پژوهشکده ابرار معاصر تهران
با اعلام برقراری آتشبس ۱۴ روزه و تایید آن ازسوی ایران، امریکا و پاکستان (بهعنوان میانجی مذاکرات)، یکی از پرسشهای مطرح این است که جبهه لبنان در پرتوی چنین آتشبسی، چه وضعیتی خواهد داشت. در این خصوص، دو روایت اصلی جلب توجه میکند:
1) شمول آتشبس به لبنان:
بیانیه شعام بهوضوح بر «ضرورت پایان جنگ علیه تمامی اجزای محور مقاومت» تاکید دارد. در طرح ۱۰ مادهای ایران نیز بر توقف جنگ در تمام مناطق درگیری در منطقه تصریح شده بود. چنین تفسیری مختص ایران نیست؛ شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در توییت خود صریحا بر «آتشبس فوری در تمامی جبههها ازجمله لبنان» اذعان کرد. از توییت ترامپ با عنوان آغاز «عصر طلایی خاورمیانه» نیز میتوان چنین برداشت کرد که آتشبس صرفا به جبهه درگیری با ایران محدود نخواهد بود. برمبنای چنین روایتی، از امانوئل مکرون گرفته تا نواف سلام و نبیه بری، همگی بر شمولیت آتشبس بر لبنان سخن گفتهاند؛
2) عدم شمول آتشبس به لبنان:
علاوهبر تاکید ترامپ بر این روایت، این خط روایی عمدتا توسط مقامات اسرائیلی دنبال میشود. براینمبنا، دفتر نتانیاهو در بیانیهای اعلام کرد آتشبس دو هفتهای شامل لبنان نمیشود. ارتش اسرائیل نیز گفت که آتشبس صرفا در جبهه ایران برقرار است و عملیات هوایی و زمینی در جنوب لبنان ادامه خواهد داشت. این خط روایی در کنار صدور اعلامیه تخلیه برای ساکنان جنوب لبنان و همچنین ادامه بمبارانها نشان میدهد که اسرائیل در تلاش برای تحمیل قواعد جدید میدانی در جبهه لبنان- بدون توجه به توافقات صورتگرفته- است.
فراتر از تفسیرها و خطوط روایی دو طرف، چند اصل کلیدی در تعیین آینده جبهه لبنان حائز اهمیت است:
تاریخ استراتژیک، نیات خوب را مجازات میکند
حزبالله در واکنش به تداوم تجاوزات اسرائیل، با صدور ضربالاجلی چندساعته اعلام کرد که در صورت عدم توقف حملات، تعهد خود به آتشبس را لغو میکند. هوشمندی در میدان باید در سایر عرصههای درگیری نیز وجود داشته باشد. قاطعیت اولیه ضامن حفظ دستاوردهای میدانی و سیاسی برای تمام اجزای مقاومت خواهد بود. بر این مبنا، ایران هشدار داده که مستثنی کردن لبنان از آتشبس به ازسرگیری درگیریها در تمام جبههها منجر خواهد شد؛
صلحسازی بهویژه از نوع پایدار آن، از جنگ دشوارتر است
یک ضربالمثل افغانستانی میگوید: «جنگ پایان یافت، اکنون جنگیدن واقعی آغاز میشود». بدون تردید، توافقات احتمالی باید به قطعنامههای الزامآور چندجانبه مورد اجماع و تضمین طیف متنوعی از بازیگران اتکا یابد تا از ضمانت اجرای لازم برخوردار گردیده و تجربه ناموفق ادامه حملات اسرائیل در آتشبس ۲۰۲۴ تکرار نشود. مذاکرات اسلامآباد و مذاکرات پشتپرده در داخل لبنان در این زمینه تعیینکننده خواهند بود. بهویژه که اسرائیل در حال حاضر در مسیر پیادهسازی طرح خلع سلاح در شمال لیتانی و ایجاد منطقه حائل در جنوب قرار دارد؛
پیشبرد موازی راهبرد اقدام در فضای انعطاف سیاسی، متضمن صلح پایدار خواهد بود
در جنگ، ابزار نظامی از سایر سازوکارها سبقت میگیرد. با خاتمه جنگ، این نقش به دیپلماسی سپرده میشود؛ با این توضیح که تهدید معتبر و بازدارنده و اقدام مقتضی در شرایط بینظمی و مشاجره بر سر نظامات حقوقی، سیاسی، امنیتی و اقتصادی، لازمه صلحسازی بوده و سرنوشت نهایی جبهه شامات و در سطحی بالاتر، محور مقاومت را تعیین خواهد کرد.
