گروه رصد بینالملل جامعه اندیشکدهها
در دهههای اخیر، حوزه زنان و خانواده به یکی از مهمترین عرصههای سیاستگذاری عمومی در جهان تبدیل شده است و دولتها، سازمانهای بینالمللی و نهادهای مدنی، بهویژه پس از تحولات دهه ۲۰۲۰، توجه ویژهای به موضوعاتی نظیر اشتغال زنان، عدالت جنسیتی، سیاستهای حمایتی خانواده، نرخ باروری، سلامت مادران، تربیت کودکان و تعادل میان کار و زندگی نشان دادهاند.
در این میان، اندیشکدهها بهعنوان مراکز تولید دانش سیاستی، نقشی تعیینکننده در طراحی الگوهای حکمرانی ایفا کرده و بسیاری از سیاستهای ملی و فراملی، متاثر از پژوهشها و توصیههای آنان شکل گرفته است. این اندیشکدهها را میتوان به سه طیف اصلی تقسیم کرد: نخست، مراکز متمرکز بر توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی زنان؛ دوم، نهادهای پژوهشی حامی سیاستهای خانوادهمحور و افزایش نرخ باروری؛ و سوم، موسسات تلفیقی که مسائل زنان را در پیوند با توسعه، سلامت، آموزش و امنیت اجتماعی بررسی میکنند.
تا پایان سال ۲۰۲۵، رقابت میان این مراکز نهتنها در سطح تولید گزارش، بلکه در میزان اثرگذاری بر سیاستهای عمومی و حضور رسانهای شدت یافته و موسسات مستقر در واشنگتن، لندن، بروکسل و ژنو، بر روند سیاستگذاری جهانی اثر مستقیم داشتهاند.
رتبهبندی این اندیشکدهها بر اساس شاخصهایی نظیر میزان استناد علمی، تعداد گزارشهای سیاستی، تاثیرگذاری بر قوانین، ارتباط با نهادهای بینالمللی، کیفیت شبکه کارشناسی و حضور در رسانهها انجام میشود. در این ارزیابی، تخصصگرایی اهمیت زیادی دارد؛ برخی مراکز بر اقتصاد زنان، اشتغال و شکاف دستمزدی متمرکز بوده و برخی دیگر بر خانواده، ازدواج و فرزندآوری تمرکز دارند.
رتبهبندی نهایی تنها مبتنیبر حجم تولیدات علمی نیست، بلکه میزان نفوذ واقعی در سیاستگذاری عمومی، برای نمونه در تدوین قوانین مرخصی زایمان یا بیمه درمانی مادران، امتیاز بیشتری را به همراه دارد. گستره جغرافیایی نیز معیار مهمی است؛ اندیشکدههایی که توصیههای آنان در اسناد سازمان ملل، بانک جهانی یا سازمان جهانی بهداشت انعکاس مییابد، جایگاه برجستهای دارند.
همچنین، گرایشهای ایدئولوژیک، از رویکردهای لیبرال و فمینیستی متمرکز بر برابری جنسیتی تا رویکردهای محافظهکارانه متمرکز بر «پروناتالیسم» و تحکیم خانواده، فضای رقابتی شدیدی را ایجاد کرده است.
در رتبهبندیهای جدید، میزان حضور دیجیتال و توانایی تبدیل پژوهشهای دانشگاهی به توصیههای اجرایی برای سیاستگذاران، بهعنوان شاخصهای کلیدی در نظر گرفته میشود.
اندیشکدههای برتر حوزه زنان و خانواده نقش مهمی در تدوین سیاستهای اقتصادی و اجتماعی ایفا میکنند. مراکزی مانند «Institute for Women’s Policy Research» با تمرکز بر تحلیل دادههای اقتصادی و مراکزی همچون «Institute for Family Studies» با تمرکز بر ازدواج و پایداری خانواده، علاوه بر تولید دانش، در فرآیند اقناع نخبگان و جهتدهی به افکار عمومی فعال هستند.
این موسسات با ارتباط مستقیم با پارلمانها، وزارتخانهها و رسانهها، بر تصمیمگیری عمومی اثر میگذارند. تا پایان سال ۲۰۲۵، موضوعاتی نظیر کاهش نرخ باروری، بحران خانواده، شکاف جنسیتی در بازار کار، سلامت روان زنان و امنیت اجتماعی کودکان، در صدر اولویتهای این اندیشکدهها قرار داشته و آنان را به بازیگران اصلی حکمرانی اجتماعی در جهان معاصر تبدیل کرده است.
این روند نشاندهنده آن است که حکمرانی در حوزه زنان و خانواده، بیش از هر زمان دیگری در گرو بهرهگیری از دادهها و گزارشهای راهبردی این مراکز است.
بر این اساس و معیارها، ۲۰ اندیشکده برتر جهان در حوزه اقتصادی تا پایان سال ۲۰۲۵ را در تصویر میبینید.
