ابعاد پنهان وابستگی صنایع معدنی به تنگه هرمز

 رضا موسایی، دبیر دفتر مطالعات راهبردی رونق تولید

درحالی‌که توجه افکار عمومی جهان بر قیمت بنزین و نفت خام متمرکز شده، طوفانی آرام اما ویرانگر در لایه‌های زیرین اقتصاد و زنجیره تامین مواد معدنی در حال شکل‌گیری است. تنش‌های اخیر در خاورمیانه تنها به‌معنای گران‌شدن سوخت نیست؛ بلکه به‌معنای توقف ماشین‌آلات معدنی، قفل‌شدن صنایع فلزی و بحران در تولید ابزارهای استراتژیک از چین تا ژاپن است.

۱) مواد منفجره و استخراج: تهدید در پله اول

صنعت معدن برای خردکردن سنگ‌ها و دسترسی به کانی‌ها به مواد منفجره نیاز دارد. پیش‌ماده اصلی این مواد، مشتقات نیتروژن و آمونیاک است. خاورمیانه ۲۲ درصد از سهم بازار جهانی اوره و آمونیاک را در اختیار دارد. اختلال در این زنجیره یعنی ریسک توقف عملیات استخراج در معادن بزرگ آسیا به دلیل کمبود نهاده‌های انفجاری.

۲) گوگرد؛ کلید طلایی پردازش فلزات

بدون گوگرد، تولید مس، روی و بسیاری از فلزات استراتژیک ناممکن است. خاورمیانه با تامین ۴۵ درصد از صادرات جهانی گوگرد، نقش قلب تپنده صنایع متالورژی را ایفا می‌کند. این ماده نهاده اصلی تولید اسید سولفوریک است که برای پردازش کانی‌ها حیاتی است. کمبود آن، فرآیندهای صنعتی را در سراسر آسیا فلج خواهد کرد.

۳) نبض بازار فلزات در دستان منطقه

سهم خاورمیانه در کالاهای استخراجی و فلزی بسیار فراتر از تصورات عمومی است. این ارقام نشان می‌دهد که چرا بازار ساخت‌وساز و تکنولوژی در آسیا نگران است:
➖ پودر طلا (۳۶٪ بازار جهانی): نوسان در تأاین قطعات الکترونیک دقیق.
➖ الماس صنعتی (۲۶٪ بازار جهانی): حیاتی برای مته‌های حفاری و ابزارهای برش.
➖ آلومینیوم (۲۴٪ صادرات جهانی): فلز پایه صنایع خودروسازی و هوافضا.
➖ سازه‌های فولادی (۲۸٪ بازار جهانی): ستون فقرات پروژه‌های زیرساختی بزرگ.

۴) کوچ اجباری به عصر زغال‌سنگ

بحران گاز طبیعی (LNG) در آسیا جدی است. کشورهایی مانند هند تنها برای ۶ روز ذخیره گاز دارند. با محدودیت تامین گاز از خاورمیانه، نیروگاه‌های برق در آسیا به‌ناچار به‌سمت زغال‌سنگ کوچ خواهند کرد. این تغییر ناگهانی، فشار بی‌سابقه‌ای بر زنجیره تامین، استخراج و لجستیک زغال‌سنگ وارد کرده و قیمت این سوخت فسیلی را به اوج خواهد رساند.

۵) لجستیک؛ تیر خلاص بر پیکر قیمت‌هاپ

مواد معدنی به‌دلیل وزن بالا، وابستگی مطلق به حمل‌ونقل دریایی دارند. وقتی شاخص نفتکش‌های کثیف بالتیک (BDTI) که محموله‌های سنگین را ردیابی می‌کند ۴۷ درصد جهش می‌کند، یعنی هزینه حمل هر تن ماده معدنی به‌شدت گران شده است. این افزایش هزینه، درنهایت به شکل گرانی مسکن، خودرو و کالاهای مصرفی در قلب آسیا خود را نشان خواهد داد.