خبرنگاران بین‌المللی و سیاست رسانه‌ای به مثابه مولفه قدرت ملی

گروه رسانه، ارتباطات جمعی و فضای مجازی مرکز پژوهش‌های مجلس

ژان بودریار، فیلسوف و نظریه‌پرداز معاصر، در اهمیت رسانه در جهان کنونی، مفهوم «واقعیت حاد» را مطرح کرد که در آن، تصویر رسانه‌ای از واقعیت، خود به‌عنوان «واقعیت» شناخته می‌شود و اغلب از واقعیت اصلی فراتر می‌رود. در جنگ‌های ترکیبی جدید، خبرنگاران و رسانه‌های بین‌المللی نه‌تنها گزارش‌دهنده وقایع هستند، بلکه سازنده‌ی تصویر جهانی از جنگ می‌شوند.

در شرایط جنگ رمضان و تهاجم ناجوانمردانه دشمن امریکایی-صهیونی، حضور خبرنگاران خارجی و رسانه‌های بین‌المللی به‌عنوان یکی از عناصر مهم در انتقال اطلاعات و ارائه روایت رسانه‌ای از میدان نبرد، از یک‌سو می‌تواند به کاهش تحریف‌های رسانه‌ای دشمن کمک کند و ازسوی‌دیگر، درصورت عدم تنظیم قواعد، می‌تواند به تهدیدات جدی در حوزه‌های امنیتی، سیاسی و اجتماعی تبدیل شود.

در شرایط حاضر، حضور خبرنگاران خارجی (به‌ویژه خبرنگار CNN) در این جنگ با توجه به انتقادات رسانه‌ای مبنی‌بر تهدیدات حاصل از حضور خبرنگاران سازمان‌های رسانه‌ای بین‌المللی مطرح شده است؛ و با توجه به اقدامات رژیم صهیونیستی درخصوص اعمال سانسور نظامی شدیدی بر خبرنگاران بین‌المللی، تعریف پروتکل‌های مشخص و قابل اجرا برای حضور خبرنگاران خارجی در این جنگ، ضرورتی است که از جنبه‌های امنیتی، سیاسی و رسانه‌ای، دارای پراهمیت است.

در تبیین جنبه‌های مثبت حضور خبرنگاران خارجی و رسانه‌های بین‌المللی در ایران (در شرایط جنگی)، می‌توان به ملاحظاتی چون شفافیت اطلاعات و اخبار، روایت تصویری مثبت از کشور، تقویت دیپلماسی رسانه‌ای و جلوگیری روایت‌سازی جعلی دشمن در رسانه‌های جهانی اشاره کرد؛ حضور خبرنگاران خارجی می‌تواند به کاهش اطلاعات نادرست و تحریف‌شده درمورد وقایع نظامی ازسوی دشمن کمک کند، اگر خبرنگاران به درستی و با دیدی متوازن واقعیت‌های ایران را منتقل کنند، این امر می‌تواند به روایتی واقعی از ابعاد اجتماعی-سیاسی جنگ کمک کنند؛ همچنین ارائه دیدگاه‌های متعادل از کشور می‌تواند به ایجاد فضای مثبت افکار عمومی جهانی و تاثیر مستقیم در جهت گیری‌های بین‌المللی داشته باشد و ورود خبرنگاران رسانه‌های بین‌المللی به ایران، به‌مثابه منبع اطلاع‌رسانی از تک‌نگاری و روایت‌سازی جعلی اتاق‌های جنگ رسانه‌ای دشمن جلوگیری‌ کند.

در تبیین جنبه‌های منفی حضور خبرنگاران خارجی و رسانه‌های بین‌المللی در ایران (در شرایط جنگی)، در سطوح امنیتی، سیاسی و رسانه‌ای می‌توان به ملاحظاتی چون دسترسی به اطلاعات حساس به‌واسطه استفاده از خبرنگاران به‌عنوان ابزار جاسوسی و تحریف واقعیت‌های اشاره نمود. این موضوع به‌ویژه در شرایط تنش بالا و جنگ اطلاعاتی، می‌تواند به‌عنوان یک تهدید امنیتی جدی مطرح شود؛ همچنین رسانه‌های خارجی ممکن است با تمرکز بر جنبه‌های منفی یا حتی مثبت (مانند آسیب‌های وارد شده به غیرنظامیان، تخریب مناطق شهری یا حتی نقاط قوت مثل پایداری دسترسی شهروندان به انرژی) موجب ارسال اطلاعاتی فراتر از اطلاعات رسانه‌ای به خارج از کشور شوند.

بنابراین از آنجاکه در شرایط جنگی کنونی، کنترل روایت اطلاعات یکی از ابزارهای اصلی قدرت است، تعریف پروتکل‌های مشخص و قابل اجرا برای حضور خبرنگاران خارجی ازسوی نهادهای مسئول (کمیته هماهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت اطلاعات و وزارت امورخارجه)، ضرورتی اجتناب‌نا‌پذیر است.

اقدماتی ازجمله تدوین پروتکل‌هایی امنیتی از جلوگیری از تسریع در دسترسی اطلاعات حساس (تعیین محدودیت‌های مشخص را برای ورود به مناطق آسیب‌دیده و دسترسی به تصاویر)، ممنوعیت انتشار زنده از مناطق مورد حمله، همراهی یک فرد ضابط رسانه‌ای در جریان گزارش خبری مد نظر قرار گرفته شود.

همچنین تدوین پروتکل‌های محتوایی ازجمله منع ذکر جزییات جغرافیایی- مکانی خبر، توزان روایی اخبار(عدم بیان صریح نقاط ضعف و قوت موجود)، پرهیز از مصاحبه‌های غیر‌ضروری با شهروندان عادی و نهایتا بازبینی و تایید پی از پخش مورد توجه مسئولان مرتبط قرار گیرد.

بنابراین عدم توجه به تعیین و اجرای پروتکل‌های رسانه‌ای برای خبرنگاران خارجی در شرایط جنگی می‌تواند موجب دگرگونی در کارکرد مثبت حضور آن‌ها شود و فرصت‌های اطلاعاتی-ارتباطی را به تهدیدی فعال علیه امنیت و منافع ملی تبدیل کند.