اختلال بانکی کشور؛ مسئله‌ای فراتر از امنیت سایبری

✍🏻 سیدرضا حسینی، گروه زاویه

اختلال‌های پیاپی در خدمات چند بانک بزرگ کشور طی ماه‌های اخیر، مسئله امنیت شبکه بانکی را از سطح یک رخداد فنی به چالشی برای امنیت اقتصادی و تاب‌آوری ملی ارتقا داده است. تکرار حملات در فاصله زمانی کوتاه حکایت از آن دارد که هدف مهاجمان صرفاً ایجاد اختلال موقت در خدمات بانکی نبوده و آزمونی حیاتی برای ظرفیت مقاومت یکی از حیاتی‌ترین زیرساخت‌های کشور در شرایط جنگ ترکیبی در جریان است.

ارزیابی‌های اولیه ارائه‌شده در جلسات تخصصی با حضور دستگاه‌های مسئول، احتمال وقوع یک حمله سایبری پیچیده با پشتیبانی یک بازیگر دولتی را بالا دانسته‌اند. همچنین برآوردهای اولیه حاکی از آن است که منشأ اختلال در لایه‌های عمیق زیرساختی، از جمله هسته و میان‌افزار، قرار داشته است که ابعاد تهدید را فراتر از آسیب‌پذیری‌های متداول نرم‌افزاری قرار می‌دهد.

یکی از ریشه‌های اصلی آسیب‌پذیری شبکه بانکی، تداوم اتکای بخشی از زیرساخت‌ها به معماری‌های قدیمی و متمرکز مین‌فریم است. این معماری‌ها که طی دهه‌های گذشته نقش مهمی در توسعه بانکداری الکترونیکی ایفا کردند، امروز به دلیل تحریم‌ها، دشواری دریافت پشتیبانی فنی و هزینه بالای نوسازی، به یکی از نقاط حساس امنیت سایبری کشور تبدیل شده‌اند.

چالش دیگر، تمرکز بخش قابل توجهی از خدمات، مراکز داده و زیرساخت‌های پشتیبان در اختیار تعداد محدودی از ارائه‌دهندگان خدمات بانکی است. این تمرکز، دامنه اثرگذاری حملات را گسترش می‌دهد و احتمال سرایت اختلال از یک گره فناوری به چندین بانک را افزایش می‌دهد. در کنار آن، ضعف فرهنگ امنیت سایبری، آموزش ناکافی نیروی انسانی و فقدان رزمایش‌های منظم نیز همچنان از عوامل تشدیدکننده ریسک به شمار می‌روند.

مسیر عبور از این وضعیت، تنها افزایش تعداد تجهیزات امنیتی یا خرید فناوری‌های جدید نیست. به باور کارشناسان، شبکه بانکی به یک برنامه ملی برای نوسازی معماری فناوری، توسعه زیرساخت‌های توزیع‌شده، ایجاد مراکز داده جایگزین، کاهش وابستگی‌های راهبردی، استقرار الزامات سختگیرانه تاب‌آوری سایبری و طراحی سازوکارهای مدیریت بحران نیاز دارد تا در شرایط بحرانی بتواند تداوم خدمات حیاتی و اعتماد عمومی را حفظ کند.