پیروزی وایرال: ایران در جنگهای شبکههای اجتماعی از مهد فناوری پیشی گرفته است
مرور بنیاد توسعه فردا از گزارشات جنگ اندیشکدههای خارجی
بنیاد توسعه فردا به نقل از گاردین (15 آوریل 2026)
اگر ایران میتوانست موشکهای ویرانگر را با همان سرعتی که میمهای تند و تیز تولید میکند بسازد، فرماندهی مرکزی آمریکا تاکنون تسلیم شده بود. یکی از عجیبترین جنبههای جنگ ایران، تسلط ایران بر جنگ شبکههای اجتماعی است. رژیمی که در ذهنیت عمومی تحت سلطه روحانیون محافظهکار است، رزمندگان فناوری نسل z خود را به میدان فرستاده تا با طنز و تمسخر، مخاطبان غربی را درگیر کند.
ایران در تاریکی قطعی اینترنت، نور خلاقیت به غرب میتاباند
با وجود بیش از چهار هفته طولانیترین قطعی اینترنت تحمیلی توسط دولت در جهان، خلاقیتی با هدف قراردادن غرب سر بر می آورد. حسابهای حامی دولت، انیمیشنهای لگویی تولیدشده با هوش مصنوعی منتشر میکنند که پرونده اپستین را به جنگ ترامپ مرتبط میکند. سفارت ایران در آفریقای جنوبی، ویدئویی از ترامپ با لباس ستاره راک دهه ۱۹۸۰ منتشر کرد که نسخه طعنهآمیز آهنگ «ویاژ ویاژ» را با نام «محاصره» میخواند که پس از ۲۴ ساعت بیش از ۴۵ هزار لایک داشت
روایتی از ایران که در سراسر طیف سیاسی آمریکا وایرال میشود
نرگس باجغلی، انسانشناس فرهنگی دانشگاه جانز هاپکینز: «کل دستگاه رسانهای ایران بسیار سریعتر از مهد فناوری در تولید و انتشار محتوا عمل کرده است. جنگها در دو فضا انجام میشوند: میدان نبرد و جنگ ارتباطات. ایران توانسته جنگ ارتباطات، به ویژه در شبکههای اجتماعی جهانی را کاملاً در انحصار خود درآورد.»
او افزود که برای اولین بار در ۱۵ سال فعالیت حرفهای می بیند که تمام طیف از راست افراطی تا چپ افراطی بر روی یک موضوع (محتوای ایران) همپوشانی پیدا کردهاند: «همه آنها هر روز محتوای وایرال از ایران را به اشتراک میگذارند.»
نسل z ایرانی، رهبری جنگ ارتباطات را بر عهده گرفته است
باجغلی: «نسلی از تولیدکنندگان محتوای بسیار جوان هزاره و نسل z در ایران فضا و چراغ سبز دریافت کردهاند تا درباره این جنگ به جامعه جهانی پیام دهند. کل دستگاه نظامی ایران ارتباطات را به این نسل جوان سپرده است. آنها به اندازه کافی به گفتمان آنلاین توجه کردهاند که میتوانند درباره تمام موضوعاتی که باعث وایرال شدن در سراسر طیف سیاسی میشود، ضربه بزنند.»
خودزنی آمریکا؛ حذف تیم مقابله با تبلیغات دشمن
یکی از دلایل مشکل آمریکا در ارائه روایت خود، کاهش نیروهایی است که ایلان ماسک بر وزارت خارجه تحمیل کرده بود. پنتاگون اخلاق رزمی خود را برای پایگاه خود به نمایش میگذارد و ترامپ زندگی خود را با حروف بزرگ و فونتهای بزرگتر میگذراند.
تغییر گفتمان در جهان عرب؛ چالش حاکمیت
ایران با فشار بر بحث معنای حاکمیت، ضربات بزرگی در گفتمان عربی وارد میکند. ایران تلاش دارد جهان عرب را متقاعد کند که اسرائیل به کشورهای خلیج گفته است تنها کشوری که حاکمیت برایش مجاز است، خود اسرائیل است. باجغلی: «این گسل اصلی است که ایرانیها در حال حاضر به روشهای بسیار قوی در سراسر گفتمان عربی علیه آن فشار میآورند.»
خامنهای و اهمیت رسانه؛ پیش از مرگ
علی خامنهای، رهبر عالی ترور شده، در سال ۲۰۲۴ گفته بود: «رسانه در واداشتن دشمن به عقبنشینی و تأثیرگذاری بر قلبها و ذهنها مؤثرتر از موشکها، هواپیماها و پهپادها است. همه جنگ یک جنگ رسانهای است.»
جمعبندی
در حالی که ترامپ با جنگافروزی و اشتباهات پیاپی، سوخت بیپایانی برای تمسخر در اختیار ایران قرار میدهد، نسل جوان تولیدکنندگان محتوای ایرانی با بهرهگیری از هوش مصنوعی، طنز و آگاهی عمیق از فرهنگ غربی، پیام خود را فراتر از خاورمیانه برده و در شبکههای اجتماعی به وایرال شدن دست یافتهاند. گاردین نتیجه میگیرد که در جنگ ارتباطات، «سرزمین پسران فناوری» در حال باختن است و ایران با سلاحهای خود غرب (فناوری و فرهنگ عامه) او را شکست میدهد.
