شکست خطوط لوله جایگزین برای تنگه هرمز

 اندیشکده دیپلماسی اقتصادی به نقل از الجزیره

پس از اعلام کنترل تنگه هرمز توسط ایران در ۲ مارس، هزاران شناور با پرچم کشورهای مختلف در دو طرف تنگه سرگردان مانده‌اند. همین امر نگاه‌ها را به‌سمت سه خط لوله جایگزین با ظرفیت ترکیبی ۹ میلیون بشکه در روز متوجه ساخت.

خط لوله شرق به غرب عربستان (Petroline):

به‌طول ۱,۲۰۰ کیلومتر از آبقیق به ینبع در دریای سرخ. ظرفیت اسمی ۷ میلیون بشکه در روز که از زمان آغاز جنگ، ظرفیت عملیاتی آن از میانگین ۷۷۰,۰۰۰ بشکه در روز (ژانویه و فوریه) به ۲.۹ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است؛

خط لوله حبشان-فجیره امارات (ADCOP):

به‌طول ۳۸۰ کیلومتر از حبشان به بندر فجیره در دریای عمان که پس از جنگ ظرفیت عملیاتی آن در بیشینه مقدار خود بوسیله ترمینال نفتی فجیره به ۱.۶۲ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است؛

خط لوله کرکوک-جیهان عراق-ترکیه:

با ظرفیت اسمی ۱.۶ میلیون بشکه در روز که در حال حاضر تنها حدود ۲۰۰,۰۰۰ بشکه در روز از آن عبور می‌کند.
بررسی‌ها نشان می‌دهد که مشکل اصلی در این خط لوله آن است که میادین جنوبی عراق (که بخش عمده نفت این کشور را تولید می‌کنند) به این خط لوله شمالی متصل نیستند و با تکمیل ظرفیت ذخیره‌سازی، تولید در منطقه بصره عملا متوقف شده است.

بنابراین، ظرفیت ترکیبی این سه خط لوله (حدود ۹ میلیون بشکه در روز) درمقایسه با ۲۰ میلیون بشکه در روز که پیش از جنگ از تنگه عبور می‌کرد (۱۴ میلیون نفت خام و میعانات، ۶ میلیون فرآورده) قطعا کافی نخواهد بود. علاوه‌بر این، خطوط لوله و ایستگاه‌های پمپاژ به‌دلیل ماهیت ثابت و آسیب‌پذیری، اهداف باارزش ثابت (static high-value targets) هستند. نمونه تجربی آن در سال ۲۰۱۹، حملات پهپادی حوثی‌ها به ایستگاه‌های پمپاژ خط لوله شرق-غرب بود که باعث توقف موقت آن شد. در جنگ کنونی نیز حملات به تاسیسات نفتی فجیره، عملیات بارگیری را مختل کرده است.

علاوه‌براین گزارش تصریح می‌کند که حمل‌ونقل از خط لوله عربستان به ینبع و سپس صادرات از دریای سرخ، با تهدید بالقوه یمن در تنگه باب المندب نیز مواجه است. یکی از رهبران انصارالله یمن در مصاحبه‌ای با رویترز اعلام کرد که آن‌ها از نظر نظامی برای همه گزینه‌ها آماده‌اند و زمان مناسب برای اقدام را تحت نظر دارند. ایران نیز چندی پیش ازطریق منابع نظامی خود اعلام کرد که اگر به خاک یا جزایر آن حمله شود، می‌تواند جبهه جدیدی در باب المندب را باز کند.

وضعیت کنونی میدان جنگ نشان می‌دهد که مسیرهای جایگزین زمینی نه‌تنها از ظرفیت کافی بلکه از امنیت لازم برخوردار نیستند.
حمله به تاسیسات نفتی فجیره امارات، حمله به میدان نفتی شیبه عربستان در نزدیکی مرز امارات، حمله به پالایشگاه سامرف در ساحل دریای سرخ عربستان را از آن جمله می‌توان برشمرد.

برخی نیز با بیانی بیشتر تئوریک، ادعا می‌کردند که می‌توان نفت را با کامیون حمل کرد. اما باید توجه داشت که یک کامیون استاندارد، بسته به تعداد سفرها می‌تواند بین ۱۰۰ تا ۷۰۰ بشکه در روز جابه‌جا کند. پس برای جابه‌جایی صدها هزار بشکه (که برای تامین نیازهای جهانی لازم است) به هزاران کامیون نیاز است. ازاین‌رو ایده جابه‌جایی جاده‌ای نفت نیز با کابوس لجستیکی هماهنگ کردن ده‌ها هزار کامیون در روز در مرزهای صحرایی، همراه با هزینه‌های فوق‌العاده و نیازهای سوختی، گزینه حمل و نقل جاده‌ای تا حد زیادی غیرقابل دوام و عملیاتی است.

اقدام ایران در تسلط نظامی بر ترابری تنگه هرمز جایگزینی نخواهد داشت و آثار مخرب آن بر بازارهای بین‌المللی قطعی و دامنه دار است.