نظام‌ مسائل، ‌فرصت ‌ها ‌و ‌چالش ‌های استان یزد

استان یزد به عنوان هشتمین استان پهناور ایران، دارای فرصت های بی شماری در بخش های مختلفی چون کشاورزی، خدمات و صنعت می باشد. استفاده درست از این فرصت ها موجب پیشرفت های فراوان، کاهش بیکاری و فقر، کاهش مهاجرت به شهرهای بزرگتر و … می شود. متاسفانه تا به امروز استفاده مطلوبی از این فرصت ها صورت نگرفته است. در کنار این فرصت ها و مزایای استان یزد چالش های بسیاری نیز پیش روی پیشرفت این استان قرار دارند. چالش هایی مانند کم آبی، مشکلات مواصلاتی و جاده ای و نبود امکانات زیربنایی و روستایی از این جمله هستند. لذا بهره گیری از فرصت های موجود و تلاش برای رفع چالش های موجود، موجب پیشرفت و اعتلای این استان و مهم تر از آن کشور خواهد شد.

ضرورت و اهداف پژوهش

ایران دارای ظرفیت های عظیم مادی و انسانی است که به واسطه وجود آن ها، در شمار معدود کشورهای دارای این ظرفیت ها قرار گرفته است. منابع هیدروکربوری، منابع معدنی، منابع انسانی جوان و تحصیل کرده منابع طبیعی و پیشرفت های علمی،  بخشی از این ظرفیت ها هستند. از طرفی نیز با وجود این موهبت های کم نظیر دارای ضعف های شدید صنعتی، کشاورزی، خدماتی و اقتصادی می باشد که به تناسب هر استان میزان آن ها متفاوت است. نزدیکی ایران به دریاها، داشتن اقلیم های متفاوت، کشف ذخایر عظیم نفت و معادن و… در هر استان به تنهایی می تواند سبب شکوفایی اقتصاد مردم آن منطقه شود؛ اما به علل گوناگون این اتفاق مهم رقم نخورده است. هرچند که روند رو به رشد اقتصادی اجتماعی و سیاسی در استان های کشور قابل لمس است، اما این رشد در تناسب با اهداف و آرمان های انقلاب اسلامی و ایجاد رفاه برای مردم هنوز به نقطه مطلوب نرسیده است. به همین منظور پژوهش حاضر به بررسی نظام‌ مسائل، ‌فرصت ‌ها ‌و ‌چالش ‌های استان یزد می پردازد. یزد به عنوان هشتمین استان پهناور و چهارمین استان صنعتی ایران از شمال و غرب به استان اصفهان از شمال شرقی به استان خراسان، از جنوب غربی به استان فارس و از جنوب شرقی به استان کرمان محدود می شود. استان یزد تقریبا ۴.۳۷ درصد از وسعت کل ایران را در بر می گیرد.

اطلاعات جامع استان یزد

در این بخش برخی از مهم ترین اطلاعات و آمارهای استان یزد ارائه می شود:

• امور زیر بنایی و تولیدی: ازنظر تعداد شهرها و روستاهای گازرسانی شده در سال ۱۳۹۵ استان یزد به ترتیب دارای رتبه 20 و ۲۳ است. ازنظر تعداد مصرف کنندگان گاز طبیعی استان دارای رتبه ۱۹ است. تعداد جواز تاسیس صادرشده توسط اداره صنعت معدن و تجارت برای ایجاد کارگاه های صنعتی برحسب نوع فعالیت در سال ۱۳۹۳ برابر ۱۴۷۷ مورد بوده است که این میزان نسبت به سال ۱۳۹۰ در حدود ۵۰ درصد رشد داشته است. عمده این موارد در ارتباط با صنایع مواد غذایی و آشامیدنی با ۲۹۵ مجوز بوده است؛
• مالی، بازرگانی و بودجه: بر اساس آمار ارائه شده تعداد واحدهای بانکی استان در سال ۱۳۹۷، ۴۱۸ مورد بوده که از این میزان بانک ملی با ۸۱ شعبه دارای بیشترین شعبه بوده است. همچنین ازنظر سهم سپرده نزد بانک های استان یزد در سال ۱۳۹۷، ۴۳ درصد مربوط به سپرده های سرمایه گذاری بلندمدت، ۳۴ درصد مربوط به سرمایه گذاری کوتاه مدت و ۱۵ درصد مربوط به قرض الحسنه جاری بوده است. استان ازنظر نسبت تسهیلات اعطایی بانک ها به سپرده بانکی (درصد) در سال ۱۳۹۸، دارای رتبه ۱۳ در کشور بوده است؛
• اجتماعی و فرهنگی: استان یزد ازنظر تعداد پرونده های تشکیل شده در مورد اقدام به خودکشی دارای رتبه ۲۸، تعداد پرونده های تشکیل شده در مورد قتل دارای رتبه ۲۷، تعداد دستگیرشدگان انواع سرقت ها دارای رتبه ۲۵ و نهایتا تعداد دستگیرشدگان در ارتباط با مواد مخدر کشف شده دارای رتبه ۶ در کشور است.

مزایا و مسائل استان یزد

مزیت های نسبی مناطق محروم استان یزد در سه بخش عمده اقتصادی یعنی کشاورزی صنعت، معدن و خدمات می باشند که در این بخش به برخی از آن ها اشاره می شود:

• کشاورزی: مزیت نسبی در تولید محصولات باغی (نظیر، انار، پسته انگور آبی، زردآلو، خرما بادام، آبی، آلو، هلو، به سیب، زیتون، گردو)، دامداری و دامپروری و پرورش دام سبک و پرورش دام سنگین؛
• صنعت: برخی از مزیت های نسبی استان در بخش صنعت عبارتند از: وجود ناحیه صنعتی ابرکوه در بخش مرکزی شهرستان ابرکوه، وجود ناحیه صنعتی بهاباد در بخش بهاباد شهرستان بافق و وجود ناحیه صنعتی بهمن در بخش بهمن شهرستان ابرکوه؛
• خدمات: برخی از مزیت های نسبی استان در بخش خدمات عبارتند از: حمل و نقل و ترانزیت کالا و راه های مواصلاتی راه آهن شمال – جنوب و شرق غرب کشور.

همچنین این استان دارای مسائل و مشکلات بسیاری در زمینه های مختلف می باشد که برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از مشکلات مواصلاتی و جاده ای جاده های روستایی و برون شهری، کم آبی (آب شرب)، ضعف زیرساخت گردشگری، کمبود امکانات بهداشتی و درمانی تخت بیمارستانی و پزشک متخصص.

فرصت های سرمایه گذاری در صنایع معدنی استان یزد به عنوان مزیت راهبردی استان

این استان دارای فرصت های بسیاری در زمینه های مختلف برای سرمایه گذاری می باشد که برخی از آن ها عبارتند از:

• تولید سنگ های ساختمانی با کیفیت مطلوب و پیشرفته: واردات تکنولوژی پیشرفته و توانمندسازی نیروی انسانی متخصص برای تولید سنگ های ساختمانی با کیفیت و استاندارد بالا در جهت جایگزینی آن با واردات سنگ های ساختمانی از خارج کشور و صادرات آن به منطقه از اولویت بالایی در استان برای سرمایه گذاری برخوردار است؛
• سرمایه گذاری در فرآوری سیلیس: وجود ذخایر قابل توجه سیلیس در استان یزد، از یک طرف و نیاز صنایع پایین دستی مختلف به سیلیس، از طرف دیگر لزوم سرمایه گذاری بیشتر در این خصوص را در جهت تامین نیاز استان مشخص می کند؛
• ایجاد واحدهای تولید آهک صنعتی: وجود ذخایر قابل توجه آهک در استان یزد، نیاز صنعت ساختمان و عمران کشور به انواع آهک ایجاب می کند تا در زمینه تولید انواع آهک به خصوص آهک صنعتی در استان سرمایه گذاری انجام گیرد؛
• تولید رنگدانه و لعاب: با توجه به اینکه استان یزد بزرگترین قطب تولیدی کاشی و سرامیک در کشور می باشد، صنایع بالادستی در این صنعت از اهمیت بسزایی برخوردار است. یکی از آن صنایع، صنایع تولید رنگدانه و لعاب انواع کاشی و سرامیک می باشد که به دلیل آنکه تولیدات این صنعت دچار وقفه و نوسان نشود باید تمامی مواد و لوازم اولیه تولید مهیا و در دسترس باشد. به همین دلیل باید با سرمایه گذاری مناسب در این صنایع بالادستی تمامی مواد و مایحتاج اولیه به صورت دائمی در طول سال در دسترس واحدهای تولیدی قرار گیرد؛
• تولید رولرهای آلومینایی: با توجه به نیاز کشور به آلومینا و در جهت تولید شمش آلومینیوم توصیه می شود با سرمایه گذاری مناسب نسبت به تولید رولرهای آلومینایی اقدام لازم انجام گیرد؛
• محصولات ساخته شده از گچ: با توجه به وجود ذخایر معدنی مناسب گچ در این استان توصیه می شود نسبت به تولید محصولات ساخته شده از گچ به خصوص ورق های گچی اقداماتی جهت رشد و توسعه این صنعت در استان انجام گیرد.

راهبردها و برنامه های اجرایی به منظور رفع ضعف های موجود

برنامه (پروگرام) مجموعه طرح ها پروژه ها و اقداماتی است که برای رفع یک مشکل و یا تحقق یک هدف خاص ارائه می شود. در این بخش راهبردها و برنامه هایی به منظور رفع نقاط ضعف استان ارائه شده است:

• اصلاح ساختار اقتصادی استان در راستای حرکت به سمت فعالیت های اقتصادی کم آب بر: با برنامه هایی چون ارائه تسهیلات بهره گیری از تکنولوژی نوین آبیاری در تولید محصولات کشاورزی، تدوین ضوابط و مقررات بازدارنده به منظور حفظ منابع آبی اندک در استان یزد و تدوین بسته حمایتی و سیاست های تشویقی در جهت ایجاد و تقویت واحدهای تحقیق و توسعه، جهت ارتقای فناوری در واحدهای تولیدی استان؛
• حفظ و ارتقاء ظرفیت زیرساخت های جاده ای ریلی و هوایی جهت ایفای نقش محوری استان یزد در سطح استانی منطقه ای و ملی: با برنامه هایی چون تهیه و اجرای طرح توسعه حمل و نقل ریل پایه در استان، تهیه طرح ایجاد تجهیز و گسترش شبکه حمل و نقل جاده ای جهت ایجاد شبکه لوپ و حلقوی به صورت متوازن در کل سطح استان و تهیه برنامه ساماندهی و تقویت فرودگاه شهرستان یزد جهت ایجاد پروازها به سایر مراکز استان ها و کشورهای آسیای مرکزی به صورت مستقیم؛
• رفع کمبودها و نابرابری های خدماتی میان شهرستان های مختلف استان: با برنامه هایی چون تهیه طرح های مکان یابی زیرساخت ها خدماتی به ویژه در مناطق کمتر برخوردار استان، تهیه طرح جامع تامین مسکن برای اقشار کم درآمد و تدوین ضوابط تشویقی برای حضور و سرمایه گذاران یزدی های سراسر کشور در یزد.

جمع بندی

 استان یزد به عنوان هشتمین استان پهناور و چهارمین استان صنعتی ایران تقریبا ۴.۳۷ درصد از وسعت کل ایران را در بر می گیرد. مزیت های نسبی مناطق محروم استان یزد در سه بخش عمده اقتصادی یعنی کشاورزی صنعت، معدن و خدمات می باشند. همچنین این استان دارای مسائل و مشکلات بسیاری در زمینه های مختلف می باشد که برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از مشکلات مواصلاتی و جاده ای جاده های روستایی و برون شهری، کم آبی (آب شرب) و ضعف زیرساخت گردشگری. این استان دارای فرصت های سرمایه گذاری در صنایع معدنی به عنوان یک مزیت راهبردی مهم می باشد. ازجمله این فرصت ها مواردی چون تولید سنگ های ساختمانی با کیفیت مطلوب و پیشرفته، سرمایه گذاری در فرآوری سیلیس و ایجاد واحدهای تولید آهک صنعتی هستند. پژوهش حاضر اقدام به ارائه راهبردهایی برای رفع چالش ها و نقاط ضعف این استان نموده است که اصلاح ساختار اقتصادی استان در راستای حرکت به سمت فعالیت های اقتصادی کم آب بر ازجمله آن هاست.

این مطالعه در اندیشکده حکمرانی مطلوب هم افزا توسط مسلم شهسواری انجام شده ‌است.