بررسی روند توسعه هوش مصنوعی در آمریکا

با گسترش روز افزون فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی، شناسایی مرز میان واقعیت و فضای مجازی امری سخت و دشوار شده است. در حال حاضر این فضاها به جزیی لاینفک از زندگی واقعی انسان ها تبدیل شده است. در این میان، ظهور فناوری های نوین مبتنی بر هوش مصنوعی، به ویژه با پیشرفت های چشمگیر اخیر، به این روند شتاب ویژه ای بخشیده و مرزهای جدیدی را در درک و دریافت انسان از واقعیت به وجود آورده است. در واقع، هوش مصنوعی به عنوان نقطه عطفی در تحولات تکنولوژیک مطرح شده است که آثارش به طور روزافزون در حال تعمیم و تسری به تمامی جنبه های زندگی بشر، از فرهنگ و تجارت و اقتصاد تا آموزش و سیاست و هنر است.

ضرورت و اهداف پژوهش

هوش مصنوعی، به عنوان یک ابزار فناورانه مهم، توجه بسیاری از محققین و سیاست گذاران کلان کشورها را، به ویژه در یک دهه اخیر، به خود جلب نموده است. در حال حاضر این فناوری نقش مهمی در حوزه های گوناگونی از جمله کاربردهای نظامی، بهبود زندگی بشر و کاربردهای شهری و تجاری پیدا کرده است. مطالعه مسیر حرکت کشورهای موفق در حوزه هوش مصنوعی و همچنین بررسی راهبردهای آن ها برای نقشه راه آینده در این حوزه، می تواند اطلاعات مفید زیادی را به منظور طراحی و تدوین راه ها و راهبردهای بومی و مناسب برای هوش مصنوعی در داخل کشور فراهم آورد. مطالعه تاریخچه توسعه، مسیر و سیاست گذاری های آینده آمریکا در این حوزه، می تواند در تعیین چشم اندازهای آینده این فناوری در جهان موثر باشد. از این رو در این پژوهش به بررسی روند توسعه هوش مصنوعی در آمریکا و ارائه پیشنهاد و توصیه های راهبردی در این حوزه برای کشور ایران پرداخته شده است.

بررسی روند توسعه هوش مصنوعی در آمریکا

بازیگران اصلی حوزه هوش مصنوعی در آمریکا را می توان به سه بخش دولت، سازمان های نظامی و امنیتی و بخش خصوصی تقسیم نمود.

دولت آمریکا

دولت آمریکا وظیفه تعیین رئوس کلی سیاست گذاری ها و مسیر حرکت هوش مصنوعی را بر عهده دارد. هدف اصلی دولت آمریکا بر جمع آوری داده، به عنوان سوخت اصلی هوش مصنوعی، متمرکز شده است. از این رو دولت آمریکا، سند راهبردی هوش مصنوعی خود را در سال 2019 میلادی و با امضای رئیس جمهور وقت، دونالد ترامپ، تدوین و منتشر کرد. مطابق با این طرح، تمرکز دولت آمریکا باید بر متمرکز ساختن منابع مالی، تقویت امنیت ملی و بهبود کیفیت زندگی شهروندان باشد.

نکته کلیدی این سند آن است که دولت آمریکا را موظف می سازد تا حجم سرمایه گذاری های خود در کاربردهای غیرنظامی و غیردفاعی هوش مصنوعی را به دو برابر افزایش دهد. علت این امر آن است که سیاستگذاران آمریکا به این نتیجه رسیده اند که لازم است هوش مصنوعی، به عنوان یک ابزار با کاربردهای به شدت گسترده، ابتدا در بخش های غیرنظامی توسعه یابد تا در ادامه حوزه های نظامی و امنیتی بتوانند از نتایج آن به منظور دستیابی به اهداف خود بهره مند شوند.

بخش نظامی و امنیتی

در بخش نظامی و امنیتی، سازمان ها و ارگان هایی همچون وزارت دفاع، آژانس پروژه های تحقیقات پیشرفته دفاعی (دارپا) و آژانس پروژه های تحقیقات پیشرفته (یارپا) همراه با سازمان امنیت ملی نقش اساسی را ایفا می کنند. سازمان امنیت ملی امریکا (NSA) نیز به طور ویژه پروژه هایی را در دست اجرا دارد تا به واسطه آن ها از توانمندی غول های فناوری بخش خصوصی آمریکا در حوزه جمع آوری اطلاعات و گسترش کاربردهای هوش مصنوعی بهره برداری کند.

بخش خصوصی

دولتمردان آمریکا به این نتیجه رسیده اند که لازم است کلیه سازمان های دولتی در کنار سایر سازمان ها و شرکت های بخش خصوصی به تحقیق و توسعه در حوزه هوش مصنوعی بپردازند. از این رو ابرشرکت های آمریکایی در بخش خصوصی با جمع آوری کلیه نیروهای کار و شرکت های نوپای موفق در حوزه هوش مصنوعی در زیر یک چتر واحد، علاوه بر افزایش سودآوری، این نیروها و شرکت ها را تحت یک مدیریت و سیاست گذاری واحد در جهت پیگیری و تحقق اهداف دولت آمریکا گرد می آورند.

در میان این گونه شرکت ها، باید به شرکت آلفابت اشاره کرد که در سال 2015 میلادی با تغییرات عظیم در ساختار مدیریت شرکت گوگل ایجاد شده و به عنوان شرکت بالادستی گوگل مشغول به کار شد. این شرکت، از آن زمان، با خرید بیش از 350 شرکت نوپای موفق در حوزه هوش مصنوعی و گردآوری آن ها تحت مدیریت خودش، موفق شده است توان بالایی از متخصصین و دانش هوش مصنوعی را تحت کنترل در آورده و از آن ها مطابق با اهداف دولت آمریکا بهره بگیرد. در واقع شرکت آلفابت به دنبال ایجاد تنوع در مشاغل، دستیابی به مالکیت شرکت های موفق حوزه هوش مصنوعی و بیشینه سازی سود از طریق ایجاد یک اکوسیستم پویا و بسته است.

مدل مدیریت هوش مصنوعی در آمریکا

دولت آمریکا از طریق کمیته SELECT به تعیین و ابلاغ سیاست های اصلی حوزه هوش مصنوعی می پردازد و به موازات این مسئله، با ایجاد فشار بین المللی، سایر کشورها را مجاب به همراهی با سیاست های خود می کند. سیاست های وضع شده از سوی کمیته SELECT به سازمان های نظامی و امنیتی همچون آژانس امنیت ملی، وزارت دفاع و سایر سازمان ها ابلاغ می شوند و پروژه هایAQUAINT و MDDS آژانس امنیت ملی، ارتباط میان این سازمان و شرکت های بخش خصوصی را برقرار می کنند. شرکت های بخش خصوصی، همچون آلفابت، اپل، مایکروسافت و فیسبوک در راستای سیاست های وضع شده از سوی NSA، به جمع آوری داده ها پرداخته و علاوه بر آنکه از این داده ها به منظور افزایش حوزه تسلط و درآمدهای مالی خود بهره می گیرند، آن ها را در اختیار آژانس امنیت ملی آمریکا قرار می دهند تا از آن ها در جهت منافع دولت آمریکا بهره برداری کند.

پروژه های پیشنهادی بر اساس راهبرد استخراج شده

با توجه به راهبردهای استخراج شده از بررسی روند هوش مصنوعی در آمریکا که عمدتا راهبردهایی مبتنی و متمرکز بر جمع آوری و تولید داده هستند، به برخی از پروژه هایی که امکان اجرای آن ها به منظور توسعه حوزه هوش مصنوعی در داخل کشور وجود دارد، اشاره شده است:

• سامانه هوشمند تحلیل رفتار و عقاید جامعه: سامانه های مشتمل بر توابع هوش مصنوعی تحلیل متن، صدا و تصویر و ویدیو جهت تحلیل عقاید و رفتار جامعه هدف؛
• ابر هوشمند سالم سازی محتوا: توسعه سکوی ابری متن باز جهت سالم سازی محتوای دیجیتال؛
• موتور جستجوی فضای مجازی: جستجو بر روی محتوای منتشر شده در فضای مجازی؛
• سامانه جامع جمع آوری و ذخیره سازی داده های تخصص محور: جمع آوری داده به منظور پردازش و تحلیل و استخراج روند فناوری؛
• سامانه جامع انتقال امن پیام و داده ها: ارائه سامانه ای برای امضای دیجیتال پیام ها در فضای مجازی.

توصیه های سیاستی

با توجه به روند و سیر تاریخی هوش مصنوعی و همچنین طرح های راهبردی آینده آمریکا، به منظور توسعه هوش مصنوعی در داخل کشور، موارد زیر پیشنهاد می شود:

• افزایش سرمایه گذاری و تمرکز بر کاربردهای به ظاهر تجاری و عمومی هوش مصنوعی؛
• توجه بیش از پیش به جمع آوری و تولید داده؛
• اشتراک گذاری داده های دولتی با دانشگاه ها و سازمان های تحقیقاتی و بخش خصوصی به منظور پیشبرد هر چه سریع تر فناوری هوش مصنوعی؛
• اجرای تحقیقات هوش مصنوعی به صورت موازی و توسط سازمان های مختلف دولتی و نظامی؛
• تاسیس شرکت های مادر و توسعه آن ها به سایر حوزه های فناوری.

جمع بندی

مطالعه مسیر حرکت هوش مصنوعی در ایالات متحده آمریکا، به عنوان یکی از اولین بازیگران حوزه هوش مصنوعی و به عنوان بزرگترین قدرت حال حاضر این حوزه، بی شک از اهمیت بسیار بالایی برخوردار خواهد بود. از این رو در این پژوهش به مطالعه حوزه هوش مصنوعی در آمریکا را در سه بخش دولت، سازمان های نظامی و امنیتی و بخش خصوصی پرداخته شده است. با توجه به روند و سیر تاریخی هوش مصنوعی و همچنین طرح های راهبردی آینده آمریکا، به منظور توسعه هوش مصنوعی در داخل کشور، راهکارهایی همچون افزایش سرمایه گذاری و تمرکز بر کاربردهای به ظاهر تجاری و عمومی هوش مصنوعی، توجه بیش از پیش به جمع آوری و تولید داده و تاسیس شرکت های مادر و توسعه آن ها به سایر حوزه های فناوری در این حوزه پیشنهاد می شود.

این مطالعه در مرکز نوآوری و استعداد هوش مصنوعی توسط سید حسن صفاری با همکاری سجاد فلاحتکار و حمیدرضا کاشانی در سال 1401 انجام شده است.