راهبری گذار شبکه ارتباطی کشور به سمت نسل پنجم فناوری های ارتباطات سیار 1399-1403

در سراسر جهان در حوزه توسعه زیرساخت های ارتباطی و حرکت به سمت فناوری های نوین برای راه اندازی شبکه های 5جی سرمایه گذاری می شود. هدف شبکه های 5جی سرعت و ظرفیت بالاتر و تاخیر کمتر می باشد. سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در این حوزه باید نقشه راه و برنامه اجرایی موثری داشته باشد. مهم ترین بخش در توسعه شبکه 5جی تهیه طیف فرکانسی مناسب به همراه پهنای باند کافی در اسرع وقت به منظور تحریک سرمایه گذاری، نوآوری و رقابت در اکوسیستم اپراتورهای موبایل کشور است. بعد از تدوین سیاست های فرکانسی، تدوین اقدامات لازم برای توسعه زیرساخت  5جی بسیار مهم است.

ضرورت و اهداف پژوهش

با توجه به تحولات تکنولوژی در حوزه توسعه زیرساخت های ارتباطی و حرکت به سمت استفاده از فناوری های نوین مخصوصا در بخش شبکه های تلفن همراه، سرمایه گذاری جدی در سراسر جهان برای راه اندازی شبکه های مبتنی بر 5جی در حال انجام است. شبکه های 5جی با هدف ارائه سرعت و ظرفیت بالاتر و تاخیر کمتر گام مهمی در جهت تسریع روند تحول دیجیتال در کشورهای مختلف محسوب می شوند. بنابراین دولت های مختلف سیاست های جدی را از سمت رگولاتوری ها در جهت تشویق اپراتورها به منظور راه اندازی و پیاده سازی این شبکه ارائه داده اند. این سیاستگذاری ها با هدف کاهش هزینه ها و ریسک سرمایه گذاری از یک سو و تحریک تقاضا برای خدمات نوین مبتنی بر فناوری های 5جی از سوی دیگر هستند. بنابراین ضروری است با شناخت بهتر این تکنولوژی به سیاستگذاران این حوزه در جهت درک و استفاده بهتر از 5جی نقشه راهی ارائه داد.

مدیریت شبکه 5G  در ایران

در حال حاضر، شبکه 5جی در تعداد محدودی از کشورهای پیشرفته ارائه می شود اما اغلب کشورها در حال پیاده سازی یا اجرای آزمایشی می باشند. سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی به عنوان متولی اصلی در این حوزه باید نقشه راه و برنامه اجرایی موثری داشته باشد. کمیته راهبری گذار به نسل پنجم شبکه های ارتباطی کشور متشکل از مسئولان ارشد سازمان، اپراتورهای تلفن همراه و ذینفعان دیگر است. این کمیته از شش کار گروه «فناوری و نوآوری»، «امور رادیویی»، «زیرساخت»، «توسعه کسب وکار»، «اطلاع رسانی» و «تعاملات بین المللی» تشکیل شده است. کارگروه های ذکر شده در جهت تسریع روند توسعه اکوسیستم  5جی در کشور ایجاد شده و تاکنون جلسات هم فکری این کارگروه ها با حضور بازیگران حوزه مخابرات تشکیل شده است. اهداف شبکه ملی اطلاعات کشور تا سال 1404 به شرح زیر به تصویب رسیده است.

• پوشش 100درصد جمعیت کشور برای دسترسی پهن باند سیار با سرعت متوسط10Mbps
• پوشش 80درصدی دسترسی پهن باند ثابت خانوارها با سرعت متوسط  25Mbps
• کسب وکارها با سرعت متوسط 100Mbps
• اتصال 10درصد از جمعیت ایران به خدمات فیبر نوری منازل (FTTH) و یا G5

طبق مصوبات ذکر شده باید برنامه ریزی های لازم برای توسعه  5جی با توجه به عدم توسعه زیرساخت های ثابت با سرعت بالای مورد نیاز کشور، به صورت جدی در دستور کار سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی قرار بگیرد.

نقشه راه 5G کشور

جزئیات مطرح شده در نقشه راه 5G کشور را می توان در بخش های زیر تقسیم بندی کرد.

واگذاری فرکانس5G

مهم ترین بخش در توسعه شبکه 5G تهیه طیف فرکانسی مناسب به همراه پهنای باند کافی در اسرع وقت به منظور تحریک سرمایه گذاری، نوآوری و رقابت در اکوسیستم اپراتورهای موبایل کشور است. با توجه به پشتیبانی 5G از سرویس ها و کاربردهای گوناگون، طیف های فرکانسی مختلفی مانند باند فرکانسی میانی شامل فرکانس 3.5 گیگاهرتز، باند فرکانسی پایین شامل فرکانس 700 مگاهرتز و باند فرکانسی بالا شامل فرکانس 26 گیگاهرتز برای 5G پیشنهاد شده است.

بدین ترتیب باید در جهت واگذاری به موقع فرکانس های ذکر شده، اجرای پایلوت و توسعه زیرساخت در هر کدام از تکه باندهای مورد بررسی، برنامه ریزی شود.

توسعه زیرساخت 5G

تدوین اقدامات لازم برای توسعه زیرساخت 5G بعد از تدوین سیاست های فرکانسی، بسیار مهم است. یکی از موارد مهم در تدوین سیاست های زیرساختی توجه به زیرساخت شبکه 4G  در کشور است. نکته مهم بعدی توجه به زیرساخت های فیبر مورد نیاز برای بخش بک هال شبکه است. با توجه به اینکه ضریب نفوذ فیبر در ایران پایین بوده و ارائه سرویس های 5G نیازمند شبکه بک هال با ظرفیت بالا است، باید توجه به راهکارهای جایگزین مانند استفاده از بک هال بی سیم مانندE-band  مورد توجه قرار گیرد.

ارتباط با صنعت

با توجه به اهمیت در نظر گرفتن مدل های درآمدزایی B2B ، باید در زمینه مدل های تعاملی با صنایع مختلف نقشه راه همکاری تدوین شود. به منظور تسریع روند همکاری بخش مخابرات و بازیگران حوزه صنعت، باید این نقشه راه با همکاری نهادهای رگولاتوری، وزارت صنعت و اپراتورها به منظور تبیین و تحریک تقاضا ایجاد شود. بدین ترتیب اولویت برای سرمایه گذاری در صنایع می تواند با در نظر گرفتن سیاست های کلی زیر انجام شود.

• صنعتی که اینترنت اشیا( IoT) در آن شکل گرفته نباشد، نمی تواند به سمت 5جی حرکت کند.
• سرویس 5G B2B درواقع همان سرویس IoT پیشرفته است، پس در ابتدا باید صنایع به منظور متصل شدن، IoT اولیه ای داشته و شاخص متصل بودن را داشته باشد.
• صنایعی که تاکنون بیش از صنایع دیگر به سمت متصل شدن پیش رفته اند، باید به عنوان پایلوت سرویس 5G B2B مشخص شوند.

تقاضا و خدمات

با بررسی بازار ICT کشور و طبق آمارهای جهانی پیش بینی می شد که تقاضای مناسبی برای استفاده از سرویس ها و تکنولوژی های نوین در بین افراد کشور وجود داشته باشد. از آنجا که ایران ضریب نفوذ اینترنت ثابت پایینی دارد، بازار مناسبی برای ارائه سرویس های بی سیم ثابت 5G FWA  در کشور وجود داشته و باید برنامه ریزی های لازم برای ارائه سرویس در این بازار توسط اپراتورها صورت گیرد.

با توجه به اینکه سرویس های قابل ارائه در 5G در حوزه های مختلف B2C،  B2Bو  B2G هستند، بررسی و تحریک تقاضا باید در حوزه های مختلف مورد تحلیل قرار بگیرد. در این راستا فعالیت های قابل اجرا توسط اپراتورها به شرح زیر می تواند تعریف شود.

• اجرای پایلوت با همکاری صنایع طبق نقشه راه ارائه شده در کارگروه همکاری با صنایع
• برگزاری کمپین های هدف گذاری شده جهت تسهیل و تشویق استفاده از سرویس
• عقد قرارداهای مشارکت اپراتور با سایر بازیگران اکوسیستم خدمات 5G جهت تقویت کل اکوسیستم

بلوغ دیجیتال اپراتورها

مجازی سازی بخش های مختلف شبکه یکی از مهم ترین تحولات کلیدی است که توسط معماری 5G امکان پذیر خواهد بود. اگر اپراتورها می خواهند که از نهایت ظرفیت معماری 5G مانند برش شبکه و محاسبات لبه به صورت کامل استفاده کنند، باید فناوری های NFV ، SDN و سیستم پلتفرمی را اتخاذ کنند. تعدادی از اپراتورها روند مجازی سازی شبکه و نرم افزاری کردن بخش های مختلف را آغاز کرده اند ولی باید این روند را تسریع کرده و بدین ترتیب برنامه ریزی و نقشه راه مناسب برای تقویت بخش نرم افزاری و مجازی سازی را انجام دهند. ارائه سرویس پهن باند موبایل با سرعت بالا تنها بخشی از تکنولوژی 5G است. اپراتورها باید برنامه ریزی های ویژه ای برای ایجاد اپلیکیشن های سرویس دهی و ارائه سرویس شخصی سازی شده در نظر گرفته و نیازمندی های اساسی مشتریان را برطرف کنند. برنامه بلوغ دیجیتال باید در حوزه های تکنولوژی و تجاری ارائه شود و لازم است اپراتورها تا سال 1401 به حد قابل قبولی از بلوغ در تمامی موارد ذکر شده برسند، به نحوی که در سال 1402 آثار این بلوغ دیجیتال مشخص شود.

جمع بندی

شبکه های 5G  گام مهمی در جهت تسریع روند تحول دیجیتال در کشورهای مختلف محسوب می شوند. بنابراین ضروری است که دولت  سیاست های جدی ای را از سمت رگولاتوری ها در جهت تشویق اپراتورها به منظور راه اندازی و پیاده سازی این شبکه اتخاذ کنند. در این پژوهش پس از بررسی نقش و جایگاه مدیریت G5 در ساختار مدیریت دولتی نقشه راه G5 کشور به منظور رسیدن به اهداف شبکه ملی اطلاعات تدوین شده است. بر اساس این نقشه راه، مهم ترین بخش در توسعه شبکه  5G تهیه طیف فرکانسی مناسب به همراه پهنای باند کافی و سپس توسعه زیرساخت های لازم است. همچنین بایستی برای درآمدزایی باید در زمینه مدل های تعاملی با صنایع مختلف نقشه راه همکاری تدوین شود. برای رسیدن به بلوغ دیجیتال اپراتورها، آنها باید برنامه ریزی های ویژه ای برای ایجاد اپلیکیشن های سرویس دهی و ارائه سرویس شخصی سازی شده در نظر گرفته و نیازمندی های اساسی مشتریان را برطرف کنند.

این مطالعه در مؤسسه پژوهش و توسعه فاوا طیف و توسط مهدی روحانی نژاد در سال 1398 انجام شده است.