اروپا در تقابل با جنگ ایران و اسرائیل
تحلیل پژوهشکده ابرار معاصر تهران از واکنش روسیه و اتحادیه اروپا به جنگ ایران و اسرائیل و انتظارات دولت های ایران و رژیم صهیونیستی از آن ها
موسسه مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران
اتحادیه اروپا در جنگ چه خواهد کرد؟
در پی تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی به ایران، نگاهها به موضع اتحادیه اروپا به عنوان یکی از بازیگران مهم امنیت بینالمللی معطوف شده است. پرسش اساسی آن است که آیا این حمایت سیاسی به سطح مداخله یا کمک نظامی مستقیم ارتقا خواهد یافت یا خیر.
اولویت اتحادیه اروپا
با وجود حمایت سیاسی- نظامی سنتی اتحادیه اروپا از امنیت اسرائیل، موضع آن در قبال جنگ تمامعیار میان ایران و اسرائیل محتاطانه و بر مبنای منافع درازمدت منطقهایاش است. آنها بهویژه فرانسه، آلمان و ایتالیا نسبت به پیامدهای بیثباتساز جنگ در منطقه حساس هستند؛ از اختلال در صادرات انرژی گرفته تا افزایش مهاجرت، تهدید تروریسم و تضعیف ساختارهای شکننده دولت-ملت در خاورمیانه. بر همین اساس، اولویت اصلی اتحادیه اروپا، تلاش برای مهار بحران از طریق ابزارهای دیپلماتیک، میانجیگری چندجانبه و بهرهگیری از ظرفیت نهادهای بینالمللی خواهد بود.
با وجود این، یکی از عوامل جدید در محاسبات استراتژیک اتحادیه اروپا که موجب شده این کنشگر برخلاف گذشته نقش دیپلماتیک فعالی نداشته باشد، افزایش سطح تنش با ایران بهویژه در پرونده اوکراین است که خشم گسترده آنها را برانگیخته است. در نتیجه، بخشی از نخبگان امنیتی اروپا، حمایت مشروط و محدود نظامی از اسرائیل را به عنوان اقدام متقابل و ابزار بازدارنده مشروع تلقی میکنند.
حمایت نظامی محدود اما هدفمند
حمایت نظامی اتحادیه اروپا از اسرائیل عمدتاً به حوزههایی همچون تأمین سوخت هوایی برای عملیاتهای جنگندههای اسرائیلی، تقویت سامانههای دفاع هوایی، بهویژه در برابر موشکها و پهپادهای ایرانی و همکاری اطلاعاتی محدود خواهد بود. ارائه تسلیحات تهاجمی یا مشارکت مستقیم در عملیاتهای نظامی علیه ایران خارج از چارچوب مأموریتهای اتحادیه اروپا یا ناتو، بسیار بعید به نظر میرسد.
چرایی عدم ورود مستقیم نظامی
اتحادیه اروپا دلایل متعددی برای پرهیز از ورود نظامی مستقیم به جنگ دارد:
- نخست، حفظ اعتبار دیپلماتیک اروپا بهعنوان میانجی بیطرف و کنشگر مسئول در عرصه بینالمللی ایجاب میکند از ورود آشکار به جبهه اسرائیل-ایران پرهیز شود.
- اتحادیه اروپا درگیر جنگ پرهزینه اوکراین است و گشودن جبههای جدید بهلحاظ منابع نظامی و اقتصادی برایش مخاطرهآمیز خواهد بود.
- دخالت مستقیم میتواند به گسترش جنگ در سراسر خاورمیانه و به ویژه منطقه راهبردی خلیج فارس، منجر شود؛ تحولی که تهدیدی جدی برای منافع اقتصادی و امنیت انرژی اروپا خواهد بود.
- انتظار برای ورود نظامی ایالات متحده به حمایت از اسرائیل، این فرصت را برای اتحادیه اروپا فراهم میکند که نقش خود را در سطح حمایتی و سیاسی محدود نگه دارد.
سناریوی محتمل
اتحادیه اروپا در مواجهه با تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی به ایران در تلاقی منافع متعارض قرار دارد: از یکسو تعهد به امنیت اسرائیل و واکنش به نقش ایران در جنگ اوکراین، و از سوی دیگر تمایل به حفظ ثبات منطقهای، پرهیز از مداخله مستقیم و دفاع از جایگاه دیپلماتیک خود در نظم بینالملل. در نتیجه، محتملترین سناریو، حمایت محدود و هدفمند نظامی از اسرائیل در کنار تلاش برای حلوفصل دیپلماتیک بحران خواهد بود، بدون ورود به یک مداخله نظامی مستقیم.
حمله اسرائیل به ایران و انتظار از روسیه
وقتی روسیه به اوکراین حمله کرد، موضع رسمی جمهوری اسلامی ایران، بی طرفی بود. باوجود این، همواره از سوی غرب، به حمایت نظامی از روسیه متهم شده است. برخی دولتهای غربی براین باور هستند که حمایتهای نظامی ایران از روسیه نقش بسیار مهمی در تابآوری و توانایی جنگی این کشور بهویژه در ابتدای شروع جنگ اوکراین داشته است.
وقتی پیشبینی روسها مبنی بر پیروزی سریع در جنگ، محقق نشد و ماشین جنگی آنها با چالشهای پیچیدهای مواجه شد، از نظر دولتهای غربی، همکاریهای تسلیحاتی ایران بخش مهمی از نیازهای روسیه را تأمین کرد. روسیه نتوانست در آسمان اوکراین برتری هوایی ایجاد کند و در زمین نیز شکستهایش شروع شد، بهطوری که تا پایان سال ۲۰۲۲ سه شکست و عقبنشینی را تجربه کرد. با طولانی شدن جنگ و استفاده گسترده روسیه از مهمات توپخانهای و موشکی، نگرانی از وضعیت ذخایر تسلیحاتی این کشور برای تداوم جنگ افزایش یافت. ضمن اینکه روسیه در این زمان، زیر بیسابقه ترین فشارهای سیاسی در سطح بینالمللی قرار داشت.
در چنین شرایطی، ایران در عین همدلی ضمنی از دلایل روسیه برای حمله به اوکراین، ازسوی غربیها به این متهم شد که اولین کشوری است که با فراهمکردن توانمندی پهپادی، از روسیه حمایت کرده است. توانمندی پهپادی روسیه در آن زمان بسیار ضعیف بود. غربیها معتقدند که ایران صدها و بلکه هزاران پهپاد تحویل روسیه داد و یک کارخانه ساخت پهپاد نیز برای این کشور راهاندازی کرده است.
غربیها براساس تصوری که از موضع ایران درقبال جنگ اوکراین و ارتباط با روسیه داشتهاند، هزینههای سیاسی و اقتصادی زیادی بر تهران تحمیل کردند؛ تحریمها شدت گرفت، ایران به یک مسئله امنیتی در نگاه اروپا تبدیل شد و یک مسئله جدید به پرونده مسائل ایران و اروپا افزوده شد.
اکنون که ایران از سوی رژیم صهیونیستی مورد حمله وحشیانه قرار گرفته است، انتظار ایرانیان این است که روسیه بهطور جدیتری به این تجاوز که نقض آشکار تمامی قوانین بینالمللی است، ورود کند. این در حالی است که انعقاد پیمان مشارکت راهبردی میان ایران و روسیه نیز انتظارات از حمایت روسیه را بالا برده است. روسیه باید متوجه این موضوع باشد که بدون حمایت جدی عملی از ایران، منافع بلندمدت این کشور در رابطه با ایران و منطقه آسیب خواهد دید.
