صرفه‌جویی پایدار در مصرف انرژی، نیاز اصلی کشور

محمد رجبعلی‌زاده، کارشناس مسائل حوزه انرژی اندیشکده ایتان

حمله به تأسیسات پارس جنوبی در جنگ رمضان، زنگ خطری جدی برای امنیت انرژی کشور به صدا درآورد. بر اثر این حادثه، درصدی از ظرفیت تولید گاز کشور از دست رفت. این موضوع در شرایطی است که؛ در سال‌های پیش از این جنگ نیز کشور با ناترازی عمیق انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کرد.

آسیبی به اندازه‌ی اوج تخصیص گاز به صنایع در فصل بهار

آسیب بخشی از پارس جنوبی، مقداری از تولید گاز کشور کاست. این آسیب عملا ناترازی گاز را تشدید کرد.
میانگین ناترازی روزانه گاز در سال ۱۴۰۳ به ۱۸۹ میلیون متر مکعب رسیده و در زمستان از ۳۰۰ میلیون متر مکعب فراتر رفته بود. این شکاف معنادار، سالانه حداقل ۱۶ میلیارد دلار زیان مستقیم به اقتصاد کشور تحمیل می‌کند.

صرفه‌جویی باید جدی گرفته شود

در چنین شرایطی، اولین نسخه‌ای که به ذهن می‌رسد، مطالبه صرفه‌جویی از مردم است. بی‌تردید مردم عزیز ایران همواره در بحران‌ها پای کار بوده‌اند. اما تجربه سال‌های اخیر نشان داده که صرفه‌جویی صرفاً با پویش‌های فرهنگ‌سازی و کاهش دمای منازل، پایدار نیست.
مطالعات کارشناسی نشان می‌دهد با کاهش دو درجه‌ای دما، تنها نزدیک به دو متر مکعب صرفه‌جویی روزانه به ازای هر مشترک می‌توان بدست آورد؛ کاهشی ارزشمند اما ناپایدار. چون رفتار مصرفی مردم وابسته به شرایط روحی، آب‌وهوا و عادات روزانه است. به محض اینکه حال یا نیاز خانوار تغییر کند، الگوی مصرف به حالت اولیه بازمی‌گردد.

بهینه‌سازی مصرف گاز، راهکار در دسترس

راه حل در ایجاد صرفه‌جویی پایدار از طریق نوسازی تجهیزات و عایق‌بندی ساختمان‌ها است. در کشور حدود ۲۰ میلیون بخاری کم‌بازده وجود دارد که هرکدام روزانه به طور متوسط ۱۲ متر مکعب گاز مصرف می‌کنند. جایگزینی این بخاری‌ها با مدل‌های با بازده بالا، مصرف گاز را حدودا نصف می‌کند.
راهکار عملی این کار، اجرای طرح کارور گاز (مصوب هیئت وزیران بر اساس ماده ۴۶ برنامه هفتم توسعه) است. طرحی که در آن بخش خصوصی وارد می‌شود، تجهیزات فرسوده را تعویض می‌کند و هزینه خود را از محل گواهی‌های صرفه‌جویی در بورس انرژی دریافت می‌کند.

چرا طرح کارور گاز

مزایای این طرح متعدد است:
عدم تحمیل بار مالی بر دولت و مردم. سرمایه‌گذاری توسط بخش خصوصی انجام می‌شود، نه از جیب دولت یا مردم.
ایجاد اشتغال. در مراحل نصب، اجرا و نگهداری تجهیزات، اشتغال گسترده در سراسر کشور ایجاد می‌شود.
آزادسازی گاز برای بخش‌های مولد. گاز صرفه‌جویی شده به صنایع راهبردی (فولاد، پتروشیمی، سیمان) و نیروگاه‌ها اختصاص می‌یابد. این یعنی جلوگیری از زیان سالانه حداقل ۱۰۰ همتی صنایع و همچنین کاهش مازوت‌سوزی در نیروگاه‌ها که نه تنها زیان ۱۱ میلیارد دلاری دارد، بلکه باعث آلودگی هوای شهرها نیز می‌شود.
آمادگی برای تابستان پیش رو. اکثر نیروگاه‌های کشور از نوع نیروگاه‌های حرارتی است که با گاز کار می‌کنند. اگر ناترازی گاز حل نشود، تابستان‌ها به تشدید ناترازی برق نیز دامن خواهد زد، و این یعنی افزایش ساعات خاموشی در بخش خانگی و صنایع. صرفه‌جویی پایدار در گاز، مستقیماً به پایداری برق در فصل گرم نیز کمک می‌کند.
دیگر فرصتی برای آزمون و خطا نداریم. مطالبه صرفه‌جویی از مردم لازم اما ناکافی است. باید به سراغ راهکاری پایدار برویم که هم مشکل امروز را حل کند، هم فردا را. طرح کارور گاز با ورود بخش خصوصی، بدون فشار بر مردم و دولت، ضمن ایجاد اشتغال و شکل‌گیری بازار جدیدی مبتنی بر کاهش مصرف، صرفه‌جویی پایدار را محقق می‌کند. گاز آزاد شده به صنایع مولد و نیروگاه‌ها می‌رسد تا هم تولید ملی حفظ شود و هم تابستان‌های پیش‌رو را بدون خاموشی سپری کنیم.