معمای راهبردی تهران-واشنگتن
مرور ٢١ گزارش از ١٢ اندیشکده بین‌المللی درباره سناریوهای پایان جنگ ایران و امریکا
به گزارش گروه رصد بین‌الملل جامعه اندیشکده‌ها؛ پایان جنگ ایران و امریکا لزوما به‌معنای پایان منازعه نیست. مرور ٢١ گزارش از ١٢ اندیشکده و مرکز مطالعاتی خارجی نشان می‌دهد که اختلاف بر سر تنگه هرمز، محاصره دریایی، تحریم‌ها، برنامه هسته‌ای و نظم امنیتی آینده خلیج فارس می‌تواند حتی پس از توقف حملات نیز تداوم یابد. این گزارش، سناریوهای مطرح‌شده در منابع امریکایی و اسرائیلی را بررسی می‌کند تا تفاوت میان توقف درگیری‌ها و دستیابی به توافقی پایدار روشن شود.
آتش‌بس؛ پایان جنگ یا تداوم فشار؟
بخشی از تحلیل‌های بررسی‌شده، توقف عملیات نظامی همراه با استمرار محاصره دریایی و فشار اقتصادی را محتمل می‌دانند. در این سناریو، کاهش حملات لزوماً به رفع تحریم‌ها، عادی‌شدن تجارت یا پایان محدودیت‌های اقتصادی ایران منجر نمی‌شود.
هرمز؛ گره اصلی مذاکرات
تنگه هرمز در بسیاری از گزارش‌ها، همزمان موضوع امنیت کشتیرانی، صادرات انرژی و چانه‌زنی سیاسی است. بازگشت عبور نفتکش‌ها به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت پایدار دریایی نیست و اختلاف بر سر قواعد عبور، محاصره بنادر و ترتیبات امنیتی منطقه می‌تواند پس از آتش‌بس نیز ادامه پیدا کند.
واشنگتن و تل‌آویو؛ دو تعریف از پیروزی
درحالی‌که برخی تحلیل‌های امریکایی بر بازگشایی تنگه هرمز، مهار برنامه هسته‌ای و کاهش هزینه‌های جنگ متمرکزند، شماری از نویسندگان اسرائیلی تضعیف بلندمدت توان نظامی ایران و حتی تغییر ساختار سیاسی آن را هدف نهایی می‌دانند. این شکاف، دستیابی به توافقی پایدار را پیچیده‌تر می‌کند.
از هرمز تا باب‌المندب؛ گسترش جغرافیای بحران
پیوند امنیت تنگه هرمز با باب‌المندب و دریای سرخ نشان می‌دهد که تداوم اختلال در مسیرهای دریایی می‌تواند صادرات انرژی، هزینه حمل‌ونقل و تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، پایان پایدار جنگ به امنیت مسیرهای جایگزین و مهار خطر گسترش درگیری به جبهه‌های دیگر نیز وابسته است.
توافق پایدار؛ فراتر از توقف حملات
برآیند گزارش‌ها نشان می‌دهد که دوام توافق به تعیین تکلیف محاصره دریایی، تحریم‌ها، امنیت کشتیرانی و تعهدات متقابل بستگی دارد. توافق مرحله‌ای، راستی‌آزمایی اقدامات و پیش‌بینی پیامدهای نقض تعهدات می‌توانند از تبدیل آتش‌بس به وقفه‌ای موقت پیش از دور تازه درگیری جلوگیری کنند.
جمع‌بندی
معمای راهبردی تهران-واشنگتن، صرفاً چگونگی توقف جنگ نیست؛ بلکه اختلاف بر سر شرایط پایان آن و نظم امنیتی پس از جنگ است. از این منظر، ارزیابی هر سناریو باید میان توقف عملیات نظامی، رفع فشار اقتصادی و دستیابی به توافقی پایدار تمایز بگذارد. تبدیل اهرم‌های راهبردی به تعهدات روشن و قابل اجرا، در کنار بازدارندگی، تاب‌آوری اقتصادی و دیپلماسی منطقه‌ای، از محورهای اصلی این ارزیابی است.
پی‌نوشت: این گزارش حاصل رصد، ترجمه و بررسی ٢١ مقاله، یادداشت، گزارش و محتوای تحلیلی از ١٢ اندیشکده و مرکز مطالعاتی خارجی درباره سناریوهای پایان جنگ ایران و امریکا است.
