چگونه چین از جنگ ایران سود میبرد؛ با نشان دادن اینکه با آمریکا متفاوت است
مرور بنیاد توسعه فردا از گزارشات جنگ اندیشکدههای خارجی
بنیاد توسعه فردا به نقل از الجزیره (22 آوریل 2026)
در حالی که شی جین پینگ، رئیسجمهور چین، این هفته خواستار بازگشایی تنگه هرمز شد، رویکرد عملگرایانه پکن در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به طور کامل به نمایش درآمد. شی در تماس تلفنی با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، بار دیگر بر حمایت چین از «همه تلاشهایی که به بازگرداندن صلح کمک میکند» و حل و فصل اختلافات از طریق ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک تأکید کرد. اظهارات محتاطانه شی در تضاد آشکار با اظهارات دونالد ترامپ بود که در همان روز در شبکههای اجتماعی اعلام کرد «در حال پیروزی در یک جنگ است، همه چیز خیلی خوب پیش میرود.»
تحلیلگران میگویند چین از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران برای معرفی خود به عنوان مسئولیتپذیرترین ابرقدرت جهان استفاده میکود؛ قدرتی که اغلب ترجیح میدهد در پسزمینه بماند تا در مرکز توجه. پکن توانسته خود را به عنوان صدای عقل معرفی کند، به لطف سیاست دیرینه «عدم مداخله» در امور داخلی کشورهای دیگر و روابط کاری خود با همه بازیگران درگیر در جنگ.
استراتژی چین: دوستی با همه، حتی دشمنان یکدیگر
چین بزرگترین شریک تجاری ایران است و تا ۹۰ درصد نفت آن را خریداری میکند. در سال ۲۰۲۱، پکن یک «توافقنامه مشارکت استراتژیک جامع» ۲۵ ساله با تهران امضا کرد. در عین حال، چین در دهه گذشته روابط نزدیکتری با کشورهای عربی حاشیه خلیج از جمله عربستان، قطر و امارات ایجاد کرده و همچنان یک شریک تجاری برتر برای آمریکا و اسرائیل باقی مانده است.
تعهد چین به عدم مداخله، دلیل کلیدی وتوی قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل بود که خواستار «هماهنگی تلاشها با ماهیت دفاعی» برای بازگشایی تنگه هرمز شده بود. چین قطعنامههای مشابهی را برای مداخله در درگیریهای اخیر مانند سوریه و میانمار وتو کرده است.
اولویت اقتصادی، نه ژئوپلیتیک
برخلاف تمرکز استراتژیک آمریکا بر خاورمیانه (از جمله تلاش برای تغییر رژیم)، اولویت اصلی پکن در منطقه همچنان اقتصادی است. چانگ چینگ، پژوهشگر ارشد انجمن مطالعات استراتژیک در تایپه، گفت: آنها انتظار صلح و ثبات دارند. آنها واقعاً نگران این نیستند که چه کسی در درگیری پیروز میشود. آرزوی آنها تلاش برای بازگرداندن محیط صلحآمیز در خاورمیانه است، به ویژه در اطراف تنگه هرمز.
فنگ چوچنگ، از شرکت تحقیقاتی Hutong Research، هشدار داد که تشدید بیشتر جنگ «امنیت اقتصادی و انرژی چین را تا حدی تهدید میکند که میتواند پکن را مجبور به درگیری مستقیم کند، با توجه به اینکه بیش از ۴۰ درصد از واردات نفت خام آن از خاورمیانه تأمین میشود.» از دیدگاه پکن، چنین درگیریهایی تلاشهای آن را برای حفظ توازن ظریف بین ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج به خطر میاندازد.
میانجیگری محتاطانه
پکن تلاش کرده است از موقعیت خود به عنوان دوست همه برای کمک به هماهنگی یک راهحل مسالمتآمیز برای جنگ استفاده کند. با وجود فعالیتهای دیپلماتیک، چین به طرز عجیبی سعی کرده است نقش خود را در میانجیگری آتشبس دو هفتهای کماهمیت جلوه دهد. دلیل آن، به گفته ناظران، این است که چین میخواهد از درگیر شدن در یک توافق صلح پیچیده اجتناب کند. درو تامپسون، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات بینالمللی راجاراتنام در سنگاپور، گفت: آنها در تلاش هستند صلحساز باشند بدون اینکه فرآیند صلح را تضمین کنند. نکته اصلی این است که خاورمیانه به هیچ وجه یک منافع اصلی چین نیست، بنابراین سرمایه سیاسی محدودی برای خرج کردن دارد.
ابهامات: کمک به ایران از پشت صحنه؟
گزارشهای رسانههای غربی حاکی از آن است که چین ممکن است سعی داشته باشد تعادل را از پشت صحنه بر هم بزند. سیانان گزارش داد که چین در حال آمادهسازی محمولهای از سامانههای دفاع هوایی قابل حمل (MANPADS) برای ایران است. فایننشال تایمز نیز گزارش داد که ایران یک ماهواره جاسوسی چینی را در سال ۲۰۲۴ به دست آورده و از آن برای هدف قرار دادن پایگاههای نظامی آمریکا در سراسر خاورمیانه استفاده کرده است.
