اقتصاد دیجیتال یکی از مهمترین بخشهای اقتصاد مدرن بوده که بهسرعت درحال رشد است؛ اما تعریف واحدی از این مفهوم در سطح بینالمللی وجود ندارد. برخی آن را اقتصاد اینترنت، داده، اطلاعات یا پلتفرم میدانند درحالیکه اقتصاد دیجیتال گستردهتر از این تعاریف است. سنجش و اندازهگیری اقتصاد دیجیتال دارای اهمیت بسیاری است زیرا اگر اندازهگیریها ناقص باشند، تصمیمات نیز ممکن است مخدوش شوند. برای سنجش اقتصاد دیجیتال اغلب از محاسبه سهم آن از تولید ناخالص داخلی (GDP) استفاده میشود، اما این روش در معرفی وضعیت اقتصاد دیجیتال ناقص است.
تولید ناخالص داخلی که در دهه 1940 به عنوان معیار پذیرفتهشده اقتصادی معرفی شد، نمیتواند به درستی سهم خدمات و داراییهای نامشهود که مشخصه اقتصادهای مدرن است را در بر گیرد. این شاخص صرفاً مجموع مخارج اقتصاد برروی کالا و خدمات را اندازهگیری میکند و دستاوردهای رفاهی، عوامل زیستمحیطی، خدمات غیررسمی و نوآوریها را شامل نمیشود. به همین دلیل، سنجش اقتصاد دیجیتال با GDP با چالشهایی روبرو است.
اقتصاد دیجیتال ویژگیهایی دارد که به راحتی در GDP منعکس نمیشود، مانند اثرات بانکداری الکترونیک در کاهش رفت و آمدها. خدمات دیجیتال اغلب رایگان یا با قیمت پایین ارائه میشوند و ارزش واقعی آنها در افزایش بهرهوری است که محاسبه آن در GDP دشوار است. همچنین، ابزارهای دیجیتال در صنایع غیردیجیتال و فعالیتهای غیررسمی و داوطلبانه نیز تأثیر بسزایی دارند که تفکیک و محاسبه این موارد در GDP دشوار است. این چالشها نشان میدهد که روشهای جدیدی برای اندازهگیری اقتصاد دیجیتال لازم است تا وضعیت اقتصاد دیجیتال کشور به شکل دقیقتری نمایش داده شود.
نویسنده: حسین حیدری، کارشناس اقتصاد دیجیتال اندیشکده حنان
