مرحله دوم جایزه ملی سیاستگذاری با ارائه 59 پروژه از 32 اندیشکده در 16 پنل موضوعی از تاریخ 9 الی 16 اسفند 99 برگزار گردید. در هر پنل موضوعی بین 3 الی 5 پروژه ارائه گردید و ارائه پروژه ها توسط 3 عضو کمیته علمی پنل از نظر کیفیت پژوهشی و غنای علمی مورد بحث و بررسی و ارزیابی قرار گرفت. در نهایت 16 پروژه ای که در هر پنل بیشترین امتیاز ارزیابی را کسب کرده بودند به مرحله نهایی جایزه ملی سیاستگذاری راه یافتند که در ادامه به معرفی هر یک از آنها میپردازیم.
حمایت از بیمهشدگان بیکارشده در مواجهه با کرونا
در بسیاری از کشورها از جمله ایران برای نیروی کار، مبلغی به عنوان حقبیمه پرداخت میشود تا در زمان بیکاری بتواند با معرفی به اداره کار از مقرری بیکاری استفاده کند. تعطیلی بسیاری از کسبوکارها در کشور به دلیل بحران کرونا سبب شد طبق مصوبات ستاد ملی مقابله با کرونا پرداخت مقرری بیکاری برای اسفندماه 1398، فروردین و اردیبهشت 1399 با تسهیل شرایط احراز برای مشمولین قانون کار، قانون تأمین اجتماعی و قانون بیمه بیکاری در نظر گرفته شود. طبق بررسیهای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تا پایان فروردین 1399 حدود 700000 ریزش در کارگاههای تحت پوشش رخ داده است.
این مطالعه در مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی توسط نرگس اکبرپورروشن در سال 1399 انجام شده است.
از آغاز انقلاب اسلامی تاکنون افزایش ورود مهاجران افغانستانی و عراقی، افزایش ازدواج زنان ایرانی با مهاجران را به دنبال داشته است. طبق قانون ایران، زن ایرانی بر خلاف مرد ایرانی حق اعطای تابعیت به فرزند خود را ندارد. این فرزندان در محرومیت شدیدی بزرگ شده و تنها پس از ۱۸ سالگی میتوانند تقاضای تابعیت ایرانی را پیگیری کنند. این فرآیند به دلایلی مانند پیچیدگیهای فراوان، درصد بالای مهاجرین غیرقانونی و همچنین محدودیتهای زیاد در ثبت قانونی ازدواج زن ایرانی با مهاجران، در بسیاری از موارد موفقیتآمیز نیست. این در حالی است که در صورت وقوع جنایت توسط این افراد، به علت عدم ثبت هویت، امکان تعقیب و شناسایی آنها وجود ندارد.
این مطالعه در گروه پژوهشی انجمن دیاران با همکاری پیمان حقیقت طلب و محسن شهرابی فراهانی در سال ۱۳۹۷ انجام شده است.
شفافیت یکی از مفاهیم کلیدی و ضروری در حوزه حکمرانی و سلامت اداری است که منجر به پیشگیری و مبارزه با فساد میشود. نهادها برای بهره بردن از مزایای شفافیت بایستی به سوی شفافسازی حرکت کنند. یکی از شرکتها و نهادهایی که در حوزه شفافیت کمتر مورد توجه قرار گرفته است، شرکتهای تعاونی هستند. این شرکتها میتوانند به کمک سنجهای که وضعیت شفافیت را اندازهگیری میکند، از وضعیت خود آگاهی یابند و با حرکت به سوی شفافسازی به بهبود وضعیت خود در این زمینه کمک کنند.
این پروژه در اندیشکده شفافیت برای ایران توسط وحید کشافی نیا، محمدعلی زارع، بهزاد مینایی، محمدرضا مسعودی و مرتضی دیّاری به سفارش معاونت امور تعاونِ وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و در سال 1397 انجام شده است.
سند راهبردی تحول بهرهوری اقتصادی نهاد وقف
پژوهش حاضر از مطالعه و بررسی عمیق مسائل سازمان اوقاف و امور خیریه بدست آمده است. در این راستا، علاوه بر بررسی پیشینه پژوهشهای انجام شده، مصاحبههای متعددی با مدیران و کارشناسان سازمان در سه سطح ستاد، استان و شهرستان انجام شده است. این مصاحبهها با هدف شناخت مشکلات و مسائل سازمان در ابعاد و موضوعات مختلف و نیز راهکارها و راهبردهای پیشنهادی انجام شده است. ساختار کلی این سند، مانند سندهای توسعهای کشور است که شامل چشم انداز و اهداف کلان بوده و در بخش راهبردها، در ذیل هر راهبرد، برنامههای کلانی در نظر گرفته شده است که برآیند اجرایی آنها به تحقق راهبرد کلان منجر میشود.
این مطالعه در پژوهشکده مطالعات فناوری توسط روح اله ابوجعفری و به سفارش سازمان اوقاف و امور خیریه در سال 1399 انجام شده است.
الگوی محاسبه و اعلام تعرفههای خدمات درمان
قیمت کالاها و خدمات محوریترین موضوع تئوریهای اقتصادی محسوب میشود به طوری که حتی برخی از متخصصین علم اقتصاد، از تئوریهای اقتصاد خرد، به عنوان تئوریهای قیمت نام میبرند. ویژگیهای بازار سلامت موجب میشود که نتوان به راحتی تعیین قیمت در این بازار را به نیروهای عرضه و تقاضا سپرد و بنابراین دولتها به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در تعیین قیمت کالاها و خدمات مراقبت سلامت دخالت میکنند و تحت عنوان تعرفهگذاری، قیمت کالاها و خدمات مذکور را برای یک دوره زمانی تعیین میکنند. در این مطالعه تلاش شده است که با بهرهگیری از نظرات خبرگان و منابع اطلاعاتی قابل دسترس، ابتدا با شناخت وضع موجود نظام تعرفهگذاری کشور و نقایص و چالشهای آن و سپس مقایسه عملکرد کشورهای منتخب در مقابله با نقایص و چالشهای مذکور، الگویی بومی برای نظام تعرفهگذاری کشور در سه بعد ساختار، فرآیند و نظارت طراحی گردد. تلاش شده است که الگوی مذکور ضمن تامین منافع ذینفعان، سادگی، قابلیت اجرا و انعطافپذیری لازم را داشته باشد تا سیاستگذاران به راحتی قادر باشند در خصوص آن تصمیمگیری نمایند.
این پژوهش در موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی توسط فرهاد کوهی و در سال 1398 انجام شده است.
یکی از مشکلات مهم در کشور ما اجرا نشدن، درست اجرا نشدن و اجرای سلیقهای قوانین است. برطرف نمودن این معضل شاید به نظر ساده جلوه نماید اما با کمی دقت متوجه میشویم که حل این مسئله نیاز به توجه و راهکار جدی دارد. سالانه مبالغ هنگفتی به منظور وضع قوانین هزینه میگردد؛ قوانینی که برخی از آنها زماندار بوده و لازم است در بازه زمانی مشخصی اجرایی شوند اما متاسفانه با فقدان پیگیری و مطالبه صحیح این تکالیف و عدم شفافیت تکالیف دستگاههای اجرایی بسیاری از قوانین مورد غفلت واقع شده و در نتیجه با انبوهی از قوانین اجرا نشده روبه رو خواهیم بود. قانون بان سامانهای است مبتنی بر جمعسپاری و مشارکت عمومی، که به منظور شفافیت در عملکرد دستگاههای اجرایی از طریق نظارت همگانی بر اجرای تکالیف قانونی به یاری نهادها و مسئولین اجرایی خواهد آمد. این سامانه با هدف پیگیری و پاسداری از حقوق عامه، مطالبهگری عمومی و ترویج فرهنگ آن راهاندازی شده است.
این پژوهش در اندیشکده شفافیت برای ایران توسط موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی و در سال 1399 انجام شده است.
یکی از چالشهای اصلی برای توسعه پایدار کشور، محدودیت منابع آبی است. بازتخصیص آب به عنوان راهکاری برای این چالش، هم میتواند میزان مصرف آب را کاهش دهد، هم توسعهی آتی کشور را تضمین نماید. اما نظام حقوقی کشور برای اجرای بازتخصیص نارساییهایی دارد. از طرفی دیگر، با پررنگ شدن نقش دولت، مدیریت آب تبدیل به تأمین آب بیشتر شد. همچنین شفافیتی درباره جابجایی آب بین حقابهداران گذشته و بهرهبرداران جدید وجود ندارد. در واقع، در ایران بازتخصیص خاموش در حال اجرا است که نتیجه شناخت ناقص تصمیمگیران نسبت به بیلان آب و نیز حذف ذینفعان از فرآیند تصمیمگیری است.
این مطالعه در اندیشکده تدبیر آب ایران توسط سروش طالبی اسکندری و سیدجلالالدین میرنظامی و در سال 1398 انجام شده است.
وضعیت صنعت تولید ماشینآلات صنعتی به عنوان یکی از شاخصهای مهم توسعهیافتگی هر کشور نشاندهنده سطح فناوری کل صنعت آن کشور است. بررسی وضعیت این صنعت در 5 حوزه فرش ماشینی، پلیمر و پلاستیک، دارویی، غذایی و کشش مفتول نشاندهنده تراز تجاری (اختلاف صادرات و واردات) منفی کشور در تمام این حوزهها است. که این یعنی نهتنها نتوانستهایم سهم قابل قبولی از بازارهای بالقوه این صنایع را کسب کنیم بلکه بازار داخلی را نیز در اختیار تولیدکنندگان خارجی قرار دادهایم. این در حالی است که حتی در صنایعی مانند فرش ماشینی و غذایی که به علت پتانسیل بالا، تقاضای بالایی در خرید ماشین آلات دارند نیز به علت واردات بیرویه ماشینآلات، سهم چندانی نصیب تولیدکنندگان داخلی نمیشود.
این مطالعه در پژوهشکده مطالعات فناوری با همکاری رضا اسدی فرد، احمد طالبیان، هادی حسینی و سید حمیدرضا ایزدپناه و به سفارش مرکز همکاریهای تحول و پیشرفت در سال 1397 انجام شده است.
سرمایه انسانی در دنیای امروز به صورت روزافزونی در حال تبدیل شدن به محرک اصلی رشد و توسعه اقتصادی است، به طوری که افراد با استعداد و ماهر، نقش کلیدی در رفاه و کامیابی آینده کشورها بازی میکنند. بنا بر ضرورت پرداختن به موضوع مهم ظرفیتهای ایران در امر جذب نخبگان غیرایرانی، در پژوهش پیش رو سعی شده تا با بررسی شاخصهای مختلف مورد استفاده در سطح جهان برای سنجش توانمندی کشورها در جذب نخبگان و برنامههای ویژه کشورها به همین منظور، پیشنهادهای سیاستی در راستای تسهیل و بهبود زیرساختهای مهاجرت این افراد به ایران ارائه شود. باید توجه کرد که در صورت بررسی تحصیلات و مهارتهای افرادی که از ایران یا به آن مهاجرت میکنند درمییابیم که اکثر افرادی که از ایران به سایر کشورها مهاجرت میکنند، دارای تحصیلات دانشگاهی و متخصص هستند در صورتی که کسانی که به ایران وارد میشوند، بیشتر کارگران ساده و بدون مهارت به شمار میآیند. این شرایط ایجاب میکند برای قرار گرفتن ایران در چرخه جابهجایی نخبگان در جهان و بهرهگیری از دانش و تکنولوژی روز دنیا، زمینه برای حضور و نقشآفرینی نخبگان غیرایرانی در کشور فراهم شود.
این پژوهش در گروه پژوهشی انجمن دیاران توسط امیرحسین چیتساززاده و در سال 1399 انجام شده است.
سالنمای مخاطرات امنیت بینالمللی ایران
سالنمای مخاطرات امنیت بینالمللی ایران به بررسی تحولات و روندهای محیط پیرامونی، منطقهای و بینالمللی ایران و ارائه چشمانداز کوتاهمدت و بلندمدت در حوزه امنیت بینالملل میپردازد. در این راستا، مباحث مهمی که بر امنیت کشور در دو سطح منطقهای و بینالمللی در این سالنما مطرح و در قالب چند گزارش نقد و بررسی میشود. درنهایت، یافتههای این گزارشات در برآورد تحولات راهبردی امنیت جمهوری اسلامی ایران در سال 1398 مؤثر بوده و به کمک آن میتوان چشماندازی از امنیت کشور در سال 1399 تبیین کرد.
این مطالعه در مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر تهران و در سال 1398 انجام شده است.
کرونا و برآمدن الگوی نوظهور زنان خانهدار مجازی
در این پژوهش سه مفهوم خانه، زن و فضای مجازی به هم گره می خورند و زیست جهان نوینی می سازند که محوریت آن انسانی مجازی با ویژگیهای زنانه است که از طریق شبکههای اجتماعی و به ویژه اینستاگرام در حال ساختن خود و تغییر جامعه و فرهنگ و سیاست ایرانی است. این در ادامه روندهای پیشین جامعه ایرانی است که با تکانه کرونایی بسیار تشدید شده است. جامعه ایرانی که به ویژه در سه دهه اخیر و در سالهای پس از جنگ با سرعتی بسیار زیاد از خانه به خیابان کوچ کرده بود، اینک با چرخشی بسیار سریع به خانه بازمیگردد. با اینحال بسیار اشتباه است اگر این خانه پسامدرن را همان خانه سنتی بینگاریم. خانه تغییر کرده است و در مرکز آن این زن ایرانی است که به موجودی به کلی تازه مبدل شده است.
این مطالعه در اندیشکده راهبردی مهاجر توسط محمدحسین بادامچی و فاطمه البرزی و در سال 1399 انجام شده است.
آیندهپژوهی بافت پیرامون حرم مطهر رضوی
در سه دهه اخیر زخمهای عمیق و جبرانناپذیری که به هسته مرکزی شهر مشهد وارد شده، برنامه و طرحهایی است که به اسم عمران و آبادانی و با شعار حفظ و ارتقای ارزشها تهیه شده و مرکز شهر و ارزشهای هویتی آن را تخریب کرده است. وضعیت پیچیده مرکز شهر مشهد و بافت اطراف حرم، محصول 25 سال اخیر است که اکوسیستم زیارت و حیات شهری را تحت تأثیر قرار داده است. دلایل ایجاد وضعیت پیچیده بافت اطراف حرم مطهر رضوی، عبارتند از: طرح نوسازی و بهسازی، ساختار اجرایی طرح و مکانیزمهای مالی و اقتصادی.
این مطالعه در پژوهشکده نوین شهر معنوی ثامن و در سال 1397 انجام شده است.
طرح مدیریت تعارض منافع
اهمیت منافع عمومی باعث شده است که این مهم همواره در معرض انواع مخاطرات قرار گیرد. لایحه نحوه مدیریت تعارض منافع در انجام وظایف قانونی و ارائه خدمات عمومی به پیشنهاد معاونت حقوقی رئیسجمهور در دستور کار دولت قرار گرفت و در سال 1398 مشتمل بر چهل ماده به مجلس ارسال شد. این لایحه در قالب چهار بخش کلیات، تشکیلات، الزامات و سایر مقررات تدوین شده و محتوای آن مشتمل بر شناسایی موقعیتهای تعارض منافع، پیشبینی تشکیلات نظارتی و مدیریتی، تبیین الزامات ناظر بر چگونگی مدیریت تعارض منافع، تکالیف اشخاص مشمول و بیان ضمانتهای اجرا میباشد.
این مطالعه در اندیشکده شفافیت برای ایران توسط مهدی فلاحیان و در سال 1399 انجام شده است.
ماموریت اصلی ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی، انجام اقدامات فوقالعاده و جهشی در اقتصاد و پرهیز از پرداختن به امور جاری دستگاههاست؛ تا از این طریق بتواند الگوی اقتصاد مقاومتی را در کشور پیادهسازی نماید. بررسی پروژههای اولویتدار نشان میدهد ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی، از ماموریت اصلی خود یعنی انجام «اقدامات فوقالعاده و جهشی» فاصله گرفته و این فاصله به مرور زمان بیشتر شده است. از جمله دلایل این آسیب میتوان به جانمایی نادرست دبیرخانه و حجم بالای فعالیتهای تصویب شده اشاره نمود. با تحول اساسی ساختار این ستاد با استفاده از اقداماتی مانند اصلاح ساختار دبیرخانه و حذف ستادهای استانی میتوان به هدف اولیه تأسیس آن دست یافت.
این مطالعه در اندیشکده اقتصاد مقاومتی توسط رحیم زارع، سید بهزاد بقایی، احسان قورچیبیگی و محمد امینیرعیا در سال 1397 انجام شده است.
مدل ساماندهی جمعآوری گازهای همراه نفت
علیرغم اینکه میتوان از گازهای همراه نفت ارزش افزوده بیشتری کسب نمود ولی در ایران بخشی از این گازها سوزانده می شود. به منظور آگاهی و شناخت بهتری از وضعیت موجود، در این فصل وضعیت تولید گازهای همراه نفت و سوزاندن آن بررسی شده است. در قسمت های مختلف فصل حاضر بعد از بیان برخی مفاهیم مورد نیاز، مباحثی از جمله وضعیت سوزاندن گازهای همراه نفت، مقایسه عملکرد و اهداف برنامه های توسعه در رابطه با استفاده از گازهای همراه نفت و وضعیت ایران در این رابطه در بین کشورهای مورد نظر سند چشم انداز بیان شده است.
این پژوهش در موسسه مطالعات انرژی سبحان توسط علی طاهریفرد، روحالله مهدوی، حامد صاحبهنر، جواد کیپور و محمدجواد کمالی و در سال 1397 انجام شده است.
نقد چارچوب سیاستگذاری یارانه انرژی در ایران
یارانه یکی از ابزارهای حمایتی دولت به مصرف کنندگان و تولیدکنندگان است. در نوع تقسیمبندی یارانه بر اساس انعکاس و عدم انعکاس در بودجه دولت، دو نوع «یارانه آشکار» و «یارانه پنهان» وجود دارد. در حال حاضر، حجم بالای یارانههای پنهان، مشکلات بسیاری مانند آلودگی محیط زیست و از بین بردن بخشی از ثروت ملی را به دنبال دارد. در سیاستگذاری یارانه انرژی در ایران نقدهایی وارد است. این نقدها شامل تعریف یارانه پنهان، نحوه محاسبه یارانه پنهان انرژی، اهداف اصلاح یارانه انرژی، ضعف در چارچوب تحلیلی و غیره میشود. همچنین در خصوص هر نقد، پیشنهاداتی جهت اصلاح شیوه تحلیل و چارچوب سیاستگذاری یارانه انرژی ارائه شده است.
این مطالعه توسط سعید سیدحسین زاده یزدی در اندیشکده رصد انجام شده است.