پس از دو ماه، جنگ ایران سیستم جهانی انرژی را برای همیشه تغییر داده است.
مرور بنیاد توسعه فردا از گزارشات جنگ اندیشکدههای خارجی
بنیاد توسعه فردا به نقل از گریست (4 مه 2026)
بزرگترین بحران انرژی تاریخ مدرن، برخلاف شوک نفتی دهه ۱۹۷۰، در شرایطی رخ داده که جایگزینهای تجدیدپذیر به بلوغ اقتصادی رسیدهاند. ۲۵ کشور اکنون کمبود سوخت گزارش میدهند و تنگه هرمز مسدود است، اما این بار کشورها گزینههای دیگری پیش رو دارند.
بازندگان قطعی: نفت و گاز طبیعی
بسته شدن تنگه هرمز (عبورگاه ۲۰ درصد نفت و گاز جهان) زنجیره تأمین را مختل کرده است. چین و ژاپن ذخایر راهبردی خود را جیرهبندی کردهاند و کشورهای آسیایی مصرف را با دورکاری، کاهش سرعت و تنظیم دمای بالاتر کولرها محدود کردهاند. خطوط هوایی در اروپا، آفریقا و نیوزیلند صدها پرواز را لغو کردهاند. در بلندمدت، فروش خودروهای الکتریکی در فرانسه و آلمان بیش از ۵۰ درصد و در برزیل ۲۰۰ درصد جهش کرده است.
برندگان موقت: زغالسنگ
کشورهایی که قبلاً از زغالسنگ به گاز روی آورده بودند، نیروگاههای قدیمی خود را نگه داشتهاند. کره جنوبی محدودیت انتشار را لغو کرده و ایتالیا عمر نیروگاههای زغالسنگ خود را بیش از یک دهه تمدید کرده است. دینیتا ستیاواتی، تحلیلگر امبر (اندیشکده مستقل و معتبر بینالمللی در حوزه انرژی و اقلیم در لندن): «سؤال واقعی این است که دولتها چگونه امنیت کوتاهمدت انرژی را با تعهدات بلندمدت اقلیمی متعادل میکنند.»
برنده آشکار: انرژی خورشیدی
صادرات پنلهای خورشیدی، باتریها و خودروهای الکتریکی چین در مارس رکورد زد. تقاضا در کشورهای آسیبدیده از جنگ (هند، آفریقا) به شدت افزایش یافته است. واردات قطعات خورشیدی به هند، بین فوریه و مارس ۱۵۰ درصد و به آفریقا ۱۷۶ درصد رشد کرد. فروش پنلهای پشت بامی در اروپا بیش از ۳۰ درصد جهش داشته است.
وضعیت مبهم: انرژی بادی
تقاضا برای توربینهای بادی در اروپا بالاست (سهام نوردکس که یک شرکت پیشرو آلمانی در زمینه تولید توربینهای بادی خشکی است، به بالاترین حد ۲۴ ساله رسید)، اما محاصره هرمز تحویل قطعات بزرگ (فونداسیون و پستها) را که بسیاری در خلیج فارس ساخته میشوند، مختل کرده است.
احیای غافلگیرکننده: انرژی هستهای
جنگ ایران روند نرمشدن مخالفت با انرژی هستهای را تسریع کرده است. تایوان (که یک سوم LNG خود را از قطر تأمین میکند) برنامه راهاندازی مجدد نیروگاه Maanshan را ارائه داد. ژاپن پس از راهاندازی مجدد بزرگترین نیروگاه جهان، قراردادی ۴۰ میلیارد دلاری برای ساخت راکتورهای کوچک در آمریکا امضا کرد. کره جنوبی با ویتنام همکاری هستهای را آغاز کرده است. در اروپا، رئیس کمیسیون اروپا گفت: «کنار گذاشتن انرژی هستهای یک اشتباه راهبردی بود.» بلژیک تعطیلی راکتورهای خود را متوقف کرده است.
جمعبندی
تحلیل گریست نشان میدهد که جنگ ایران نقطه عطفی در سیستم انرژی جهان است. نفت و گاز منطقهای با اختلال دائمی مواجه شدهاند و کشورها برای جایگزینی آنها به سه گزینه روی آوردهاند: زغالسنگ (راهحل کثیف اما موقت)، خورشید (برنده اصلی با جهش بیسابقه) و هستهای (احیای شگفتانگیز پس از دههها افول). باد در میانهمیدان باقی مانده است. دو ماه پس از آغاز جنگ، معادله انرژی جهانی برای همیشه تغییر کرده است.
Grist یک سازمان رسانهای غیرانتفاعی و مستقل امریکایی است که از سال ۱۹۹۹ در حوزه محیط زیست و تغییرات اقلیمی فعالیت میکند.
