جریانشناسی سیاسی علمای اهل سنت در بزنگاه جنگ تحمیلی رمضان
بررسی و تحلیل موضع علمای اهل سنت در خصوص جبهه مقاومت و جنگ ایران و آمریکا
مصطفی محمدی، اندیشکده مرصاد
از آثار تبعی جنگ رمضان ۲۰۲۶، در واقع شفافسازی موضع علمای جریانات دینی اهل سنت در خصوص جبههٔ مقاومت، ولایت فقیه و شیعه بود، به گونهای که در اثر فشار افکار عمومی و یا دولتها، اقدام به بیان کلماتی نمودند که شاید سالها در لفافه بیان میکردند و از اظهار علنی آن، به دلیل ملاحظات سیاسی و امنیتی، خودداری مینمودند.
در این برههٔ زمانی، کشورهای خلیج که سالها با حمایت از نهادهای دینی اسلام سنتی و به اسم گسترش اسلام سنتگرا یا اسلام تسامحگرا سعی داشتند تا مانع از گرایش جوانان به گروههای اسلامگرا شوند، از نفوذ خود بهره بردند و فتاوای گزندهای از شخصیتهایی به اصطلاح میانهرو در محکومیت ایران و عدم شرعیت اقدامات نظامیاش گرفتند.
البته، هر خوانندهٔ آگاه با نگاه به تغییر نوع ادبیات برخی شخصیتها در فتواها و قرابت محتوای پیامها، متوجه خواهد بود که امتثالِ یک سیاست القایی از سوی کارفرمایان است و به ناچار بسیاری از این نهادها و شخصیتها مصلحتسنجی سابق خود را کنار گذاشتند.
شخصیتها و نهادهای وابسته به دولتها
صاحبان منصب افتا بهصورت روشن از سیاست رسانهای دولتهای خود تبعیت نمودهاند. مفتیها در دولتهایی همچون روسیه و آذربایجان، مواضعی در حمایت از مقاومت دلیرانهٔ ملت مسلمان ایران و محکومیت هجوم بزدلانه و جنایتکارانهٔ آمریکا و رژیم صهیونیستی گرفتهاند. در مقابل، نهادهای تحت اشراف عربستان و امارات در این جنگ، تنها معطوف به محکومیت پاسخهای نظامی ایران به پایگاهها و اماکن آمریکایی موجود در منطقه بوده و هیچ نگاهی به شهادت چندین هزار مسلمان ایرانی نداشتهاند که در اثر تجاوز آشکار کفار به سرزمینهای اسلامی، به درجهٔ والای شهادت رسیدند.
اگر نگاهی گذرا به موضعگیریهای ذیل داشته باشید و با سیاست کشور متبوعه مقایسه فرمایید، تشابه حداکثری و در برخی موارد نسخهبرداری کامل را مشاهده میفرمایید.
شیخ عبد الله بن بیه، رئیس مجلس افتای امارات
در ذیل، یکی از مصادیق تبعیت فتوا از سیاست رسمی دولت را مشاهده میکنیم. این مجلس و مفتی آن، در قالب بازوی دینی حکومت، وظیفهٔ مشروعیتبخشی به سیاستهای امارات را دارند.
مجلس افتای امارات، حملات نکوهیدهٔ ایران علیه امارات متحدهٔ عربی و دیگر کشورهای همسایه را محکوم کرد و نقض حاکمیت این کشور از سوی ایران را، بدون رعایت حق همجواری و محرمات دینی، مورد انتقاد قرار داد. این شورا همچنین از تلاشهای نیروهای پدافند امارات، که با کارآمدی بالا با این حملات مقابله کردهاند، قدردانی کرد.
در ادامه، این نهاد بار دیگر حملات ایران به امارات متحدهٔ عربی و کشورهای خلیج را محکوم کرده و تأکید کرد که اقدام ایران، تجاوزی ناعادلانه است و به آیه «والله لا یحب المعتدین» اشاره داشت. این شورا با ابراز افتخار نسبت به رهبری حکیمانهٔ شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس دولت، اعلام کرد که ثمرات این رهبری در قالب امنیت داخلی و ثبات اقتصادی نمایان شده است.این نهاد همچون دولت متبوع خود، هیچ اشارهای به حضور نیروهای آمریکایی در خاک این کشور نکرد و کشتار کودکان خردسال را از قلم انداخت تا تشابه حداکثری به سیاست خارجهٔ دولت امارات داشته باشد.[۱]
البته، آشنایان با این شخصیت بر این نکته واقفند که ایشان مدتهاست فتوای خود را به درهم فروخته است و در این راه، تغییر منش سیاسی داده است و صدور چنین کلامی دور از انتظار هم نبود.
شیخ راویل عین الدین، مفتی اهل تسنن روسیه
او از سال ۱۹۹۴ تا کنون در این منصب قرار دارد و حنفی مذهب است و در این جنگ حامی کامل جهاد ملت ایران بود. او در پیام خود به رهبر معظم انقلاب چنین نوشت:
از خداوند میخواهم شما رهبر جدید انقلاب اسلامی را در تحکیم ارکان دولت و انجام وظیفه مقدس دفاع از کشور در برابر متجاوزان یاری دهد و گامهایتان را در مسیر ایجاد وحدت میان مردم استوار سازد تا وعده الهی محقق شود: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا». همچنین از خداوند مسئلت دارم که روابط میان روسیه و ایران در سایه رهبری شما، بهگونهای تقویت شود که در خدمت منافع دو ملت باشد.[۲]
احمد بن حمد الخلیلی، مفتی عمان
این شخصیت که با مواضع خود در خصوص قداست مقاومت و حمایت آشکار از آن شهره دارد، در پیامی چنین مرقوم داشتند:
مصیبت بزرگ درگذشت رهبر انقلاب اسلامی را به ملت مسلمان ایران تسلیت میگوییم؛ او در حالی چشم از جهان فروبست که مبارزی در میدان شرافت بود و از فلسطین عزیز حمایت میکرد. «ما از آنِ خدا هستیم و به سوی او بازمیگردیم.»
همچنین از خداوند میخواهیم حملات ایران را در عمق سرزمینهای اشغالی مؤثر و استوار گرداند و از او مسئلت داریم که امت اسلامی را در برابر دشمنی مکار و خیانتپیشه، یکپارچه و متحد سازد.[۳]
ایشان از انتقاد به ایران خودداری کرد، اما ابا داشت کلمهٔ «شهادت» را برای رهبرِ شهید انقلاب به کار ببرد که کمی جای تأمل دارد.
الله شکور پاشازاده، ریاست اداره مسلمانان قفقاز
این عالم اسلامی که از سال ۱۹۸۰ میلادی تاکنون ریاست ادارهٔ مسلمانان قفقاز را برعهده دارد، همچون دولت متبوع خود، بهظاهر در زمین بیطرف بازی کرد و در بخشی از پیام خود گفت: «اولویت نخست در این جنگها، ملتها هستند که از آنچه اتفاق میافتد رنج میبرند و در این راستا، طرفین باید زبان دیپلماسی را ترجیح دهند. من تقاضا دارم که طرفین جنگ را متوقف کنند و پشت میز مذاکره بنشینند.»[۴]
اسامه الازهری، وزیر اوقاف مصر
این عالم صوفیمسلک، نزدیکترین مقام دینی به شخص سیسی به شمار میرود و پیش از این مشاور رئیسجمهور در مسائل دینی بود و چنان مطرح است که گزینهٔ دولت برای جایگزینی احمد الطیب، رئیس دانشگاه الازهر، محسوب میشود و از تبلیغات دولتی گسترده برخوردار است.
اسامه در جریان مشارکت خود در پانزدهمین نشست شورای اجرایی کنفرانس وزیران اوقاف، بر همبستگی کامل مصر با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، عراق و اردن در برابر حملات موشکی ایران تأکید کرد و از کلمهٔ «گستاخانه» برای وصف آن استفاده کرد.
او تصریح کرد هرگونه تجاوز به این کشورهای برادر، در حکم تجاوز به مصر تلقی میشود و امنیت جهان عرب ماهیتی جمعی و تفکیکناپذیر دارد.[۵]
در حالت عادی جای تعجب بسیاری دارد که یک دانشمند اسلامی بر اساس قومیت عرب و بدون در نظر گرفتن جهان اسلام سخن بر زبان جاری کند، اما همانگونه که در ابتداذکر گردید، در حقیقت گفتمان سیاسی دولتهای همسو بر اینگونه افراد و نهادها حاکم است و استقلال در رأی و استدلال فاقد جایگاه است.
محمد العیسی، دبیرکل رابطه العالم عربستان
این نهاد، یک نهاد وابسته به حکومت ریاض است و داعیهدار ترویج عقیدهٔ سلفیگری سنتگرا به شمار میرود. دبیرکل این نهاد، یعنی محمد بن عبدالکریم العیسى، حتی در قم حاضر شد و با برخی از روحانیون در برخی از مؤسسات دینی دیدار کرد و مورد تمجید قرار گرفت. البته تفکرات او فرسنگها با اسلام ناب محمدی فاصله دارد، بلکه میتوان گفت در تضاد است؛ که همان زمان نیز تذکر داده شد.
او با شدیدترین لحن، اقدامات ایران و گروههای وابسته به آن را که به ادعای ایشان به شماری از تأسیسات حیاتی در کشور کویت صورت گرفته بود، محکوم کرد.
در بیانیهٔ دبیرخانهٔ این نهاد، محمد بن عبدالکریم العیسى، دبیرکل و رئیس هیئت علمای مسلمانان، بار دیگر این حملات را محکوم کرد و آنها را اقداماتی مجرمانه دانست که تمامی ارزشهای دینی، قوانین و عرفهای بینالمللی و انسانی را نقض میکند و تلاشها برای بازگرداندن امنیت و ثبات در منطقه را تضعیف میسازد. [۶]
داعیهداران اسلام سنتی
اشخاص و نهادهایی که مسلک صوفیمآبانه دارند، حال چه این گرایش کمرنگ باشد و چه پررنگ، بیشترین تفاوت در موضعگیری را داشتهاند. در این دسته نیز عدهای خودفروخته وجود دارند که تحت تأثیر دولتِ کارفرما هستند، اما در غیر این موارد، گویا شرایط اجتماعی و فرهنگی عامل مؤثری در موضعگیری این دسته از علماست.
برای مثال میتوان گفت در جامعهای مثل افغانستان که با جهاد قرابت بیشتری دارد، از دفاع ایران حمایتی پرشور صورت گرفت؛ اما در مقابل، نهادهای اسلامی شرق آسیا ابراز همدردی و تأکید بر نیاز به برقراری صلح را محور پیامها قرار دادند.
احمد الریسونی، فقیه مقاصدی اهل مراکش و عضو مؤسس الاتحاد العالمی لعلماء المسلمین
احمد الریسونی شاید تنها فردی باشند که افزون بر اعلام موضع حمایتی از مردم ایران، تلاش کرده است که با استدلالهای مختلف، دیگر علمای اهل سنت را با لحنی برادرانه دعوت کند تا در دفاع از مظلومیت ایران موضعگیری کنند: «من با ملت ایران هستم چون مسلمان هستند و با متجاوزان مجرم و کسانی که از آنان حمایت میکنند و حتی حامیانِ حامیانشان مخالفم. بنده برای هر که مظلوم باشد و کسانی که در کنار او میایستند، دعا میکنم.»[۷]
این فقیه مالکی مقاصدی که مدتها بر کرسی جانشینی یوسف القرضاوی تکیه زده بود، پیشتر نیز بارها موضعهایی بسیار بهجا و همدلانه با سیاستهای مقاومتی جمهوری اسلامی ایران گرفته بود. بایسته است که نهادهای دستاندرکار در دیپلماسی مذهبی کشور توجه ویژهای به ارتباط با این عالم برجسته اهلسنت داشته باشند.
احمد الطیب، شیخ الأزهر مصر، داعیهدار اسلام اعتدالگرای سنتی
این نهاد مصری حملات ایران به تأسیسات غیرنظامی و انرژی در کشورهای حوزهٔ خلیج فارس را از منظر شریعت و حقوق بینالملل «نقضی آشکار» توصیف کرد و بر همبستگی کامل الازهر با عربستان سعودی، امارات، کویت و دیگر کشورهای آسیبدیده تأکید گردید.
از نظر این نهاد، هدف قرار دادن خاک کشورهای عربی با موشکها و پهپادها به بهانهٔ تقابل با قدرتهای خارجی، اقدامی مردود است و از ایران خواسته شد این حملات را به سرعت و بدون قید و شرط متوقف کند.
این دانشگاه دینی مصر بر ضرورت دور نگه داشتن منطقهٔ عربی از تسویهحسابهای میان ایران و اسرائیل-آمریکا تأکید داشت. [۸]
سالها تخصیص بودجه از سوی امارات برای این نهاد، در این موضعگیری سیاسی آن عیان است. در ایام جنگ رمضان، احمد الطیب در جلسات متعدد با سران مختلف و بهصورت مستمر، اقدامات ایران را محکوم کرد؛ به گونهای که گوی سبقت را از برخی نهادهای اماراتی ربود و در عمل، جایگاه چنین نهاد عظیمی را تا حد سخنگوی غیررسمی سیاستهای آن کشور پایین آورد.
مجلس حکماء المسلمین امارات به ریاست شیخ الازهر
این نهاد پس از اقدام تلافی جویانه امارات در دستگیری عدهای از شیعیان این کشور در راستای خوشخدمتی بیانیهای یکجانبه منتشر کرد و به ولایت فقیه توهین آشکار نمود. در این لحظه، گویا کارفرمای اماراتی هیچگونه ملاحظهای را نمیپسندد و از این رو کلمات تندی در بیانیه درج میشود که با جستجوی در سالها سخنان احمد الطیب نمونه مشابه یافت نمیشود. متن پیام را در ذیل می توانید خود بررسی کنید که در خصوص حادثه بازداشت چند روحانی شیعه است که برای مثال لوح فشرده فقهی از مؤسسه نور همراه داشتهاند.
مجلس حکماء المسلمین با شدیدترین واژگان، نقشههای سازمان تروریستی وابسته به «ولایت فقیه» در ایران را محکوم میکند؛ سازمانی که در فعالیتهای مخفیانهای مشارکت دارد که هدف آن خدشه وارد کردن به وحدت ملی و برهم زدن ثبات در امارات است. این اقدامات شامل برنامهریزی برای اجرای عملیات تروریستی و خرابکارانه سازمانیافته است که نقض آشکار قوانین و معاهدات بینالمللی به شمار میرود و تهدیدی مستقیم برای امنیت جوامع و ثبات آنها محسوب میشود.[۹] متن پیام، خود آشکارا فریاد میزند که توسط یک نهاد امنیتی و نظامی تنظیم شده است و با پیامهایی که مبتنی بر استدلالهای فقهی در بیان مواضع است، تفاوت قابل ملاحظهای دارد.
حبیب علی الجفری، وابسته به امارات، مروج تسامح گرایی و صوفیگری
او که در پیامهای روزانهٔ خود در شبکههای اجتماعی، با واژگانی ادبی و آراسته، بهصورت مستمر به اخلاقگرایی و حفظ ادب و متانت در کلام و برخورد با دیگران میپردازد، بهناگاه شروع به استفاده از کلمات ناشایست و توهینآمیز در خصوص نظام سیاسی ایران میکند و در جلسهای رسمی چنین اظهار نظر میکند: حملهٔ نظام ایران به کشورهای حوزهٔ خلیج فارس، یک «تجاوز» تلقی میشود که تفاوتی با تجاوز صهیونیستها ندارد و نمیتوان آن را تنها یک خطای محاسباتی دانست. در بخش دیگری از سخنانش تأکید کرد که نظام مبتنی بر ولایت فقیه دارای رویکردی فرقهگرا و نژادپرستانه است؛ با این حال، اختلاف کشورهای خلیج با این نظام، ماهیتی فرقهای یا نژادی ندارد. [۱۰]
او در تمام سخنرانی، سعی میکند حساب نظام ایران را از حساب شیعیان جدا کند و مشخص نیست میلیونها شیعه که در داخل و خارج کشور ایران تا پای جان در دفاع از نظام ولایت فقیه ایستادگی کرده و میکنند، در منظومهٔ فکری ایشان چه مذهبی دارند.
احمد حسن طه، رئیس مجمع فقهی اهل سنت عراق
احمد حسن طه، امام و خطیب «مسجد اعظمیه» و رئیس مجمع فقهی اهل سنت طی اظهاراتی از حمایتهای بیپروایانه آمریکا از تلآویو انتقاد کرد. او همچنین از آنچه «منطق قدرت و استبداد» در مدیریت پروندههای بینالمللی، از جمله ایران و ونزوئلا خواند، انتقاد کرد و بار دیگر این پرسش را مطرح ساخت که بر چه اساسی برخی کشورها مجاز به داشتن سلاح هستهای هستند و برخی دیگر از آن منع میشوند. الطه برخی از گفتمانهایی را که به نام انسانیت مطرح میشوند «گمراهکننده و دور از واقعیت» توصیف کرد.
اظهارات احمد حسن طه از این جهت قابل توجه است که شاید بتوان گفت این نخستین موضعگیری انتقادی از آمریکا و در حمایت از ایران از سوی یک شخصیتی از اهل سنت در عراق است که چندان نسبت یا نزدیکی با تهران ندارد.
نهادهای دینی اندونزی
نهادهای دینی در اندونزی سعی کردند از ورود به جبههبندیها خودداری کنند و بیشتر بر حفظ صلح و محکومیت جنگ مانور بدهند. البته در مواردی نیز با ملت مقاوم ایران همبستگی و همدردی نمودند.
شیخ یحیی خلیل ثقوف، رئیس هیئت اجرایی نهضت العلماء اندونزی
وی ضمن تسلیت برای درگذشت رهبر ایران، حملهٔ ایالات متحده و اسرائیل به ایران را محکوم کرد و اعلام داشت که این اقدامات وحشیانه به نظم بینالمللی آسیب بیشتری رسانده است و در واقع، این امر میتواند منجر به یک درگیری جهانیِ کنترلنشده شود و بهانهای برای ظهور مجدد رادیکالیسم و افراطگرایی باشد.[۱۱]
حیدر ناشر، رئیس محمدیه اندونزی
ایشان تأکید کرد که جنگ و تجاوز نظامی بین ملتها نهتنها دولتها را نابود میکند، بلکه پایههای تمدن را نیز از بین میبرد. علاوه بر این، او هشدار داد که ناتوانی حقوق بینالملل در جلوگیری از چنین درگیریهایی، نشاندهندهٔ بحران عمیقتری در نظم جهانی مدرن است.
رئیس این نهاد اندونزیایی گفت: «محمدیه ابراز همدردی و نگرانی میکند. در عین حال، ما معتقدیم که ایران از این فاجعهٔ ویرانگر سربلند بیرون خواهد آمد و قویتر از پیش به راه خود ادامه میدهد.»[۱۲]
شورای علمای اندونزی
حملات نظامی اسرائیل و ایالات متحده به ایران، که با تلافی ایران مواجه شد، بهعنوان تشدید جدی تنشها ارزیابی میشود و میتواند منطقهٔ خاورمیانه را به سمت درگیری آشکار سوق دهد.
این وضعیت را نمیتوان یک حادثهٔ مجزا دانست، بلکه بخشی از یک پیکربندی ژئوپلیتیکی بزرگتر است. بنابراین، همهٔ ملتها مسئولیت دارند که صلح را حفظ کنند و حداکثر حفاظت را از غیرنظامیان به عمل آورند.[۱۳]
جریان دیوبندی
جریان دیوبندی که در حقیقت از یک حوزهٔ علمیه در روستایی در هند پدیدار گشت و در پاکستان و افغانستان گسترش یافت و به ادعای پیروان خود ماهیتی ضد استعماری و بیگانهستیز دارد، از این رو بر اساس پیشفرض باید از جهاد ایران در برابر غرب خشنود بوده و موضعی حمایتی داشته باشد. اما این امر تنها در افغانستان نمود واضحی داشت و گویا در پاکستان تحت سایهٔ سیاست بیطرفی دولت قرار گرفته بود.
محمد تقی عثمانی، مفتی پاکستان
ایشان چندان تلاشی نکردند که مواضعی روشن و در حمایت از یک سو اتخاذ کنند و در مقابل، به دعوت به صلح بسنده نمودند و در پیامی پس از اعلام آتشبس اولیه اظهار داشتند: «مذاکراتی که قرار است فردا برگزار شود، نهتنها با منافع سراسر جهان اسلام، بلکه با منافع همهٔ بشریت گره خورده است. دعوت نخستوزیر از مردم برای تضرع و دعا در این شرایط، دعوتی بهجا و بهموقع بود؛ چرا که همهٔ امور تنها در دست خداوند متعال است.» [۱۴]
طالبان افغانستان
در کنار مفتی کشور روسیه، گروهی که در میان اهل سنت بیشترین حمایت عیان خود را از جهاد دفاعی ملت ایران اعلام نمود، علمای دیوبندی طالبان بودند. نکتهٔ حائز اهمیت آن است که این مواضع به دلیل منافع سیاسی و تنظیمی از سوی دولت طالبان نبود؛ چراکه هرچقدر به قاعدهٔ هرم علمای این گروه نزدیکتر شویم، از مقاومت جمهوری اسلامی ایران در برابر آمریکا حمایت کوبندهتری مشاهده میشود. مواضع برخی از علمای آنان را بهصورت گذرا مرور میکنیم.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان
پیش از آغاز جنگ، طی اظهاراتی اعلام کرد افغانستان آمادهٔ همکاری با مردم ایران در صورت بروز درگیری احتمالی با آمریکا است.
امیرخان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان
پس از آغاز جنگ نیز، در گفتوگوی تلفنی با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجهٔ ایران، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را تجاوز خواند و همدردی خود را به مناسبت هدفقراردادن رهبر انقلاب اسلامی ایران، به دولت و ملت ایران ابراز داشت.
مولوی امانالدین منصور، والی هلمند
ایشان از ایستادگی ایران در برابر آمریکا و اسرائیل حمایت کرد و مخالفت برخی جریانها با ایران را بهشدت مورد انتقاد قرار داد. وی داعش و حزبالتحریر را به دلیل مواضعشان در قبال ایران، تکفیری خواند و تأکید کرد که درک نکردن جایگاه ایران در این جنگ، ناشی از تأثیرپذیری از ایدئولوژیهای خارجی است.[۱۵]
نوسلفیهای اسلامگرا
باید دانست بر اساس مبنای نظری این دسته، مقاومت در برابر تهاجم نظامی کفار به سرزمین اسلامی مقدس است و شایسته چنین بود که در این جنگ در کنار ایران باشند. اما دستگاه رسانهای امنیتی کشورهای خلیج، چنان فشاری به این قشر آورد که تمامی آنان با وجود حمایت از دفاع ایران در برابر آمریکا، تلاش کردند پاسخهای تلافیجویانهٔ ایران به پایگاههای آمریکا در این کشورها را نوعی تجاوز قلمداد کنند و مستمسکی برای جلب رضایت کشورهای خلیج بیابند.
علی قرهداغی، دبیر کل الاتحاد العالمی لعلماء المسلمین
قرهداغی عالم شافعی ساکن دوحه که از اکراد عراق است و تأکید بر نقش شریعت در سیاست دارد اظهار هدف قرار دادن تأسیسات غیرنظامی و اقتصادی در کشورهای خلیج را محکوم کرده و آن را از نظر شرعی حرام دانسته است؛ در عین حال، هرگونه تجاوز خارجی به ایران را نیز رد میکند.
او با تکیه بر فقه میزان، بر گفتوگو و وحدت صف اسلامی تأکید دارد و از آتشبس آوریل ۲۰۲۶، که برای توقف آنچه «جنگی عبث» توصیف کرده، استقبال کرده است.[۱۶]
بیانیه مشترک هیئت جهانی انصار النبی(ص)
شیخ صادق غریانی، مفتی سابق لیبی، شیخ محمد حسن الددو، رئیس مرکز تربیت علمای موریتانی، و شیخ حسن الکتانی، مسئول اتحادیه علمای مراکش، در کنار برخی دیگر از شخصیتها بیانیهای صادر کردند که یک خطمشی میانهرو را دنبال میکرد. در ذیل، به مهمترین بخش آن اشارهای کوتاه میکنیم:
این جنگ، بهتمامی معنا یک جنگ صلیبی-صهیونیستی است که در نهایت اسلام را در قلب سرزمینهایش و امت اسلامی را در ژرفای وجودش هدف گرفته است؛ همانجا که مقدسات اسلامی، توانمندیها و ثروتهای امت، و نیز وزن جمعیتی، تاریخی و تمدنی آن قرار دارد.
در عین آنکه ما از ماهیت پروژهٔ نظام ایران و اقداماتی اشتباهی که در حق کشورهای اهل سنت انجام داده آگاهیم، همزمان معتقدیم هدف قرار دادن ایران از سوی ائتلاف صلیبی-صهیونیستی، حملهای خارجی به یکی از کشورهای اسلامی است که صرفنظر از نظام حاکم بر آن، دارای حرمت است.[۱۷]
محمد حسن الددو
در بیانیههای مشترک، مواضع بهمراتب معتدلتر و متوازنتر بیان شده است؛ با این حال، بسیاری از افراد در اظهارنظرهای شخصی خود دیدگاههایی تندتر یا یکسویه اتخاذ کردهاند. برای نمونه، محمد حسن الددو یکی از این دست افراد بوده است. وی در اظهارنظری گفت حملهٔ ایران به کشورهای خلیج با شریعت الهی در تعارض است و ترساندن مسلمانانِ در امان در این کشورها جایز نیست؛ همچنین وی از خداوند خواست که این کشورها، مردمشان و منافعشان را حفظ کند.[۱۸]
دیدگاه سلفیها
بررسی نظرات علمای سلفی مشهور در خصوص جنگ تحمیلی رمضان در ایران در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که همگی در انتقاد از ایران متفقالقول هستند. تنها تفاوتی که در میان آنها میتوان قائل شد، از حیث نقطهٔ تقابل با ایران است.
دستهٔ نخست، علمای سلفی ساکن در کشورهای خلیج فارس یا مصر هستند که به شکل مستقیم درگیر مبارزه با ایران و یا همپیمانان آن در جبههٔ مقاومت نبودهاند. این گروه از ناحیهٔ اندیشهٔ دینی و تشیعستیزی، دشمنی خود با ایران را بروز میدهند و از هرگونه ابراز همدردی با ملت ایران بهشدت و با عتاب نهی میکنند. نوع استدلالهای این دسته بر مباحث مذهبی و عقیدتی استوار است؛ گویی نگرانی آنان ناشی از ترسی است که نسبت به ورود تفکر شیعی به جوامع خود دارند.
دومین دسته، طیفی است که میتوان آن را «رویکرد میدانی و حاد» نامید؛ این گروه بهصورت غالب شامل عالمانی است که در بسترهای بحرانی مانند سوریه حضور داشتهاند یا با فضاهای درگیری در یمن و شام پیوند دارند. ادبیات آنان شدید، احساسی و مبتنی بر کینههای ناشی از جنگ است. در این چارچوب، مواضع آنان رنگ و بوی دینی خود را از دست میدهد و صرفاً به اعلام موضعگیری احساسی یا سیاسی تبدیل میشود. البته این تقسیم بندی به صورت غالب است و برای مثال حاتم الحوینی مصری که شهرت پدر خود را یدک میکشد مواضع همچون دسته دوم گرفته است.
دسته نخست
سلیمان رحیلی، روحانی سلفی و پیش نماز مسجد قبا در عربستان
این به اصطلاح روحانی با محکومیت یکطرفه اقدامات ایران و بدون استدلال فقهی به نفرین ملت و نظام جمهوری اسلامی ایران میپردازد. [۱۹]
در جایی دیگر، او همراهی با ایران را مختص کسانی میداند که یا عقیدهای باطل دارند و یا قلبی سیاه.او دفاع ایران از خود را جنایت علیه کشورهای عربی خلیج فارس برمیشمارد.[۲۰]
عباراتی تند و فاقد هرگونه رویکرد انساندوستانه که نسبت به صحنههای شهادت چند هزار مسلمان ایرانی توسط ارتش آمریکا بیاعتناست و در عین حال از همراهی با مظلوم نیز بهشدت نهی میکند.
شیخ عبدالحی یوسف، مبلغ معروف سودانی
امام جماعت پیشین مسجد خاتمالمرسلین در خرطوم، در خطبهٔ خود، تنها از باب تشابه شیعیان به مسلمانان، حمایت از آنان را لازم میداند؛ اما در همان سخنرانی ۲۰ دقیقهای، بارها شیعه را به منافقان و خوارج تشبیه میکند.[۲۱]
شیخ عادل السید، مبلغ و مفسر سلفی
او معتقد است که درگیری میان ایران از یک سو و ایالات متحده و اسرائیل از سوی دیگر، یک نزاع بر سر سلطه و نفوذ است و نه یک درگیری واقعی وعقیدتی.[۲۲] ایران شیعه و صهیونیسم دو روی یک سکه در هدف قرار دادن کشورهای عربزبان توصیف میکند و اشاره دارد به اینکه هدف هر دو تضعیف و یا نابودی اهل تسنن است. [۲۳]
این نوع تحلیل، با سادهسازی افراطی و دروغین پیچیدگیهای واقعی میدان سیاست و دین را نادیده میگیرد. تقلیل یک درگیری چندلایه تاریخی، سیاسی به «دو روی یک سکه»، بیش از آنکه تحلیل باشد، بازتاب یک نگاه از پیشداوریشده است.
حضور ایران در منطقه دائما بر محور عدالت، مقاومت در برابر ظلم و حفظ استقلال امت اسلامی تعریف میشود. یکسانانگاری میان جریانهای متفاوت، بدون تفکیک رفتارها، زمینه فهم دقیق واقعیت و امکان گفتوگو را از بین میبرد.
شیخ عبد السلام بن محمد الشویعر
عالم و فقیه سعودی: او از برجستهترین فقیهان معاصر در عربستان سعودی بهشمار میرود و در فقه مقارن تخصص دارد.
او در نقد ایران و همپیمانانش از رویکردی شرعی و اعتقادی استفاده میکند و در متن، با لحنی تند و اتهامی اظهار میدارد که اگر کسی بگوید «من با ایران هستم»، فقط یک نظر سیاسی نداده، بلکه خود را وارد یک پروژه آلوده و خطرناک کرده است. از نگاه او، این همراهی به معنای طرفداری از جریانی است که به مقدسات توهین میکند، به صحابه اتهام میزند و در خشونتها و درگیریهای منطقهای نقش دارد. در نتیجه، او میخواهد بگوید این موضعگیری بیطرف یا ساده نیست، بلکه همراهی با یک جریان انحرافی و خشونتبار تلقی میشود.[۲۴]
دسته دوم
عبدالحمید الزعکری
عالم سلفی و مشرف دارالحدیث در مسجد صحابه در الغیضه یمن که در موضعی افراطی و با اعتقادی منحرف توصیه میکند حتی از همدلی با گروههای شیعه خودداری کنند و به آنان تهمت میزند که عاملان یهود برای نابودی مسلمانان هستند [۲۵] و این درحالیست جهان شاهد جنگ تمام قد میان ملت و نظام سیاسی ایران با رژیم صهیونیستی و ارتش آمریکاست و دولتهای عرب در کنار تجاوزگران ایستادهاند و به او یاری میرسانند. هنگامی که کلام مستند به مدرک و دلیل نباشد ادعای گزاف هزینه چندانی ندارد.
شیخ عبدالرزاق المهدی
عبدالرزاق مهدی یک روحانی اسلامی سوری است که در شورش علیه نظام بشار اسد مشارکت داشته است. او پیشتر مسئول شرعی «هیئت تحریر الشام» بود و سپس از این جریان جدا شد. او با ادبیاتی سخیف از شهادت رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای، ابراز خوشحالی میکند؛ گویی که خاری در چشمان آنان بوده است و ایشان را همسنگ نتانیاهو میداند.[۲۶]
یا در موضعگیری دیگر، هر دو نظام ایران و رژیم صهیونیستی را توسعهطلب و ضداسلام میداند؛ هر دو را مضر برای مسلمانان معرفی میکند و نتیجه میگیرد که هیچکدام به نفع مسلمانان نیستند.[۲۷]
البته بایداشاره کرد شهرت او بیشتر به ارتباط با نیروهای دولت کنونی و حضور در مناطق درگیری است اما از نظر علمی در رتبه بندی بالایی جایی ندارد.
عبدالله المحیسنی
مبلغ سلفی عربستانی و مفتى سابق جبهه النصره که پس از بههم خوردن امنیت و آغاز اعتراضات علیه نظام سابق، به سوریه مهاجرت کرد.
در مجموع در موضع گیریهای متعدد از همان ادبیات هم مسلکان خود برعلیه نظام اسلامی، ولی فقیه و تشیع بهره میگیرد، البته در پیام اعلام آمادگی میکند برای جنگ علیه ایران آماده است اگر حکم جهاد صادر شود.[۲۸]
پاینویس
[۱] sharjah24.ae/ar/Articles/2026/03/05/gh-10
[۲] ar.irna.ir/news/84612714
[۳] x.com/AhmedHAlKhalili/status/2028151746842038746
[۴] baku.ws/en/politics/allahshukur-pashazade-called-on-the-parties-to-the-conflict-in-the-middle-east-to-engage-in-dialogue
[۵] youm7.com/7363856.
[۶] facebook.com/photo/?fbid=1262325369350224&set=a.588287336754034
[۷] facebook.com/photo/?fbid=947905177894056&set=a.304318302252750
[۸] skynewsarabia.com/middle-east/1859224-
[۹] instagram.com/p/DXXYNCDjFtT
[۱۰] fb.watch/GkbZw1QY36/?
[۱۱] en.tempo.co/read/2090258/pbnu-urges-govt-to-use-board-of-peace-to-end-iran-war
[۱۲] en.muhammadiyah.or.id/iranian-ambassador-visits-muhammadiyah-highlights-humanitarian-crisis-and-hopes-for-peace
[۱۳] mui.or.id/baca/berita/as-israel-serang-iran-majelis-ulama-indonesia-sampaikan-10-tausiyah?page=3
[۱۴] facebook.com/photo/?fbid=1443171090943549&set=a.509888234271844
[۱۵] afgreview.com/اجتماعی/واکنش-افغانها-به-حمله-آمریکا
[۱۶] shrq.me/nbwlnd
[۱۷] x.com/SupportProphetM/status/2028183830184763839
[۱۸] siyaq.info/?p=4132
[۱۹] x.com/solyman24/status/2040062349864767993
[۲۰] x.com/solyman24/status/2040062349864767993
[۲۱] youtube.com/watch?v=q8S_bKDVO04
[۲۲] facebook.com/reel/934265792342211
[۲۳] facebook.com/reel/1486005113241908
[۲۴] facebook.com/groups/1263126064285850/posts/1972855936646189/
[۲۵] x.com/A_Alzoukory/status/2039466139944911158?s=20
[۲۶] t.me/Abedrazzakmahddii/8849
[۲۷] t.me/Abedrazzakmahddii/8950
[۲۸] t.me/shemmary/9832
