محدودسازی اندیشکده‌ها، خلاف منویات رهبری است

علیرضا توکلی، مدیر اندیشکده اقامه عدل

رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیداری با رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت در شهریور ۱۳۸۴، بر وظیفه حتمی دولت در گسترش علم و دانایی تاکید کردند و گسترش آزاداندیشی را نیز مهم دانستند. این موضوع نشان‌دهنده اهمیت‌دادن به فضای فکری باز و امکان تفکر آزادانه است. بااین‌حال، آیین‌نامه جدید وزارت علوم معطوف به نحوه فعالیت اندیشکده‌های غیردولتی با این رویکرد مغایرت دارد و محدودکردن فعالیت اندیشکده‌ها، مانع از گسترش این فضا می‌شود.

محدودیت‌های آیین‌نامه و تاثیر آن بر کنش اندیشه‌ورزی

یکی از ایرادات اصلی آیین‌نامه جدید، محدودکردن فضای اندیشه‌ورزی در زیست‌بوم اندیشه‌ورزی موجود است. این محدودیت‌ها می‌توانند باعث کاهش خلاقیت و نوآوری در حوزه علمی و فرهنگی شوند. این آیین‌نامه، به‌جای فراهم‌کردن زمینه برای رشد و توسعه اندیشه، به‌دنبال کنترل و محدودکردن آن است. این رویکرد با اهداف اصلی گسترش علم و دانش در تضاد است.

ضرورت ایجاد بستری حاصلخیز برای اندیشه

در روایتی از ائمه معصومین (ع)، سه چیز به‌عنوان نیازهای اساسی مردم ذکر شده‌اند: امنیت، عدالت و معیشت. ریشه اصلی واژه خصب که معیشت ترجمه شده، خاک حاصلخیز است. انتظار از دولت در زمینه اندیشه‌ورزی، ایجاد بستری حاصلخیز برای آن است. این بستر باید شامل آزادی اندیشه، فضایی امن برای بیان نظرات مختلف و امکان توسعه و رشد افکار باشد.

لزوم بازنگری در آیین‌نامه برمبنای آزادی اندیشه

به‌زعم من، لازم است که آیین‌نامه تاسیس و فعالیت اندیشکده‌ها مورد بازنگری جدی قرار گیرد. در این بازنگری، باید بر اهمیت آزادی اندیشه تاکید شود و از هرگونه اقدامی که باعث محدودکردن فضای فکری شود، جلوگیری شود. هدف اصلی باید ایجاد بستری مناسب برای توسعه علم و دانش و فراهم‌کردن امکان تفکر آزادانه برای همه افراد جامعه باشد.