تابآوری نظام سلامت در شرایط جنگی
تنوعبخشی به مبادی تامین دارو با تمرکز بر توسعه همکاریهای راهبردی با کشور چین
اندیشکده ایتان
درآمدی بر موضوع: از حدود یک میلیارد دلار واردات سالانه داروی کشور، بیش از ۷۴۰ میلیون دلار از کشورهای اروپایی و امریکا تامین میشود که ۴۰۰ میلیون دلار از این داروها، منحصرا از مسیر این کشورهاست. لذا تنشهای سیاسی حاصل از جنگ، محدودیتهای انتقال هوایی دارو و محدودیتهای انتقال ارز، منجر به آسیبپذیری تامین دارو خواهد شد.
لزوم ثبت منابع جدید وارداتی از کشورهای همسو در کوتاهمدت
در کوتاهمدت ضروری است تا با تنوع بخشی به مبادی تامین دارو و فراهمکردن امکان واردات از کشورهای همسو بهویژه چین از کمبود و اختلال در دسترسی بیماران به داروهای وارداتی، جلوگیری کرد. دراینراستا باید بهنحوی اقدام شود تا در کوتاهمدت برای این دسته از داروها، منابع تولیدی جدید از کشورهای همسو ثبت شود. همچنین افزایش سهم واردات موازی از این کشورها با هدف ایجاد امکان جایگزینی با سهم کشورهای متخاصم نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
لزوم انتقال فناوری ساخت برخی دستههای دارویی از کشورهای همسو در میانمدت
علاوهبر تنوعبخشی به مبادی وارداتی، درراستای تحقق امنیت پایدار زنجیره تامین دارو در میانمدت، رویکرد کشور باید از واردات صرف در برخی دستههای دارویی بهسمت داخلیسازی و انتقال فناوری تولید داروهای وارداتی تغییر یابد. ازاینروی تمرکز بر جذب دانش فنی ازطریق فرآیندهایی مانند تولید مشترک، تاسیس شعب و نمایندگی برای این شرکتها، نهتنها موجب کاهش وابستگی به منابع خارجی خواهد شد، بلکه توان راهبردی کشور را در مدیریت بحرانها و مقابله با محدودیتهای بینالمللی بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد.
پیشنهاد مشخص، تمرکز ویژه و راهبردی بر همکاریهای دارویی با کشور چین، بهدلیل مزیتهای ذیل است:
1.ظرفیت بالای شرکتهای چینی در تامین دارو
فعالیت بیش از ۱۶۰۰ واحد تولیدی داروسازی در بازار ۱۱۵ میلیارد دلاری چین، نشاندهنده پتانسیل بالای تولید دارو در این کشور است. صادرات ۱۲ میلیارد دلاری چین در سال ۲۰۲۴ که نیمی از آن به مقصد اروپا و امریکا بوده، نشان از انطباق کیفیت تولیدات چین با استانداردهای بینالمللی دارد. با درنظرگرفتن بازار ۵.۵ میلیارد دلاری ایران و نیاز وارداتی سالانه ۱ میلیارد دلار، صنعت داروسازی چین بهتنهایی قادر به تامین پایدار این حجم از تقاضا خواهد بود.
همچنین بررسی ۶۰ قلم با ارزش بالای این دسته از داروهای وارداتی که منحصرا از اروپا و امریکا وارد میشوند، نشان میدهد که از این تعداد، ۴۲ قلم دارو (معادل ۶۴% ارزش ریالی ۶۰ قلم) دارای حداقل یک تولیدکننده چینی هستند؛
2.امکان انتقال فناوری از چین
یکی از مزیتهای راهبردی کشور چین در همکاریهای حوزه دارو، امکان انتقال فناوری و داخلیسازی دانش فنی است. تنوع گسترده سبد تولید دارو و مواد اولیه دارویی بههمراه حجم بالای تولید در چین، این امکان را فراهم میآورد که انتقال فناوری تولید داروهای پیچیده و راه اندازی خطوط تولید مشترک در زمان کوتاهی صورت گیرد؛
3.تنوع مسیر حمل دارو از چین بهویژه مسیر زمینی
درحالحاضر واردات دارو از کشورهای اروپایی عمدتا از مسیر هوایی انجام میشود که بهشدت متاثر از تنشهای سیاسی و جنگی ممکن است با اختلالات جدی مواجه شود. ازجمله اختلالات رخداده میتوان به اختلال در تامین دارو همزمان با عملیات وعده صادق و لغو پروازهای بین المللی به کشور در سال گذشته اشاره کرد. در طول جنگ تحمیلی ۱۲ روزه نیز بهعلت محدودیتهای پروازی مسیر تامین دارو از کشورهای اروپایی به طور کامل متوقف شد. این در حالی است که حمل دارو از چین به ایران از مسیرهای هوایی سهولت بیشتری دارد و حتی در طول جنگ تحمیلی ۱۲ روزه نیز پروازهای کشور چین ادامه یافت درعینحال مسیرهای مختلف زمینی و ریلی چین به ایران حمل و نقل را بسیار ممکن میسازد؛
4.سهولت پرداخت هزینههای واردات دارو
با توجه به تحریمهای بانکی، تهیه و انتقال ارز مناسب برای تهیه دارو از کشورهای اروپایی همواره با چالش روبهرو بوده است. این در حالی است که با توجه به تعاملات تجاری مناسب با کشور چین بهخصوص در فروش نفت، میتوان با فعالسازی سازوکارهایی از جمله تهاتر، تسویه یوآنی و پیمانهای دوجانبه، پرداخت هزینههای واردات دارو را نیز سرعت بخشید.
