آشنایی با انواع اسناد اندیشکده ای؛ سند تک نگاشت

اندیشکده ها، نتایج فعالیت های خود را در قالب های متنوعی ارائه می‌دهند: کتاب، مجله، سند سیاستی، ویدئو، پویانمایی، موشن گرافی، اینفوگرافی و غیره. از این میان «اسناد سیاستی»، پربسامدترین خروجی تولیدشده توسط اندیشکده ها هستند؛ که در 19 نوع شناسایی و احصا شده‌اند. طبق اطلاعات پایگاه داده جامعه اندیشکده ها، از این میان، 11 نوع سند اندیشکده ای در اندیشکده های ایرانی متداول است. در سلسله یادداشت های «آشنایی با انواع اسناد اندیشکده ای»، به تفکیک این اسناد معرفی می‌شوند. در نخستین شماره از این مجموعه، «سند تک نگاشت» معرفی و توضیح داده شده است.

«سند تک نگاشت» عبارت است از رساله علمی مسئله محور و مبتنی بر ارزش ها و روش شناسی مشخص، که به پشتوانه تحقیقات مفصل، اطلاعات تجربی فراوان و کار تحلیلی عمیق، ایده ها و نظریه های جدید و آینده نگرانه و یا پیشنهادهایی کلی را پیرامون مسائل حوزه عمومی به شکلی مبسوط و با ادبیات تخصصی در اختیار سیاست پژوهان و محققان قرار می دهد .

این نوع سند یکی از مهم ترین و مفصل ترین فرآورده های محتوایی اندیشکده ها به شما می رود. اساسا این نوع سند یک موضوع مشخص را بررسی می کند که یکی از مسائل و نیازهای دستگاه های حاکمیت است و ممکن است تحلیل عمیق و آینده نگرانه از موضوع ارائه دهد و یا ارائه دهنده پیشنهادات کاربردی به مدیران و سیاستمداران باشد. به همین دلیل اسناد تک نگاشت به دو دسته «تک نگاشت توصیه ای» و «تک نگاشت آینده پژوهی» تقسیم می شوند.

اسناد تک نگاشت توصیه ای بعد از پرداختن به تحلیل مسئله در حوزه های سیاستی یا حاکمیتی، پیشنهادهایی را جهت اخذ تصمیم درست به سیاستمداران پیشنهاد می کنند؛ در حالی که اسناد تک نگاشت آینده پژوهی همانطور که پیش از این ذکر شد، بیشتر به تحلیل عمیق مسئله پرداخته و تا حد امکان یک تصویر روشن از آینده مسئله را در اختیار مخاطب قرار می دهند و پیشنهادات آن از جنس سیاستی و مدیریتی نبوده و بیشتر از جنس پژوهشی است.

یک سند تک نگاشت به صورت کلی از بخش های زیر تشکیل شده است:

1. عنوان
2. فهرست مطالب، شکل ها و جداول
3. چکیده یا خلاصه مدیریتی
   چکیده صرفاَ اشاره ای به موضوعات مطروحه در سند نموده اما خلاصه مدیریتی، خلاصه ای از آن چه که در سند مطرح شده است را بیان می نماید و خود یک متن مستقل است. در این بخش حتما باید هدف سند معرفی شده و تعریفی اجمالی از مسئله مطروحه ارائه گردد. همچنین گزینه ها و راهکارهای سیاستی ارائه شده در سند و ارزیابی این گزینه ها ذکر شده و جمع بندی حاصله در سند نیز ارائه شود.
4. مقدمه
   در این بخش اطلاعات پایه ای و زمینه ای مرتبط با مسئله سیاستی ذکر می شود و دارای سه بخش است. ابتدا مشکل بیان می شود و تأثیرات آن مسئله بر جامعه و سوالات کلیدی و بحث های چالشی پیرامون آن مطرح می شود. سپس نیت نویسندگان و دلیل پرداختن سند به این مشکل بررسی می شود و در نهایت نیز بخش های مختلف سند و نقشه راه بررسی به این مشکل معرفی می شوند.
5. توصیف مسئله
   در این بخش ماهیت مسئله باید مورد واکاوی و بررسی قرار گیرد و مخاطب را نسبت به حساسیت و اهمیت موضوع آگاه نماید. این بخش باید وضعیت کنونی و آینده مشکل و محیط پیرامونی آن را وضع نموده و تا حد امکان به منابع معتیر ارجاع داشته باشد.
6. روش شناسی یا تحلیل
   نویسندگان باید روش تحلیل کمی یا کیفی و دلیل انتخاب آن را معرفی نموده و سابقه این روش در پژوهش های پیشین و همچنین محدودیت های آن در این پژوهش را ارائه نمایند.
7. نتایج تحلیل مسئله
   این بخش حاوی نتایج کمی/کیفی بخش قبلی است. یکی از مهم ترین خروجی های آن، تحلیل وضعیت آینده مشکل با فرض رهاسازی مشکل و عدم مداخله (Do Nothing) است.
8. گزینه های سیاستی
   براساس بخش قبل گزینه های سیاستی مناسب، براساس نظر و رأی نویسندگان و تحلیل آن ها، معرفی می شود.
9. چارچوب انتخاب
   در این بخش باید معیارهای انتخابی که می توانند محکی برای آزمون گزینه های سیاستی باشند، معرفی شوند.
10. ارزیابی سیاست ها
    در این بخش هر کدام از سیاست های توسعه داده شده، بر اساس معیارهای موجود در چارچوب انتخاب، مورد ارزیابی قرار گرفته و بر اساس میزان مطلوبیت اولویت بندی می شوند.
11. جمع بندی و پیشنهاد
    در این قسمت، به دستاوردهای اصلی سند به ویژه در مراحل توصیف مسئله، نتایج تحلیل مسئله و ارزیابی سیاست های پیشنهادی پرداخته می شود. در قسمت جمع بندی به مشکل از منظری کلی تر نگریسته می شود تا مطلب در ذهن مخاطب جمع بندی شود.
12. مراجع

مثال ها:

در ادامه جهت آشنایی با سند تک نگاشت، چند مثال از پروژه های منتشر شده در سایت جامعه اندیشکده ها آمده است.

1. پژوهش سازوکارهای جذب و گزینش معلم // موسسه مطالعات راهبردی تعلیم و تربیت برهان.
2. پژوهش سیاستگذاری صنعت پتروشیمی کشور // موسسه مطالعات انرژی سبحان.

پی نوشت: مطالعه جامعه اندیشکده ها درباره انواع اسناد اندیشکده ای، برگرفته از کتاب مهدی خراتیان است.

انواع اسناد اندیشکده ای