکوسیستم را باید از مسیر آموزش به بلوغ رساند. ما تعداد زیادی دانشجو داریم که هنر، ارتباطات، تاریخ و… می‌خوانند. این افراد می‌خواهند در آینده کارهای صنایع خلاق انجام دهند. اما این دانشجویان رها می‌شوند و آموزش آنها فراموش می‌شود. . ما باید به سراغ وزارت علوم برویم که برای این بازاریابی صنایع فرهنگی رشته ایجاد و در آنان واحدهای درسی بگنجاند که موضوعات صنایع فرهنگی در آنان آموزش داده شود.

صنایع خلاق و آینده نوین ایران

به نظر می‌رسد در پایان نشست معرفی و بررسی کتاب «بازاریابی در صنایع فرهنگی و خلاق» روزنه جدیدی در باب نگاه سیاست‌گذارانه این صنایع باز شده و این گشودگی در سخنان کارشناسان قابل رصد است. لازم به ذکر است صنایعخلاق به‌‌عنوان صنایعی که خلاقیت علمی، هنری، اقتصادی و فن‌آورانه را توأمان در بر می‌گیرد جایگاه ویژه‌ای در اقتصاد کشورها دارد. پیش از این مفاهیم صنعت خلاق و اقتصاد نوآور وجود نداشتند، اما امروزه به‌عنوان بخش پویا، مهم و در حال رشد اقتصاد جهانی به‌شمار می‌‌‌‌آیند. با این حال، رشد و توسعه صنایع خلاق مستلزم وجود سرمایه، مهارت‌هایکارآفرینی، زیرساخت‌های لازم و قوانین مالکیت فکریخصوصاً حق کپی‌رایت است. این صنایع اکنون بسیار مورد توجه قرار گرفته است و نقش آن در رشد اقتصادی می‌تواندبسیار پررنگ باشد.