طرح آموزش و مشاوره الزامی قبل از عقد بهارنکو

شاید بتوان گفت، ازدواج یکی از پیچیده ترین ارتباطات بشری است که در جریان آن دو انسان بر مبنای شباهت‌ هایی ادراک‌ شده، طولانی ترین پیوند عاطفی ممکن را آغاز می‌ کنند. خانواده به عنوان یک از مبنایی ترین نهادهای اجتماعی، محصول این پیوند است؛ لذا چنانچه این پیوند شکلی صحیح نداشته باشد یک از بنیادی ترین ارکان جامعه آسیب‌پذیر خواهد شد. از همین رو پیرو قانون اساسی و در جهت دستیابی به اهداف والای اسلام و جامه پوشاندن به منویات مقام معظم رهبری مبنی بر ضرورت پرداختن به مسئله ازدواج جوانان و تقویت بنیان خانواده، نهاد رهبری دانشگاه علوم پزشکی شیراز جهت گام برداشتن در این مسیر مقدس «مرکز آموزش و مشاوره تخصصی ازدواج و خانواده بهارنکو» را بنیان نهاد.  زوجین قبل از عقد بایستیدر  این دوره شرکت کنند و اموزش ببینند.

ضرورت و اهداف پژوهش

یکی از دردناک‌ترین مشکلات اجتماعی قابل‌بحث در جامعه، پدیده طلاق است که آمار آن روزبه‌روز در حال افزایش است. مطابق آمار در سال 1375، 13.5 درصد ازدواج‌ها به طلاق منتهی می‌شد؛ اما این آمار در سال 1391 به 35 درصد افزایش‌یافته است. طلاق آسیب‌های فردی و اجتماعی بسیاری را به دنبال دارد. طلاق دارای پیامدهای اجتماعی مثل آسیب کودکان، سوءمصرف مواد و عدم امنیت اجتماعی زنان، پیامدهای روان‌شناختی مثل اختلالات رفتاری، اضطراب و افسردگی و همچنین پیامدهای اقتصادی است. علت بیشتر طلاق‌ها عدم شناخت و تعمق کافی افراد در امر انتخاب همسر است. در جامعه دختران و پسران بدون شناخت و مطالعه کافی با برخورداری از احساس و ذوق منهای دقت در ابعاد گوناگون اخلاقی، جسمی و روانی به پیوند ازدواج با یکدیگر اقدام می‌نمایند. از همین رو آموزش و مشاوره‌های پیش از ازدواج از اهمیت بسیاری برخوردار است. این آموزش‌ها می‌تواند در طیف وسیعی از دانش نسبت به اهداف ازدواج، شناخت روان‌شناسی زن و مرد، آگاهی از ملاک‌های صحیح ازدواج و برخورداری از شرایط لازم برای ورود به ازدواج تا آموزش‌های جنسی صورت پذیرد. آموزش‌های قبل از ازدواج می‌تواند پایه و اساس پیشرفت رابطه زوج‌ها باشد. در حال حاضر باوجود بحران طلاق و آثار مخرب آن در جامعه که بسیاری از مسئولان نیز به آن اذعان دارند و علی‌رغم تأکید و توصیه مکرر کارشناسان به اهمیت و تأثیر امر آموزش در این زمینه و پژوهش‌های بی‌شماری که اثر آموزش‌ها را بر موفقیت زندگی زناشویی نشان داده است، آموزش و مشاوره ازدواج و بعد از ازدواج جدی گرفته نشده است؛ درحالی‌که اگر آسیب‌شناسی قوی صورت گیرد و بر اساس منابع اسلامی و علمی برای آموزش زوجین برنامه‌ریزی دقیقی صورت گیرد، نتایج قابل‌توجهی را در پی خواهد داشت.

مراحل ازدواج و نقش طرح بهارنکو

ازدواج رابطه‌ای است که شخص با «انتخاب» وارد آن می‌شود و تقریبا نیم‌قرن در این رابطه خواهد ماند. زن و مردی که باهم ازدواج می‌کنند باید بتوانند خود را با نیم‌قرن تحولات اجتماعی و رشد و تغییرات متقابل یکدیگر تطبیق دهند؛ اگر از عهده این کار برنیایند، به‌احتمال‌زیاد رابطه زناشویی آن‌ها دچار مشکل خواهد شد این رابطه دارای مراحلی است که به لحاظ نظری این مراحل را می‌توان در سه دوره بازشناسی نمود که موسسه بهارنکو برای هر 3 مرحله برنامه دارد:

• در دوره اول یا قبل از انتخاب: با مشاوره‌های فردی توسط واحد مشاوره و واحد مددکاری، کارگاه‌های آموزشی با موضوع انتخاب همسر، خودآگاهی و … توسط واحد آموزش، برگزاری سلسله همایش‌های «فعلاً مجردها» و… توسط واحد فرهنگی، افرادی که هنوز وارد مراحل ازدواج نشده‌اند را همراهی می‌کند.
• در دوره دوم یا آستانه ازدواج و تصمیم‌گیری: با کلاس‌های الزامی پیش از عقد توسط واحد آموزش، مشاوره‌های فردی توسط مرکز مشاوره و واحد مددکاری، توزیع بسته‌های آموزشی شامل کتاب و سی دی مرتبط با مهارت‌های همسرداری توسط واحد فرهنگی، به افراد در شرف ازدواج خدمات ارائه می‌شود.
• در دوره سوم یا مرحله بعد از انتخاب: پس‌ازآنکه زوج‌های جوان عقد کردند و تصمیم به شروع زندگی مشترک گرفتند، مرکز با برگزاری سلسله همایش و کارگاه‌های آموزشی دوره‌ای توسط واحد آموزش و فرهنگی، ارسال پیامک توسط واحد فرهنگی، آموزش غیرحضوری و پاسخ‌گویی به سؤالات پیامکی از طریق کانال تلگرام توسط واحد فرهنگی، مشاوره‌های فردی توسط مرکز مشاوره و واحد مددکاری آن‌ها را حمایت می‌کند.

روش‌ها و فرایندهای آموزش‌های پیش از ازدواج در موسسه بهارنکو

در این موسسه زوج‌های جوان پس از مراجعه به محضر جهت عقد کردن برای انجام آزمایش خون، به آزمایشگاه ارجاع داده می‌شوند. در آزمایشگاه، پس از انجام آزمایش، به غرفه بهارنکو ارجاع داده می‌شوند و گرفتن جواب آزمایش خونشان منوط به شرکت در کلاس‌های این مرکز و گرفتن گواهی دوره‌های آن می‌شود. هر یک از زوج‌ها ملزم هستند در ۶ ساعت کلاس آموزش در موضوع‌های احکام و حقوق زوجین، بهداشت و مدیریت روابط جنسی، روان‌شناسی زن و مرد و مهارت‌های زندگی که هر یک در ۷۵ دقیقه ارائه می‌شود، شرکت نمایند. هر یک از جلسات مشاوره، ۴۵ دقیقه می‌باشد و در صورتی نیاز می‌تواند بیشتر نیز باشد. کتاب‌های موردنظر و متناسب با موضوع هر درس توسط استاد همان درس سر کلاس‌ها معرفی‌شده و در ساعت استراحت در غرفه کتاب‌فروشی به فروش می‌رسد. در انتهای کلاس نیز، یک بسته آموزشی شامل نشریه بهارنکو، کتاب تعیین‌شده توسط علوم پزشکی و… به آن‌ها اهدا می‌شود. در کلاس‌ها، سامانه پیامکی و مرکز مشاوره بهارنکو به مراجعین معرفی می‌شود. پس از اتمام کلاس ها، از علاقه‌مندان به ادامه کلاس‌ها جهت عضویت در باشگاه زوج‌های جوان ثبت‌نام به عمل می‌آید و از آن پس کلیه فعالیت‌های بهارنکو به آن‌ها اطلاع‌رسانی می‌شود و همه خدمات به صورت رایگان و یا با تخفیف به آن‌ها ارائه می‌شود. ادامه آموزش‌ها در قالب همایش و کارگاه‌های آموزشی برگزار می‌شود.

بررسی فعالیت‌ها و دستاوردهای بهارنکو

در این بخش به بررسی فعالیت‌ها و دستاوردهای بهارنکو پرداخته‌شده است.

• حجم فعالیت‌های بهارنکو: در حال حاضر مرکز بهارنکو در موقعیتی قرارگرفته است که سالانه به طور میانگین حدود ۴۰۰۰۰ مراجعه‌کننده دارد. شاید کمتر مجموعه مشاوره‌ای یا آموزشی در زمینه خانواده را بتوان در سطح کشور یافت که با این حجم مخاطب روبه‌رو باشد؛ در نتیجه این می تواند فرصت عظیمی باشد تا وضعیت خانواده در شهر متحول شود.
• بررسی آمار طلاق در ۴ سال اول زندگی مشترک از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۳: مطابق آمار نرخ طلاق در یک سال اول زندگی مشترک قبل از آغاز بهارنکو، یعنی سال ۱۳۸۸، ۱۴ درصد بوده است که پس از حدود ۵ سال از فعالیت این مرکز به ۷.۶ درصد تقلیل یافته است. همچنین نرخ طلاق در ۴ سال اول زندگی مشترک، از ۴۵.۲۰ درصد به ۳۵.۰۴ درصد کاهش‌یافته است؛ نکته قابل‌تأمل این است که این کاهش به یکبارگی صورت نگرفته است؛ بلکه در طول مدت ۴ سال و با یک شیب ملایم رخ‌داده است.
• مقایسه طول زندگی مشترک در شیراز با آمار کل کشور از ابتدای افتتاح بهارنکو ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲: این نرخ در کل کشور و همه شهرهای دیگر سیر صعودی داشته و فقط در شیراز این شیب، نزولی بوده است و فقط در مورد اصفهان یک کاهش جزئی مشاهده می‌شود که طبق بررسی‌های صورت گرفته، در اصفهان نیز برنامه‌هایی در زمینه خانواده در حال انجام است.
• افزایش حجم مراجعه‌کنندگان اختیاری: آمارها نشان میدهد که حجم مراجعه‌کنندگان مرکز مشاوره سیر صعودی دارد. به‌طوری‌که تعداد مراجعین اختیاری در سال ۹۲، ۱۶۸۷ بوده که طی دو سال، یعنی در سال ۹۴ این رقم به بیش از دو برابر، یعنی ۳۸۸۱ مورد رسیده است.

ارائه پیشنهادات به منظور ارتقای آموزش‌های پیش از ازدواج

با توجه به نتایج مناسب و مورد انتظاری که از اجرای طرح بهارنکو در شیراز حاصل شد، پیشنهاد می‌شود این طرح در کل دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور به صورت فازبندی در مدت ۴ یا ۵ سال، به خصوص با توجه به طرح کنترل طلاق و سند مهندسی فرهنگی کشور اجرایی شود. همچنین پیشنهاد می‌شود آموزش‌ها به این سطح بسنده نشود و اقداماتی صورت گیرد که برای اثربخشی بیشتر، آموزش‌ها به برنامه‌های آموزش‌وپرورش راه پیدا کند تا به هنگام و عمیق‌تر تدریس شود.

جمع‌بندی

یکی از دردناک‌ترین مشکلات اجتماعی قابل‌بحث در جامعه، پدیده طلاق است که آمار آن روزبه‌روز در حال افزایش است. امروزه دختران و پسران بدون شناخت و مطالعه کافی با برخورداری از احساس و ذوق منهای دقت در ابعاد گوناگون اخلاقی، جسمی و روانی به پیوند ازدواج با یکدیگر اقدام می‌نمایند. از همین رو آموزش و مشاوره‌های پیش از ازدواج از اهمیت بسیاری برخوردار است. ازدواج رابطه‌ای است که شخص با «انتخاب» وارد آن می‌شود و تقریبا نیم‌قرن در این رابطه خواهد ماند. این رابطه دارای مراحلی است که عبارتند از: دوره اول یا قبل از انتخاب، دوره دوم یا آستانه ازدواج و تصمیم‌گیری و دوره سوم یا مرحله بعد از انتخاب. در این پژوهش روش‌ها و فرایندهای آموزش‌های پیش از ازدواج در موسسه بهارنکو بیان شد. همچنین به بررسی دستاوردها و فعالیت‌های این موسسه پرداخته شد. در نهایت نیز پیشنهاداتی به منظور ارتقای آموزش‌های پیش از ازدواج ارائه شد.

این مطالعه در اندیشگاه مطالعات فلسفه و سبک زندگی توسط حمید مقامی در سال 1396 انجام شده ‌است.