تعرفه های آمریکا؛ زرادخانه جنگ تجاری ترامپ

✍️ علیرضا قزیلی، کارشناس ارشد مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی

تعرفه مهم ترین ابزار تغییر سیاست اقتصادی و خارجی آمریکا بر اساس اصل اول آمریکا است. هر چند اختیار نهایی در مورد وضع تعرفه با کنگره ایالات متحده است؛ اما ازآنجاکه جمهوری خواهان در هر دو مجلس نمایندگان و سنا اکثریت را در اختیار دارند تاکنون هیچ یک از آنها با اقدام کاخ سفید در مورد تعرفه ها مخالفتی نکرده اند. در واقع ترامپ از تعرفه ها برای دو هدف استفاده می کند: 1- مقابله با کسری تجارت خارجی و 2- مذاکره در مورد موضوعات غیراقتصادی.

این تعرفه ها نسبت به همه کشورها اعم از دوست و متحد یا مخالف و رقیب اعمال می شود. درهرحال تعرفه ها زرادخانه جدید رئیس جمهور و نقشه راه رسیدن به اهدافش است. تعرفه هایی که تاکنون ترامپ علیه کشورها به کار گرفته است را می توان در چهار گروه طبقه بندی کرد: 1- تعرفه های مذاکراتی یا سیاست خارجی، 2- تعرفه های حمایت گرایانه، 3- تعرفه های متقابل و 4- تعرفه های کسری تجاری.

تعرفه های مذاکراتی Negotiating tariffs

این تعرفه ها کمترین ارتباط را با سیاست اقتصادی دارند و بیشتر به سیاست خارجی مربوط می شوند از ابزار تعرفه در گذشته نیز به عنوان یک تاکتیک مذاکراتی و با هدف اعمال فشار و تهدید استفاده شده است. ترامپ در ابتدای شروع به کار خود هشدار داد که اگر دولت کلمبیا نپذیرد که مهاجران غیرقانونی کلمبیایی که در بازداشت ایالات متحده هستند را دستبند زده در هواپیماهای نظامی بازگرداند، تعرفه ها علیه کلمبیا اعمال خواهد شد. 34 درصد از تجارت کلمبیا با آمریکا است و حدود 17.7 میلیارد دلار کالا به آمریکا صادر می کند کلمبیا برای نجات اقتصاد خود با شرایط ترامپ موافقت کرد و این مسئله به سرعت حل شد.

در اول فوریه 2025 کاخ سفید اعلام کرد که اگر سه کشور مکزیک، کانادا و چین اقدامات معقول برای رسیدگی به جریان مهاجرت و ورود فنتانیل (مواد مخدر صنعتی) انجام ندهند، 10 درصد تعرفه اضافی بر واردات از چین همراه با 25 درصد تعرفه بر واردات از کانادا و مکزیک اعمال خواهد کرد. کل تجارت میان آمریکا و مکزیک به 840 میلیارد دلار می رسد که 506 میلیارد دلار آن صادرات مکزیک به آمریکا است. مکزیک به سرعت اقداماتی را به اجرا گذاشت؛ از جمله استقرار 10 هزار نیروی نظامی در مرز و موفق شد اعمال تعرفه ها را هرچند به طور موقت و برای یک یا دو ماه به تأخیر اندازد. اما تعرفه های وارداتی از چین همچنان به قوت خود باقی است و پکن دست به اقدام تقابلی زد و تعرفه هایی بین 10 تا 15 درصد روی نفت خام گاز مایع شده ماشین آلات کشاورزی و برخی کالاهای منتخب آمریکایی اعمال کرد. در این مرحله تعرفه های آمریکا علیه چین روی کالاهایی اعمال می شود که ارزش آن به 450 میلیارد دلار می رسد؛ ولی تعرفه های چین حداکثر روی محصولاتی به ارزش 20 میلیارد دلار اعمال می گردد.

تعرفه های حمایت گرایانه Protectionist tariffs

این تعرفه ها بیشتر برای حفاظت از صنایع استراتژیک در مقابل رقابت خارجی اعمال می شود. مهم ترین نمونه آن افزایش تعرفه واردات فولاد و آلومینیوم تا 25 درصد است. برخلاف معافیت های سال 2018 ممکن است معافیت های کمتری برای شرکای استراتژیک و متحدان در نظر گرفته شود. هرچند هنوز فهرست قطعی از صنایعی که کاخ سفید مهم می داند منتشر نشده است؛ اما ترامپ اعمال تعرفه بر محصولاتی مانند نیمه هادی ها داروها و نفت و گاز را مطرح کرده است. آنچه مسلم است اینکه روی افزایش تولید صنایع حیاتی خاص در داخل خاک آمریکا اجماع وجود دارد و احتمالاً صنایعی مثل اتومبیل سازی، باتری سازی و مواد معدنی حیاتی با تعرفه روبرو خواهند شد.

تعرفه متقابل Reciprocal tariffs

دولت ترامپ قصد دارد تعرفه های هر کشور را خط به خط بررسی کند. در این برنامه هنگامی که کشوری تعرفه واردات از آمریکا را بالاتر از تعرفه ایالات متحده اعمال کند آمریکا متقابلاً همان مقدار تعرفه را بر واردات از آن کشور اعمال خواهد کرد. این اقدامات متقابل چالش برانگیزترین گروه تعرفه ها به شمار می رود؛ زیرا نه تنها نیازمند بررسی های بسیار دقیق و ریزبینانه نظام تجاری هر کشور است بلکه فراتر از موارد مستثنی شده در چارچوب امنیت ملی قرار دارد که ترامپ با اتکای آن بتواند راسا اعمال کند. برای اعمال این گروه از تعرفه ها کنگره باید موافقت کند و به رئیس جمهور اختیار اعمال این تعرفه های جدید را در درازمدت بدهد برای حل این بن بست ممکن است از موانع غیرتعرفه ای استفاده شود؛ مانند مالیات بر ارزش افزوده یا مقررات خاص واردات خودرو خارجی اما اجرای این موانع پیچیدگی کار را بیشتر خواهد کرد زیرا موانع غیرتعرفه ای را به دشواری بتوان به عنوان تعرفه محاسبه کرد.

تعرفه های کسری تجاری Trade deficit tariffs

ترامپ در اولین روز بازگشت به ریاست جمهوری سیاست تجاری اول آمریکا را منتشر کرد. اولین وظیفه وزیر تجارت این است که با مشورت وزیر خزانه داری و نماینده تجاری ایالات متحده کسری تجاری آمریکا را بررسی کند. آنها باید دلایل کسری قابل توجه تجاری را تعیین و هرگونه پیامد آن بر اقتصاد ملی یا امنیت ملی را شناسایی و سیاست هایی را برای رفع این کسری ها توصیه کنند که می تواند شامل تعرفه ها باشد. این که آیا دولت ترامپ می خواهد کسری تجاری ایالات متحده در کالاها را به طور کامل از بین ببرد یا فقط کاهش دهد اثر مهمی بر سطح تعرفه هایی که قرار است اعمال شود دارد. ابهام دیگری که وجود دارد این است که تعرفه های گروه 3 و 4 تعرفه های متقابل و کسری تجاری هر دو اعمال خواهند شد یا همپوشانی خواهند داشت.

این اقدامات ممکن است حتی پیچیده تر شوند؛ زیرا تعرفه های مذاکراتی و تعرفه های حمایت گرایانه نیز ممکن است به طور موردی اعمال شوند. کشورهایی که واردات آنها از ایالات متحده بیشتر است و تراز تجاری به نفع آمریکا است (مانند انگلستان و استرالیا) از تعرفه های کسری تجاری در امان هستند. با این وجود آنها هم ممکن است با انواع دیگر تعرفه ها مواجه شوند. این قاعده هلند را نیز که ایالات متحده مازاد تجاری با آن دارد در بر می گیرد؛ اما هلند عضو اتحادیه اروپا است و تحت تأثیر هرگونه تعرفه ایالات متحده برای کل بلوک قرار خواهد گرفت. در سال 2024 کسری تجاری ایالات متحده با کشورهای مختلف به 1.42 تریلیون دلار رسید که به طور مشخص حدود 1.3 تریلیون دلار حدود 92 درصد کسری تجاری آمریکا ناشی از تجارت با 20 کشور به شرح زیر بود:چین 295 میلیارد دلار، کانادا و مکزیک جمعاً 236 میلیارد دلار، پنج عضو آ.سه آن (ویتنام، تایلند، اندونزی، مالزی و کمبوج) جمعاً 224.12 میلیارد دلار، ژاپن 68 میلیارد دلار، کره جنوبی 66 میلیارد دلار، هند 45.66 میلیارد دلار. در حال حاضر تمام این کشور توافقنامه های تجاری جزئی یا جامع با ایالات متحده دارند از این رو اعمال تعرفه های جدید می تواند این توافقنامه های تجاری را نقض کند.

سناریوهای پیش رو

انتظار می رود شاهد تعرفه های بیشتری در چهار سال آینده باشیم چه تعرفه های هدفمند که تأثیر کمی بر واردات داشته باشند یا تعرفه های گسترده تر که کشوری را هدف قرار می دهد که آمریکا با آن کسری تجاری دارد. درهرصورت تعرفه ها همچنان نقش مهمی در سیاست خارجی ترامپ بازی خواهند کرد. در نهایت آمریکا در هرگونه اختلاف سیاسی با کشور دیگر صرف نظر از اینکه موضوع اختلاف ماهیت اقتصادی و تجاری داشته باشد یا نه از تهدید تعرفه استفاده خواهد کرد.

سناریوی با احتمال بالا

چین و کشورهایی که به محصولات چینی متکی هستند شاهد تعرفه های بیشتر خواهند شد. محتمل ترین تعرفه هایی که باید در ماه های آینده انتظار داشته باشیم تعرفه های بیشتر بر واردات از چین است. کشورهایی که ایالات متحده کسری تجاری زیادی با آنها دارد و از قضا این کشورها مقدار قابل توجهی به واردات از چین متکی هستند (مانند مکزیک یا ویتنام) ممکن است تعرفه های اضافی را نیز مشاهده کنند. باید در نظر داشت که تعرفه ها بر محصولات چین محدود به چهار گروه یاد شده نخواهد بود؛ بلکه احتمال دارد اقدامات جدیدی با هدف جداکردن اقتصاد ایالات متحده از چین به کار گرفته شود تعرفه های اعمال شده توسط دولت ترامپ بر واردات از چین بین سال های 2018 و 2019 همچنان به قوت خود باقی است. بسیاری در ابتدا این تعرفه ها را از نوع 2 تعرفه های مذاکراتی می دانستند و واشنگتن و پکن در سال 2020 به توافق رسیدند با این حال کسری تجاری ایالات متحده در کالاها با چین در طول 10 سال گذشته به طور قابل توجهی کاهش نیافته است و هنوز میزان واردات آمریکا از چین بیشتر از صادرات آمریکا به چین 145 میلیارد دلار است.

سناریوی با احتمال متوسط

تعرفه های جهانی بر تمام واردات به ایالات متحده روند حمایت اقتصادی Protectionism همه گیر شده و کشورها برای حفاظت از اقتصاد ملی و صنایع خود بر تمام واردات از آمریکا تعرفه 10 تا 20 درصدی وضع کنند که این امر منجر به افزایش قابل توجهی در هزینه واردات خواهد شد و به اقتصاد آمریکا آسیبی وارد خواهد کرد که ترامپ مایل به پذیرش آن نیست. دولت کانادا در 12 مارس 2025 اعلام کرد که بر 20 میلیارد دلار محصولاتی وارداتی از آمریکا تعرفه 25 درصد وضع خواهد کرد. این تصمیم کانادا بیش از 30 میلیارد دلار بر اقتصاد آمریکا زبان وارد خواهد کرد.