پتروشیمی و جنگ؛ ۶ محصول راهبردی

اندیشکده اقتصاد مقاومتی

در شرایط جنگ، تامین پایدار محصولات راهبردی پتروشیمی به‌عنوان یکی از ابعاد امنیت ملی محسوب می‌شود. نقش حیاتی صنعت پتروشیمی در تامین مواد اولیه صنایع حساس مانند پزشکی، دفاعی و غذایی و درعین‌حال وابستگی حدود ۴۲۰ میلیون دلاری به واردات این محصولات، تاب‌آوری زنجیره تامین محصولات پتروشیمی را در معرض ریسک‌های گوناگون قرار می‌دهد.

«پلیمرهای سوپرجاذب»، «آکریلونیتریل و الیاف کربن»، «پلی‌اورتان‌ها»، «پلی‌پروپیلن»، «پلی‌اتیلن‌ترفتالات» و «آمونیوم‌نیترات» شش محصولی هستند که به‌واسطه وجود اختلال در زنجیره تامین و کاربرد‌های گسترده و غیرقابل جایگزین در صنایع حساس، به‌عنوان محصولات راهبردی صنعت پتروشیمی شناخته می‌شوند.

بررسی وضعیت موجود نشان می‌دهد ظرفیت تولید داخلی این محصولات متناسب با سطح تقاضای فعلی و برآوردهای آتی نیست. ازسوی‌دیگر، واردات این اقلام به‌واسطه تحریم‌ها، محدودیت ارزی و ملاحظات امنیتی، به افزایش پایداری نیاز دارد. برآوردها حاکی از آن است که در شرایط بحرانی، تقاضا برای این محصولات تا ۵۰ درصد افزایش خواهد یافت.

در حوزه واردات، تنوع مبادی، قراردادهای بلندمدت با کشورهای همسو، تقویت زیرساخت‌های لجستیکی و تخصیص بهینه ارز، امکان تامین به‌موقع را افزایش می‌دهد. در حوزه تولید نیز، مدیریت نوسانات کیفی و کمی و اختلال‌های دوره‌ای، تاب‌آوری زنجیره تامین را ارتقا خواهد داد.

براین‌اساس، تدوین و اجرای راهبردی یکپارچه به‌منظور تامین محصولات راهبردی پتروشیمی ضروری است؛ راهبردی که به‌صورت هم‌زمان بر محورهای زیر متمرکز باشد:

• اجرای طرح‌های تولید اولویت‌دار در کوتاه‌مدت و میان‌مدت؛
• بازنگری در الگوی واردات؛
• تنوع‌بخشی به مبادی تامین؛
• اصلاح نظام تخصیص خوراک.

علاوه‌بر موارد فوق، اصلاح فرآیند تخصیص ارز و ایجاد اولویت راهبردی، هدایت منابع مالی به پروژه‌های فوری و بازنگری در سازوکار عرضه بورسی نیز باید در چارچوب «فرماندهی اقتصادی شرایط جنگی» دنبال شود.

بنابراین در برهه فعلی، تامین مواد اولیه صنایع حساس یک موضوع صرفا اقتصادی نیست، بلکه یک موضوع راهبردی با دامنه اثر گسترده است. ابتکار عمل در این حوزه، نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری تولید، کاهش آسیب‌پذیری زنجیره تأمین و خنثی‌سازی فشارهای دشمن خواهد داشت.

بسط این موضوع را در گزارش پیوست بخوانید: «الزامات تامین پایدار محصولات کلیدی صنعت پتروشیمی در شرایط حساس»

منابع تکمیلی:

• گزارش پژوهشی با موضوع «سازِکارهای تامین نهاده‌های پتروشیمیایی در صنایع پایین‌دستی»دی ۱۴۰۳؛
• گزارش تک برگ با موضوع «مبنای تعیین اولویت در توسعه زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی» آذر ۱۴۰۳؛
• گزارش پژوهشی با موضوع «ارزیابی الگوی توسعه زنجیره ارزش پروپیلن در ایران»؛ تیر ۱۴۰۲.

بسط این موضوع را در گزارش پیوست بخوانید

«الزامات تامین پایدار محصولات کلیدی صنعت پتروشیمی در شرایط حساس»