تحول رویکرد اندیشکدهها و رسانههای مطرح جهان به برنامه موشکی ایران
اندیشکده رسانه و جامعه، این تحول را بین سال ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵ بررسی کرده است.
✍🏻 اندیشکده رسانه و جامعه
برنامه موشکی جمهوری اسلامی ایران در طول سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ شمسی (۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ میلادی) شاهد تحولات راهبردی بیسابقهای بوده است که چارچوب تحلیلی اندیشکدههای برجسته بینالمللی و رسانههای ارشد جهان را به شکل بنیادین دگرگون کرد1. این تحولات که از بحران دیپلماتیک هستهای آغاز شد و با دو جنگ گسترده منطقهای و تقابل مستقیم موشکی با ناوگروههای رزمی ایالات متحده آمریکا در خلیج فارس و تنگه هرمز به اوج رسید، مفاهیم بازدارندگی، موازنه پدافندی و امنیت دریانوردی را بازتعریف کرده است2. این گزارش پژوهشی جامع به بررسی تفکیکی و ادواری رویکرد اندیشکدههای بینالمللی (نظیر CSIS، Hudson، Atlantic Council، IISS، ISW/CTP، FDD، Defense Priorities، Clingendael و Alma) و رسانههای مطرح جهان (از جمله رویترز، فایننشال تایمز، نیویورک تایمز، وال استریت ژورنال و اکونومیست) در سه مقطع زمانی مجزا پرداخته و نسبت موضوعات همنشین—بویژه مذاکرات هستهای،تحریمهای بینالمللی، امنیت دریانوردی و حاکمیت بر تنگه هرمز—را بامسئله موشکی تحلیل میکند.
۱. مقطع اول: پیش از جنگ خرداد ۱۴۰۴ (دکترینبازدارندگی نامتقارن و اهرمهای دیپلماتیک)
پیش از وقوع جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ (ژوئن ۲۰۲۵)، ارزیابی اندیشکدهها و رسانههای غربی از توان موشکی ایران بر پایه ابزار «جبران ضعف نیروی هوایی متعارف» و «ایجاد بازدارندگی از طریق تهدید به تلافی» استوار بود1. ناظران بینالمللی بر این باور بودند که ایران به دلیل تحریمهای تسلیحاتی طولانیمدت از نوسازی نیروی هوایی خود محروم مانده و به همین دلیل، بزرگترین و متنوعترین آرایه موشکهای بالستیک و کروز خاورمیانه—با تخمین ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰فروند—را بهعنوان رکن اصلی دکترین دفاعی و ابزار اعمال قدرتمنطقهای توسعه داده است1.
ارزیابی تفکیکی اندیشکدهها
تحلیلگران بنیاد دفاع از دمکراسیها (FDD)، به ویژه بهنام بن طالبلو، بر جهش کیفی و دگرگونی فنی برنامه موشکی ایران تمرکز داشتند6. FDD در تحلیلهای خود هشدار میداد که موشکهایبالستیک ایران از حالت سلاحهای نامطمئن و کمدقت خارج شده و به ابزارهای نقطهزن با برد بالا، قابلیت مانور در فاز نهایی و توانایی خروج از جو تبدیل شدهاند6. از دیدگاه FDD، این توسعه فنی به تهران برتری منطقهای (Overmatch) بخشیده و جسارت عملیاتی سپاه پاسداران را برای پشتیبانی از شبکه گروههای نیابتی در «محور مقاومت» افزایش داده است6. FDD بر ضرورت حفظ فشار حداکثری و گنجاندن محدودیتهای سختگیرانه موشکی در هرگونه توافق جدید تاکید میکرد و معامله دیپلماتیک بدون سقف موشکی را بیفایدهمیدانست6.
در نقطهای کاملاً مغایر، اندیشکده واقعگرای اولویتهای دفاعی (Defense Priorities) توصیه میکرد که واشنگتن نباید محدودیتهایموشکی ایران را در اولویت اول مذاکرات قرار دهد7. تحلیلگران این مرکز استدلال میکردند که موشکهای بالستیک، ابزار بازدارندگی حیاتی ایران در برابر برتری متعارف آمریکا و اسرائیل هستند و اصرار آمریکا برای سلب این توانمندی، رسیدن به هرگونه توافق هستهای را غیرممکن میسازد7. از نظر این مرکز، خطرات موشکی ایران گراننمایی شده و واشنگتن باید بازدارندگی موشکی را از کنترل تسلیحات هستهای تفکیک کند7.
مراکز تحلیلی نظیر مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) و مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی (IISS) بیشتر بر ارزیابیهایفنی، نوسازی پیشرانهای سوخت صلب و توسعه ساختارهای زیرزمینی موسوم به «شهرهای موشکی» تمرکز داشتند1. این مراکز موشکهایی مانند «حاج قاسم» و «خیبرشکن» را چالشهای جدید سیستمهای پدافند موشکی پاتریوت و پیکان (Arrow) ارزیابی میکردند8.
ارزیابی تفکیکی رسانههای مطرح
روزنامههای نیویورک تایمز و وال استریت ژورنال بر دیپلماسی کانال پشتی میان ایران و آمریکا با میانجیگری عمان و اولتیماتوم ۶۰ روزه دونالد ترامپ تمرکز داشتند9. این رسانهها گزارش میدادند که انباشت اورانیوم غنیشده ۶۰ درصد ایران طبق گزارشهای آژانس بینالمللیانرژی اتمی، در کنار قابلیتهای موشکی برد بلند، واشنگتن و تلآویورا به سمت گزینههای نظامی سوق میدهد8.
خبرگزاری رویترز و نشریه اکونومیست بر زنجیره تأمین بینالمللی و خریدهای اقلام دوگانه ایران دست گذاشتند1. اکونومیست در تحلیلهای پیش از جنگ، بر ظرفیت تولید موشکهای سوخت صلب در تأسیسات پارچین و خجیر تاکید کرد و افزایش تولید تسلیحات بالستیک را نشانهای از آمادهسازی ایران برای یک تقابل منطقهایگستردهتر دانست1.
تحلیل موضوعات همنشین و نسبت آنها با مسئله موشکی
موضوع همنشین اصلی در این مقطع، مذاکرات هستهای و برنامه غنیسازی اورانیوم بود8. اندیشکدههای شاهین (تندرو) موشکها را «سامانه پرتاب سلاح هستهای آینده» تحلیل کرده و برنامههای هستهای و موشکی را غیرقابل تفکیک میدانستند6. در مقابل، اندیشکدههای واقعگرا و رسانههای میانه بر این باور بودند که فشار همزمان بر سر موشکها، فرصت دستیابی به توافق هستهای و مهار غنیسازی ۶۰ درصدی را منهدم میکند؛ زیرا ایران توان موشکی را خط قرمز دفاع ملی خود میداند7.
۲. مقطع دوم: از جنگ خرداد ۱۴۰۴ تا جنگ اسفند ۱۴۰۴ (بحران بازسازی، اسنپبک و شکست موازنه پدافندی)
وقوع جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ (۱۳ تا ۲۴ ژوئن ۲۰۲۵)—که باحملات پیشدستانه اسرائیل تحت عنوان عملیات «شیر غران» به سایتهای هستهای و نظامی ایران و سپس حمله هوایی آمریکا به تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان همراه شد—نقطه عطف رویکردتحلیلی جهان به موشکهای ایران بود7. ایران در پاسخ، بیش از ۵۵۰ تا ۹۰۰ فروند موشک بالستیک و بیش از ۱۰۰۰ فروند پهپاد انتحاری به سمت اسرائیل و پایگاههای آمریکایی در منطقه (از جمله العدید در قطر) شلیک کرد1.
ارزیابی تفکیکی اندیشکدهها
جان کاساپاوغلو در گزارش تحلیلی اندیشکده هادسن (Hudson Institute) نشان داد که اگرچه سیستمهای پدافند هوایی مشترک آمریکا، اسرائیل و متحدان منطقهای صدها تیر از پروژکتیلهایایرانی را رهگیری کردند، اما این نبرد توانایی ایران را در اشباع سامانههای دفاعی اثبات کرد2. هادسن فاش ساخت که نیروهای آمریکایی تنها در ۱۲ روز مجبور به شلیک ۱۵۰ تیر موشک رهگیر تاد(THAAD) و ۸۰ تیر موشک SM-3 شدند که معادل ۲۵ درصد از کل ذخایر استراتژیک تاد ایالات متحده بود2. این تحلیل، زنگ خطری را درباره تخلیه سریع انبار موشکهای دفاعی غرب به صدا درآورد2.
مرکز مطالعات شرقی لهستان (OSW) و پژوهشگاه سیاست خارجی (FPRI) در تحلیلهای خود اشاره کردند که اگرچه پدافند هوایی متعارف ایران و برخی سایتهای پرتاب موشک آسیب دیدند، اما ساختار حکومت ایران فرو نریخت و سپاه بهسرعت وارد فاز بازسازی و تطبیق استراتژیک شد11.
مؤسسه بینالمللی کلینگندئل (Clingendael) هلند در پژوهشی تحلیلی، تحول در دکترین هستهای ایران پس از جنگ خرداد را بررسی کرد14. کلینگندئل توضیح داد که چگونه آسیب دیدن سایتهای هستهایو عدم دستیابی به بازدارندگی کامل از طریق پرتابهای موشکی متعارف، نخبگان سیاسی و نظامی ایران (از جمله استادان دانشگاه امام حسین وابسته به سپاه) را به این نتیجه رساند که بازدارندگی نامتقارن موشکی دچار آسیبپذیری شده و ایران باید به سمت بازدارندگی متقارن هستهای و سلاح اتمی حرکت کند14.
پژوهشکده Alma و رسانههای تحلیلی اختصاصی افشا کردند که ایران بلافاصله پس از جنگ خرداد، عملیات گستردهای را برای بازسازی تاسیسات موشکی سوخت صلب در پارچین، خجیر و شاهرود آغاز کرد2. این مراکز افشا کردند که ایران از طریق کشتیرانی پنهان از بنادر چین (مانند بندر تایچانگ توسط کشتی گلبن)، بیش از ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ تن ماده شیمیایی سدیم پرکلرات(پیشساز آمونیوم پرکلرات) و دستگاههای پیشرفته میکسر سیارهایصنعتی (Planetary Mixers) وارد Bandar Abbas کرده تا تولید موشکهای خیبرشکن، حاج قاسم، فتاح و سجیل را از سر بگیرد1.
مؤسسه صوفان (Soufan Center) به اختلافنظر عمیق میان واشنگتن و تلآویو پرداخت13. صوفان گزارش داد که در حالی که ترامپآسیب به برنامه هستهای ایران را کافی میدانست، بنیامین نتانیاهوبازسازی سریع انبار موشکی ایران را یک تهدید وجودی آنی تلقی کرده و آمادهسازی برای جنگ بعدی را کلید زد13.
ارزیابی تفکیکی رسانههای مطرح
روزنامههای وال استریت ژورنال و نیویورک تایمز بر اجرای مکانیسم اسنپبک (بازگشت تحریمهای سازمان ملل) در سپتامبر ۲۰۲۵ و دور جدید مذاکرات بینتیجه در اسلامآباد تمرکز کردند1. این رسانههامعترف بودند که تحریمها نتوانستهاند مانع از نوسازی زنجیره تامین سوخت صلب موشکی ایران شوند1.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که ایران با وجود بکارگیری دیپلماسی با آژانس، گامهای بازسازی موشکی خود را شتاب بخشیده و خطوط تولید موشکهای بالستیک را به عمق بیشتری از زیر زمین منتقل کرده است1.
تحلیل موضوعات همنشین و نسبت آنها با مسئله موشکی
موضوعات همنشین در این دوره عبارت بودند از: مکانیسم اسنپبکتحریمهای سازمان ملل، بازسازی تسلیحاتی با کمک شبکههای چینی و دگرگونی در دکترین هستهای1. اندیشکدهها تحلیل کردند که بازسازی سریع موشکی ایران پس از ضربات خرداد، کارآمدی ابزارهای تحریمی را زیر سوال برد1. همچنین، تضعیف موقت تاسیسات غنیسازی باعث شد تا نخبگان حاکم در تهران، موشکهای سوخت صلب نقطهزن را به عنوان تنها «سپر متحرک بازدارنده» ببینند که باید در برابر حملات بعدی به هر قیمتی حفظ شود2.
۳. مقطع سوم: بعد از جنگ اسفند ۱۴۰۴ تا امروز (نبرد مستقیم دریایی، شلیک به ناوها و تسلط بر تنگه هرمز)
با آغاز جنگ دوم در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) تحت عنوان عملیات «حماسه حماسی» (Epic Fury) توسط آمریکا و «شیر غرنده» توسط اسرائیل—که با ترور و شهادت آیتالله خامنهای، علیلاریجانی و فرماندهان ارشد سپاه همراه شد—ابعاد توان موشکیایران وارد مرحله نبرد مستقیم دریایی، شلیک به ناوهای جنگی آمریکاو بستن عملیاتی تنگه هرمز گردید3.
ارزیابی تفکیکی اندیشکدهها
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) در گزارش مفصل خود تحت عنوان «جلوگیری از بازسازی نظامی ایران»، به بررسی خسارات نیروهای مسلح ایران و نقشه راه تلافیجویانه آنها پرداخت5. CSISتوضیح داد که اگرچه fleet متعارف نیروی دریایی ایران (کشتیهایخاکستری) و بنادر اصلی مانند Bandar Abbas بر اثر غرق شدن شناورها آسیب دیدند، اما نیروی دریایی سپاه (IRGCN) اولویت خود را بر چهار محور قرار داده است: پاکسازی بنادر برای ورود محمولههای حساس، بازسازی سریع کارخانههای سوخت صلب، بازسازی انبار پهپادها، و تمرکز کامل بر توانمندیهای ناهمطرازدریایی مانند موشکهای ضدکشتی ساحل به دریا، قایقهای تندرو و مینریزی5.
جان کاساپاوغلو در گزارش سپتامبر ۲۰۲۶ اندیشکده هادسن، انسجام کامل سازمان رزم سپاه پاسداران را با وجود تلفات سنگین تایید کرد2. هادسن نکات بالینی متعددی را برجسته کرد:
نخست، انسجام فرماندهی سپاه دچار گسست نشد و پرتابها از حالت تمرکز خارج و به انبوهسازی متفرق تبدیل گردید2.
دوم، سپاه در عملیات موشکی جدید خود از موشکهای سوخت صلب خیبرشکن و موشک دو مرحلهای سجیل-۲ (با برد ۱۲۰۰ میل و کلاهک ۳۳۰۰ پوندی) رونمایی و استفاده کرد2. این موشکها به آنتنهایگیرنده کنترلشده (CRPA) مجهز شدهاند تا در برابر جنگ الکترونیک و سیگنالهای جمینگ GPS آمریکا مقاوم باشند2.
سوم، ایران در اقدامی تاکتیکی، سامانههای راداری باند X سیستم تاد در اردن (در پایگاههای موفق السلطی، ملک حسین و الأزرق) را با موشکهای بالستیک سوخت صلب هدف قرار داد تا شبکه سنسورهایزودهنگام آمریکا و اسرائیل را نابود کند2.
چهارم، هادسن به تحلیل «حسابوکتاب صنعتی جهان» (Industrial Arithmetic) پرداخت و هشدار داد که تولید پهپادهای انتحاری و موشک در ایران بسیار ارزانتر و سریعتر از ساخت موشکهای دفاعی چندمیلیون دلاری غرب صورت میگیرد؛ مسئلهای که ذخایر تسلیحاتیغرب را در سطح جهان (با توجه به نیازهای اوکراین و تایوان) به شدت تحت فشار قرار داده است2.
مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی (IISS) بر تحلیل گزینههایهجومی و دفاعی کشورهای خلیج فارس تمرکز کرد و نشان داد که حملات موشکی و پهپادی ایران در سال ۲۰۲۶ ذخایر موشکهایرهگیر کشورهای عربی را کاملاً تخلیه کرده است16. IISS تاکید کرد که به دلیل زمان طولانی تولید در صنایع دفاعی آمریکا، بازسازی پدافندهوایی کشورهای خلیج فارس سالها طول خواهد کشید16.
پروژه تهدیدات بحرانی (CTP) در مؤسسه ISW تغییر بنیادی در دکترین ایران را گزارش کرد18. طبق تحلیل ISW، دکترین بازدارندگی ایران از شلیکهای صرفاً زمینبهزمین به سمت اسرائیل، به «اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز» تغییر یافته است19. ایران با شلیک موشکهای ضدکشتی به ناوهای آمریکایی، مینریزی موشکی در آبهای عمان و ادعای حاکمیت بر کابلهای فیبر نوری زیردریا، تلاش میکند محاصره اقتصادی خود را به یک بحران مالی و ارتباطی بینالمللی برای غرب تبدیل کند19.
شورای اتلانتیک (Atlantic Council) در تحلیلهای خود مطرح کرد که نبرد اسفند ۱۴۰۴ برای تهران جنبه وجودی پیدا کرده و رژیم ایران هیچ تمایلی برای خروج سریع از جنگ نشان نمیدهد4. اتلانتیک تاکید کرد که شلیک موشک به ناوهای آمریکا و بالا ماندن قیمت نفت، مستقیماً به نفع روسیه تمام شده و بازار جهانی انرژی را ملتهب ساخته است4.
ارزیابی تفکیکی رسانههای مطرح
خبرگزاری رویترز در سلسله گزارشهای اختصاصی، از تحرکات موشکی و تسلیحاتی پنهان ایران پرده برداشت22. رویترز فاش کرد که ایران در حال نهایی کردن قراردادی با چین برای خرید موشکهایکروز ضدکشتی فوقصوت CM-302 است22. این موشکهای فوقصوتکه توانایی پرواز در ارتفاع پایین و مانورهای شدید را دارند، خطری مستقیم و بالقوه کشنده برای ناوهای هواپیمابر و ناوشکنهای نیروی دریایی آمریکا در بحر عمان و خلیج فارس ایجاد میکنند24. رویترزهمچنین پیشنهادهای شرطی ایران برای اجازه عبور محدود به تانکرهارا پوشش داد23.
روزنامه فایننشال تایمز (FT) به بررسی نبرد پنهان در تنگه هرمز پرداخت20. FT فاش ساخت که نیروهای ویژه آمریکا در حال انجام عملیاتهای بسیار خطرناک زیرآبی در تاریکی شب برای خنثیسازیمینهای موشکی و دریایی هستند که ایران در خطوط دریانوردی قرار داده است20. FT گزارش داد که سپاه پاسداران از جزیره لارک در دهانه تنگه هرمز بهعنوان نقطه اتکا برای شلیک موشکهای ضدکشتی، پهپادها و هدایت مینها استفاده میکند21. همچنین FT اشاره کرد که هزینه بیمه جنگی برای تانکرها به ۱۰ میلیون دلار per سفر رسیده که شریان نفتی جهان را مختل کرده است20.
روزنامههای نیویورک تایمز و وال استریت ژورنال به گزارشهای افشا شده اطلاعاتی آمریکا پرداختند2. NYT فاش کرد که طبق ارزیابیهایپنتاگون، سپاه پاسداران با وجود حملات سنگین آمریکا و اسرائیل، موفق شده است ۷۰ درصد از توان انبار موشکی خود را حفظ کرده و سامانههای سوخت صلب را آماده شلیک نگه دارد2. WSJ نیز گسترش تحریمهای ثانویه توسط اسکات بسنت، وزیر خزانهداریآمریکا، را برای فلج کردن شریان مالی تسلیحاتی ایران بررسی کرد21.
4. تحلیل موضوعات همنشین و نسبت آنها با مسئله موشکی
در تحلیلهای بینالمللی، مسئله موشکی ایران هرگز یک موضوع منفرد نظامی یا فنی دیده نشده است؛ بلکه همواره در پیوند تنگاتنگ با زنجیرهای از موضوعات همنشین راهبردی، دیپلماتیک و اقتصادی تحلیل میشود. برای درک دقیقتر، تحلیل جامع و گستردهای از این موضوعات همنشین و نسبت آنها با پرونده موشکی به تفکیک اندیشکدههای تخصصی و رسانههای مطرح جهان ارائه میشود:
I. تحلیل موضوعات همنشین در اندیشکدههایپژوهشی-امنیتی
اندیشکدهها موضوعات همنشین را از زاویه دکترین راهبردی، موازنه قدرت صنعتی و امنیت بینالمللی ارزیابی میکنند:
الف) اندیشکده هادسن (Hudson Institute)
ب) مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS)
ج) مؤسسه کلینگندئل هلند (Clingendael)
د) پروژه تهدیدات بحرانی (CTP) در مؤسسه ISW
هـ) بنیاد دفاع از دمکراسیها (FDD) در برابر Defense Priorities
II. تحلیل موضوعات همنشین در رسانههای مطرح جهان
رسانههای مطرح جهان موضوعات همنشین را از زاویه بازار انرژی، اقتصاد بینالملل، افشاگریهای دیپلماتیک و گزارشهای اطلاعاتی پوشش میدهند:
الف) فایننشال تایمز (Financial Times – FT)
ب) خبرگزاری رویترز (Reuters)
ج) روزنامههای نیویورک تایمز (NYT) و وال استریت ژورنال(WSJ)
III. ماتریس جمعبندی: نسبت موضوعات همنشینبا پرونده موشکی
|
موضوع همنشین |
رویکرد اندیشکدهها |
رویکرد رسانههای مطرح |
نسبت اصلی با مسئله موشکی |
|
برنامه و دکترینهستهای |
موشکها پرتابگر آینده سلاح اتمی هستند؛ شکست بازدارندگی متعارف، ایران را به سمت تسلیحاتمی موشکها سوق میدهد. |
موشکها علت اصلی شکست مذاکرات دیپلماتیک و لغو گفتگوهای عمان و اسلامآبادبودهاند. |
اهرم بازدارندگی نهایی:موشک، بستر حمل کلاهک و ضمانت اجرای دکترین هستهایجدید است. |
|
تحریمها و زنجیره تامین (چین/روسیه) |
تمرکز بر واردات سدیم پرکلرات، میکسرهای سیارهای و قطعات الکترونیکی پهپاد از چین برای بازسازی سریع. |
افشای خریدهای موشکی جدید (مانند موشک فوقصوتCM-302) و ناکارآمدی مکانیسم اسنپبک. |
سوخت شریان تولید: موشک بدون زنجیره پنهان تامین مواد شیمیایی و ماشینآلات صنعتی فلج میشود. |
|
امنیت دریانوردی و تنگه هرمز |
تغییر دکترین از حملات زمینی به انسداد A2/AD، مینریزیموشکی و ادعای حاکمیت بر کابلهای نوری. |
افزایش ۱۰ میلیون دلاری بیمه تانکرها، نبرد شبانه تیمهایابطال مین آمریکا و فلج شدن تجارت نفت. |
پاسخ به محاصره اقتصادی:موشکهای ضدکشتی ابزار سلاحسازی از تنگه هرمز در برابر خزانهداری آمریکا هستند. |
|
موازنه پدافندی و حسابوکتابصنعتی |
تخلیه ۲۵ درصدی ذخایر تادآمریکا و نابرابری شدید هزینه ساخت موشک هجومی با موشک رهگیر. |
پوشش هراس کشورهای عربی خلیج فارس از اتمام موشکهای پاتریوت و درخواست پشتیبانی فوری. |
جنگ فرسایشی تسلیحاتی:موشکهای سوخت صلب ایرانی ابزار تهیسازی انبار تسلیحاتیاستراتژیک غربیها هستند. |
این ساختار نشان میدهد که در تحلیلهای جهانی، موشکهای ایران از یک «سلاح تکبعدی نظامی» به «محور زنجیره بازدارندگی هستهای، حربهای برای مقابله با جنگ اقتصادی و ابزاری برای تغییر قواعد بازی در تجارت و انرژی بینالمللی» ارتقا یافتهاند.
IV. مقایسه تطبیقی و ساختاریافته رویکرد رسانههاو اندیشکدهها
جدول زیر خلاصهای جامع و ساختاریافته از رویکرد تحلیلی مراکز اصلی پژوهشی و رسانههای ارشد جهان را درباره توان موشکی ایران و موضوعات همنشین ارائه میدهد:
|
نام مؤسسه / رسانه |
رویکرد اصلی به مسئله موشکی ایران |
تحلیل موضوعات همنشین(هستهای، تحریم، امنیت دریانوردی) |
سامانه موشکی / تسلیحاتی مورد تمرکز |
|
اندیشکده هادسن(Hudson) |
انسجام ساختار سپاه، بهرهبرداری از نابرابری اقتصادی (تهیسازی انبار موشکهای دفاعی غرب)2 |
وابستگی به قطعات دوگانه چینی (موتورهای Telefly برای گرن-۴) و زدودن رادارهای THAAD در اردن2 |
موشکهای سوخت صلب خیبرشکن، سجیل-۲ و پهپادهای جتدار2 |
|
مرکز CSIS |
ارزیابی آسیبها و تمرکز بر دکترین نوسازی نیروی دریایی ناهمطراز سپاه (IRGCN)5 |
پاکسازی بنادر برای واردات اقلام دوگانه و مقابله با محاصره نفتی خزانهداری آمریکا5 |
موشکهای ساحل به دریا، قایقهای تندرو و پهپادهای دریایی5 |
|
بنیاد FDD |
تهدید وجودی، لزوم انهدام کامل خطوط تولید و رد هرگونه معامله دیپلماتیک بدون سقف موشکی6 |
موشکها بهعنوان چتر حمایتی برای تسلط «محور مقاومت» و ابزار پرتاب سلاح هستهای آینده6 |
موشکهای نقطهزنبالستیک برد متوسط (MRBM)6 |
|
مؤسسه Clingendael |
تحول فکری نخبگان ایران؛ گذر از بازدارندگی متعارف موشکی و گرایش به سلاح هستهای14 |
خلاء فتوای مذهبی پس از خامنهای و ناکامی موشکها در ایجاد بازدارندگی کامل در خرداد14 |
پیوند کلاهکهای موشکی با برنامه تسلیحات اتمی آستانهای14 |
|
مؤسسه ISW / CTP |
تغییر دکترین ایران: تبدیل «تنگههرمز» و کابلهای نوری به مرکز بازدارندگی موشکی19 |
استفاده از شلیکهای دریایی برای شکست محاصره اقتصادی و اخذ باج ارتباطی از خلیج فارس18 |
موشکهای ضدکشتی، مینهای موشکی و پهپادهای FPV فیبر نوری18 |
|
خبرگزاری رویترز(Reuters) |
افشاگری خریدهای تسلیحاتیپنهان و معاهدات موشکی بینالمللی ایران22 |
معامله موشکی با چین و پیشنهادات مشروط ایران برای دریانوردی در هرمز22 |
موشک کروز ضدکشتیفوقصوت چینی CM-30222 |
|
فایننشال تایمز (FT) |
جنگ اقتصادی، اوجگیریهزینههای بیمه تانکرها و نبرد مینریزی زیرآبی20 |
تحریمهای ثانویه آمریکا در برابر بستن عملیاتی خطوط موثر دریانوردی از جزیره لارک20 |
مینهای موشکی دریایی و موشکهای ضدکشتیشلیکشده از لارک20 |
|
نیویورک تایمز / WSJ |
بقای ۷۰ درصدی انبار موشکی سپاه و هراس شدید کشورهای عربی خلیج فارس2 |
اتمام ذخایر پدافندی آمریکا و عدم اثربخشی مکانیسم اسنپبکسازمان ملل1 |
پرتابگرهای متحرک بالستیک و موشکهایسوخت صلب1 |
۵. جمعبندی و چشمانداز راهبردی
تحلیل تحولشناختی اندیشکدهها و رسانههای مطرح جهان از برنامه موشکی ایران در بازه زمانی ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵، سه بینش کلیدی را آشکار میسازد:
نخست، بحران «حسابوکتاب صنعتی» پدافند غرب است؛ ارزیابیهای هادسن و CSIS نشان میدهند که دکترین موشکی ایران توانسته است هزینههای نبرد را بر ایالات متحده و متحدانش تحمیل کند2. شلیک انبوه موشکهای سوخت صلب (مانند خیبرشکن و سجیل-۲) و پهپادهای ارزانقیمت، ذخایر محدود موشکهایچندمیلیون دلاری تاد، پاتریوت و SM-3 آمریکا را تخلیه کرده و آمادهسازی نظامی آمریکا در سایر مناطق جهان (بویژه شرق آسیا) را با چالش مواجه ساخته است2.
دوم، تغییر مرکز ثقل بازدارندگی ایران از «حملات زمینبهزمین» به «انسداد دریایی A2/AD در تنگه هرمز» است5. ایران با شلیک موشک به ناوهای جنگی آمریکا، بهکارگیری مینهای موشکی از جزیره لارک و مذاکره برای دریافت موشکهای فوقصوت CM-302 از چین، توان موشکی خود را به ابزار اصلی ابطال محاصره اقتصادی و فلجکردن تجارت جهانی تبدیل کرده است19.
سوم، خطر نهایی ناظر بر «عقبنشینی از بازدارندگی متعارف به سمت آستانه هستهای» است14. تحلیل مؤسساتی نظیر کلینگندئلنشان میدهد که نخبگان حاکم در ایران پس از تحولات اخیر و آسیبهای وارد شده به پدافند هوایی، توان موشکی متعارف را برای بازدارندگی کامل کافی نمیدانند؛ این امر احتمال گام نهادن نهایی ایران برای تجهیز موشکهای بالستیک به کلاهکهای اتمی را بیش از هر زمان دیگری در تاریخ تحلیلی غربیها برجسته کرده است2.
Reference
