مدیریت تصویر و ارتقای جایگاه سازمان امور مالیاتی

مالیات یکی از ابزارهای مهم اقتصادی است که در تمامی کشورها مورد استفاده قرار می گیرد، چراکه دولت از طریق مالیات به تامین مالی پروژه های مهم اقتصادی می پردازد. یکی از ابعاد بسیار مهم دریافت مالیات، برقراری عدالت اجتماعی است، چراکه با دریافت مالیات از گروه های پردرآمد، بخشی از این منابع برای حمایت از گروه های کم درآمد هزینه می شود و مشاغل کم درآمد کم  تر زیر بار فشارهای اقتصادی می  روند. امروزه اهمیت این ابزار مهم بر کسی پوشیده نیست؛ با این حال مالیات ستانی در کشور با مشکلاتی رو به رو است. لذا وجود راهکاری برای رفع چالش مالیات ستانی از اهمیت بالایی برخوردار است. سازمان امور مالیاتی به عنوان متولی امر مالیات ستانی نقش اساسی در این زمینه دارد.

ضرورت و اهداف پژوهش

مسئله مالیات و تاثیر آن بر رشد اقتصادی کشور بر کسی پوشیده نیست. این مسئله از دیرباز مورد توجه سیاستگذاران و سیاستمداران جهان و ایران بوده تا جایی که در جمهوری اسلامی نیز در اسناد بالادستی، قوانین و بیانات مسئولین به کرات به مسئله مالیات و نظام مالیاتی اشاره شده است. یکی از دلایل اهمیت مقوله مالیات و لزوم توسعه نظام مالیاتی، قطع اتکای بودجه کشور به نفت و منابع طبیعی است. همچنین مسئله مالیات بر روی مواردی نظیر رفاه عمومی، رونق اقتصادی، زمینه سازی برای عدالت اقتصادی و از بین بردن فقر موثر است. همچنین با تحقق با عدالت مالیاتی، کاهش فاصله های جمع درآمد خالص خانوار، تامین اجتماعی و ارائه تسهیلات مالی هدفمند، محقق می شود. تمامی این موارد را می توان نشان دهنده اهمیت عدالت مالیاتی و لزوم مالیات گیری برشمرد؛ اما مسئله اصلی این است که با وجود اهمیت مقوله مالیات و مالیات گیری، مردم همچنان اقدام به مالیات دهی نمی کنند (علی الخصوص دهک های بالاتر). برای حل این چالش باید تصویر جدیدی از مالیات و مالیات دهی دولت و خصوصا سازمان امور مالیاتی کشور ایجاد کرد. از همین رو پژوهش حاضر به ارائه طرح مدیریت تصویر سازمان امور مالیاتی پرداخته است.

اهداف طرح مدیریت تصویر سازمان امور مالیاتی

مالیات و نظام مالیاتی، جایگاه پررنگی در سیاست های کلی نظام داشته؛ به نحوی که در چند بند از ابلاغیه، مسئله مالیات مورد توجه قرار گرفته است که در این به بخش به بررسی برخی از اهداف ناشی از این بندها پرداخته می شود:

• یکی از اقدامات جدی که باید در زمینه مالیات و مالیات گیری انجام گیرد، ایجاد انگیزه های مردمی در پرداختن مالیات است. از این رو یکی از اهداف طرح مدیریت تصویر سازمان امور مالیاتی کشور، تشویق مردم به پرداخت مالیات و ایجاد انگیزه های مردمی در پرداخت مالیات است؛
• بررسی بیانات رهبری جمهوری اسلامی ایران نشان دهنده این است که ایشان چالش فرار مالیاتی و لزوم رفع آن را بسیار با اهمیت تلقی نموده اند. در نتیجه یکی دیگر از اهداف طرح مدیریت تصویر سازمان امور مالیاتی کشور، مقابله با فرارهای مالیات است و نظام مالیاتی، جایگاه پررنگی در سیاست های کلی نظام داشته است؛
• یکی دیگر از اهداف این طرح فرهنگ سازی پرداخت مالیات در کشور با واضح کردن آسیب های فرار مالیاتی (مجرم شدن فرد، آسیب زدن به اقتصاد کشور و…) و نشان دادن خدمات دولت به مالیات دهندگان است. این مهم محقق نمی شود، مگر با یک خیزش و حرکت مردمی و این اولین قدم، قبل از هر اقدام دیگری است. به همین ترتیب، مخاطب این طرح، تمامی مردم ایران خواهند بود.

نکات مورد توجه به منظور تصویرسازی در زمینه مشارکت داوطلبانه مردم در پرداخت مالیات

در حوزه تصویرسازی به منظور تشویق مردم به مشارکت داوطلبانه در پرداخت مالیات باید به چند نکته توجه کرد:

• تصویر سازمان امور مالیاتی کشور: مردم به هیچ وجه نباید سازمان امور مالیاتی را به عنوان محلی که دولت از آن برای جبران کسری بودجه و محلی که از مردم به زور مالیات می گیرد در نظر بگیرند. بلکه باید تصویر این سازمان مثبت باشد و مردم باید مانند پلیس راهور (که حافظ جان مردم است) به آن به عنوان محلی که از حقوق و منافع عمومی آنان در برابر مالیاتی که پرداخت می کنند، یاد کنند؛
• شفافیت مالیاتی: مردمی که مالیات خود را پرداخت می کنند طبعا انتظار دارند بدانند که این مالیات صرف چه چیزی می شود و در چه اموری به مصرف می رسد و شفافیت در این حوزه به طور ویژه ای اعتماد آنان را به حکومت، دولت و خود سازمان افزایش خواهد داد؛
• قاطعیت به خاطر مردم: باید این تصویر از سازمان امور مالیاتی در افکار عمومی ایجاد شود که این سازمان در احقاق حق مردم به هیچ وجه مسامحه نمی کند و در هر سطحی و با هر شخصی که قرار مالیاتی داشته باشد برخورد می کند خصوصا اینکه اگر آن فرد متمول باشد؛
• مزایای اعتباری پرداخت داوطلبانه مالیات: باید به مردم به طور مستمر مزایای پرداخت داوطلبانه مالیات گوشزد شود؛
• مزایای افزایش درآمد مالیاتی دولت: همچنین باید به مردم نشان داده شود که این مالیات ها چه تاثیری در کاهش هزینه ها و خدماتی که به آن ها ارائه می شود دارد و این افزایش درآمدها صرف چه آموری خواهد شد؛

سطح بندی طرح اقدام در حوزه امور مالیاتی

برای اقدام در حوزه امور مالیاتی نیاز به چند سطح اقدام است که عبارتند از:

سطح اول

سطح اول در حوزه اطلاع رسانی عمومی به مردم درباره خدمات، شفافیت، پیگیری و نظارت دولتی است. این سطح با فوریت بالا و به سرعت باید به انجام برسد و صدا و سیما به طور جدی یک برنامه را به آن اختصاص دهد و داده های گزارش های مسئولان سازمان امور مالیاتی از سراسر کشور به طور شفاف در سایت این مجموعه و در همین برنامه تلویزیونی به طور مستمر گزارش شود. از سوی دیگر این برنامه باید دارای یک بخش تماس های مردمی به طور زنده باشد و مردم برخی از گزارش ها را به شکل زنده ارائه کنند و در همان زمان برنامه مسئول مربوطه حاضر و اقدام به پاسخگویی کند. در سطح اول هرکدام از وزارتخانه  ها باید میزانی از بودجه مالیاتی را که مصرف کرده اند به طور ثابت در سایت رسمی خود اطلاع دهند و اقدام به شفاف سازی کنند.

سطح دوم

در صورت گزارش تخلف از وزارتخانه  ها، سازمان ها و هر اداره ای در سطح دوم که سطح عمیق تری است و توسط خود مردم انجام می شود، پویش هایی از سوی سامانه حرف دارم و یا دیگر سامانه های دولتی اجرا می شود و در آن برای مثال مردم افراد دیگر را هم به پرداخت مالیات دعوت می کنند. هرگونه دعوت موفق از سوی مردم با امتیاز و اعتبار مالیاتی برای خود فرد و یا خانواده اش همراه خواهد بود.

سطح سوم

سطح سوم که سطح فرهنگ سازی و تاثیر بر روی نسل جدید است، باید با همکاری صدا و سیما، پلتفرم هایی چون فیلیمو و نماوا و روبیکا و همزمان با کار مستمر و حداقل یک یا دو ساله در شبکه های اجتماعی صورت پذیرد. صدا و سیما و پلتفرم های وی او دی باید به طور مستمر اقدام به برنامه سازی خصوصا در حوزه کودک و حتی در محتوای درسی مدارس هم وارد شود. یک مثال موفق در این حوزه برنامه سازی های صدا و سیما برای کاهش مصرف برق و درباره راهنمایی و رانندگی و طرح همیار پلیس بود که با موفقیت فرهنگ سازی صورت گرفت.

جمع بندی

مسئله مالیات و تاثیر آن بر رشد اقتصادی کشور بر کسی پوشیده نیست. این مسئله از دیرباز مورد توجه سیاستگذاران و سیاستمداران جهان و ایران بوده تا جایی که در جمهوری اسلامی نیز در اسناد بالادستی، قوانین و بیانات رهبری نظام به کرات به مسئله مالیات و نظام مالیاتی اشاره شده است. با این حال مسئله ای که وجود دارد این است که با وجود این اهمیت، مردم همچنان اقدام به مالیات دهی نمی کنند. این پژوهش با هدف ایجاد انگیزه های مردمی در پرداختن مالیات و مقابله با فرارهای مالیاتی، اقدام به ارائه طرح مدیریت تصویر سازمان امور مالیاتی کرده است. به منظور تشویق مردم به مشارکت داوطلبانه در پرداخت مالیات باید به مواردی چون ارائه تصویر مثبت از سازمان امور مالیاتی کشور و شفافیت مالیاتی توجه کرد. برای اقدام در حوزه امور مالیاتی نیز نیاز به سه سطح اقدام به شرح «اطلاع رسانی عمومی»، «پیگیری تخلفات» و «فرهنگ سازی» است.

این مطالعه در اندیشکده مطالعات افکار عمومی ایران توسط محمدامین آبی پور در سال 1402 انجام شده  است.