هجینگ؛ رکن گمشده سیاست خارجی ایران

رستم ضیائی

طی دهه اخیر، نظام بین‌الملل با تحولات چشمگیری مواجه شده است که ازجمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به افزایش رقابت ژئوپلیتیکی میان قدرت‌های بزرگ، ظهور ترتیبات اقتصادی نوین در آسیا، و تضعیف تدریجی نظم لیبرال غرب‌محور اشاره کرد. این شرایط جدید موجب شده است که دولت‌ها به‌ویژه بازیگران منطقه‌ای با ظرفیت‌های اقتصادی و سیاسی متوسط، در جست‌وجوی راهبردهایی انعطاف‌پذیر و چندلایه برای تامین منافع ملی و کاهش مخاطرات ناشی از وابستگی یک‌جانبه باشند. در این چارچوب، مفهوم «هجینگ» به‌عنوان یکی از رویکردهای شناخته‌شده در نظریه‌های روابط بین‌الملل مطرح شده است. هجینگ این امکان را برای دولت‌هایی فراهم می‌سازد که در پی بهره‌برداری هم‌زمان از فرصت‌های همکاری با قدرت‌های بزرگ و در عین حال مدیریت مخاطرات ناشی از رقابت آن‌ها هستند.

نمونه موفق رویکرد هجینگ در سال‌های اخیر در میان قدرت‌های میانه، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس ازجمله عربستان سعودی و امارات هستند. این کشورها به‌طور آشکار تمایل بیشتری به گشایش روابط با کشورهای غیرغربی نشان داده‌اند و در راستای تقویت مصون سازی اقتصادی و امنیتی خود، درحال توسعه همکاری‌های چندجانبه با قدرت‌های آسیایی هستند. تلاش این کشورها برای پیاده‌سازی این رویکرد در سیاست خارجی شان عمدتا در واکنش به وابستگی تاریخی به ایالات متحده برای تامین امنیت منطقه‌ای و حفظ ثبات استراتژیک به وجود آمده است. درحالی‌که ایالات متحده همچنان به‌عنوان بازیگر اصلی در تامین امنیت کشورهای عربی خلیج فارس نقش‌آفرینی می‌کند، فشارهای سیاسی و اقتصادی در سطح جهانی موجب شده است تا این کشورها به‌دنبال تنوع در شرکای امنیتی و اقتصادی خود باشند.