علل موانع ازدواج جوانان

ازدواج یکى از اساسى ترین و در عین حال یکی از حساس ترین مراحل زندگى انسان به شمار مى رود. انسان بنا بر فطرت وجودى خود و وابستگى به غیر و در پاسخ به نیازهاى درونى و بیرونى خود، همواره از فردگرایى گریزان بوده است. با این حال، در دهه های تاخیر و در پی تحولات ناشی از نوسازی، صنعتی شدن و تغییراتی که در ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی رخ داده؛ ازدواج جوانان به تاخیر افتاده است. بر اساس یافته ها، تغییر نگاه ارزشی به ازدواج، محدودیت های اقتصادی، مشروعیت بخشی اجتماعی به تجرد، هراس ناشی از تجربه ناموفق دیگران در ازدواج و فرعی شدن ازدواج، از جمله شرایط تاثیرگذار بر پدیده تجرد جوانان هستند.

ضرورت و اهداف پژوهش

ازدواج به عنوان یک رویداد زیستی فرهنگی و اجتماعی هم بر جامعه تاثیرگذار است و هم از آن تاثیر می پذیرد. درواقع طی چند دهه اخیر، نهادهای اجتماعی که در راس آن ها خانواده قرار دارد با تاثیرپذیری از پدیده هایی مانند جهانی شدن، مدرنیزاسیون و فراگیری شبکه های اجتماعی و ارتباطی دستخوش تغییرات فراوانی شده اند. افزایش تعداد جوانانی که هرگز ازدواج نمی کنند یا فرصتی برای ازدواج نمی یابند و یا گروهی که ترجیح می دهند سال های زیادی از عمر خود را به صورت مجردی زندگی کنند، مسئله ازدواج را در ایران به یک معضل جدی تبدیل کرده که می تواند پیامدهای زیادی همچون افزایش اضطراب، افسردگی اختلالات رفتاری و انحرافات جنسی را به همراه داشته باشد. علاوه بر این ها بالا رفتن سن ازدواج می تواند باعث تاخیر در فرزندآوری و افزایش فاصله بین نسل ها و … شود. لذا هدف پژوهش حاضر مطالعه عمیق جوانان درگیر تاخیر در ازدواج، واکاوی و شناخت هر چه بیشتر این پدیده و سعی در کسب آگاهی های لازم جهت از میان برداشتن موانع موجود بر سر راه ازدواج جوانان بوده است.

عوامل تاخیر در ازدواج جوانان

در ایران نیز با افزایش ناگهانی جمعیت در دهه ۱۳۶۰ و تقارن زمان ازدواج متولدین آن دهه با بحران ها و رکود اقتصادی جامعه، آمار جوانان مجرد افزایش یافته و تاخیر در ازدواج را تبدیل به یک مسئله جدی کرده است. امروزه نگرش جوانان به ازدواج تغییر کرده و علاوه بر رفع نیازهای جنسی و تولید مثل به دنبال یک زندگی عاشقانه و غنی هستند. در این بخش برخی از عوامل تاخیر در ازدواج جوانان مورد واکاوی قرار گرفته است:

دغدغه های اقتصادی

امروزه افزایش هزینه های مربوط به برگزاری مراسم و تشریفات مرتبط با آن به گونه ای است که تامین مالی آن ها برای بسیاری از جوانان مقدور نبوده و آن را مانعی بر سر راه ورود به زندگی زناشویی می دانند. همچنین خانواده ها که در گذشته حامی مالی جوانان بوده و آن ها را در برگزاری مراسم و فراهم کردن مقدمات ازدواج یاری می کردند، اما امروزه خود از این وضعیت اقتصادی دچار صدمه شده و نقش حمایتی خود را از دست داده اند.

همچنین دشواری تامین هزینه های زندگی و تهیه مسکن و تقارن آن با بیکاری و نبود درآمد کافی برای بسیاری از جوانانی که از مهم ترین نگرانی ها برای ورود به مرحله ازدواج است. علاوه بر این بسیاری از جوانان که از لحاظ اشتغال و درآمد، سطح قابل قبولی دارند به دلیل بی ثباتی های اقتصادی در سال های اخیر در مورد آینده مبهم پیش رو نگران بوده و از تلاطم های اقتصادی احتمالی در آینده به عنوان سدی در برابر اقدام به ازدواج یاد می کنند.

آرمان گرایی

پیروی از فرهنگ غربی، کاهش قبح تجرد در جامعه، گسترش شبکه های اجتماعی و به تصویر کشیده شدن سبک زندگی های مجلل باعث شده ذائقه جوانان تغییر کرده و بسیاری از دختران و پسران در شرف ازدواج ورود به زندگی زوجی را تنها در صورت پاسخگویی به نیازهای ایده آل گرایانه خود انتخاب کنند. در واقع جوانان امروزی ازدواج را وسیله ای در جهت رسیدن به آرزوها و آرمان های خود می دانند و تا حد زیادی از واقعیت آن فاصله گرفته اند. در واقع بیش از اینکه به لزوم تقویت قدرت سازگاری جهت ساختن زندگی زناشویی توجه داشته باشند، معیارهای متنوعی را برای انتخاب همسر در نظر گرفته و به امید دستیابی به رویاهای خود، بسیاری از فرصت های ازدواج را فدا کرده و در انتظار موقعیت های بهتر می نشینند. بر اساس نظریه وجودی برای این گروه از جوانان، انتخاب یک نفر به عنوان همسر معادل انتخاب نکردن سایرین بوده و همین مسئله بر اضطراب انتخاب دامن زده و فرد با به تعویق انداختن ازدواج، درصدد مقابله با این اضطراب است. این در حالی است که در بسیاری از موارد با افزایش سن افراد نه تنها از معیارهای آن ها برای انتخاب همسر کاسته نمی شود؛ بلکه سخت گیری آن ها بیشتر شده و بازهم ازدواج را به تاخیر می اندازند.

ترس از آینده ازدواج

یکی از مهم ترین عواملی که جوانان را در ازدواج مردد می کند، ترس از اتفاقات آینده و مشکلات احتمالی در رابطه با همسر است. درواقع دل مشغولی و نگرانی جوانان از سرنوشت ازدواج و ترس از شکست و عدم موفقیت در آن یکی از عوامل بازدارنده آن ها در تشکیل خانواده است. بالا رفتن آمار طلاق، عدم سازگاری و تعارض های زناشویی، سردی عاطفی زوج ها و عدم پایبندی اخلاقی افراد متاهل، جوانان را نسبت به آینده ازدواج دچار ابهام می سازد. بسیاری از این جوانان اجتناب از تماس و رویارویی با ازدواج را یک راه حل مطمئن و امن برای در امان ماندن از این پیامدهای منفی می دانند.

تاثیر روابط پیش از ازدواج

در سال های اخیر روابط دوستی پیش از ازدواج در میان جوانان به یک هنجار تبدیل شده است. ورود به این گونه روابط جوانان را با چالش های مختلفی روبرو می کند که می تواند بر سن ازدواج آن ها تاثیرگذار باشد. بسیاری از این روابط که از ابتدا به غلط شکل گرفته در نهایت به شکست عاطفی منجر شده و به جز هزینه های روحی عاطفی و جسمی دستاوردی برای فرد نداشته و کار را برای ورود به رابطه زناشویی و ازدواج مشکل می کند. در بسیاری از این دوستی ها افراد به بهانه پایبندی و تعهد به رابطه پوشالی خود فرصت های زیادی را برای ازدواج از دست داده و دوران طلایی ازدواج را زیر سایه روابط نافرجام تباه می کنند. همچنین تنوع روابط دوستی خارج از محدوده ازدواج، ذائقه جوانان را تغییر می دهدY به طوری که آن ها، روابط آزادانه با جنس مخالف و عدم تعهد دائمی را به رابطه تعهدآور ازدواج ترجیح می دهند و بدین شکل ازدواج را به سنین بالاتر موکول می کنند.

فرایندهای انگیزشی

یکی از پیامدهای تغییرات فرهنگی در جامعه تنزل ارزشی ازدواج و کاهش انگیزه جوانان برای ورود به رابطه زناشویی است. درواقع نسل جوان امروز با استفاده از ماهواره و اینترنت بیش از گذشته در معرض تجربه جهانی شدن قرار گرفته و ارزش ازدواج در میان آن ها کاهش یافته است. امروزه برای بسیاری از جوانان ازدواج از اولویت خارج شده و موفقیت در زندگی با المان های شغلی تحصیلی و اقتصادی سنجیده می شود. از دیگر عوامل کاهش انگیزه ازدواج در جوانان می توان به در دسترس بودن انتخاب های جایگزین و به مراتب ساده تر اشاره کرد. درواقع سهولت دسترسی به روابط با جنس مخالف و فراهم بودن امکان ارضای نامشروع نیاز جنسی در کنار لذت بردن از زندگی مجردی مانع از حرکت جوانان به سمت ازدواج می شود. همچنین گروهی از جوانان که به دنبال بررسی هزینه و فایده ازدواج هستند، معتقدند زیان ازدواج بیشتر از فرصت های آن است و در نتیجه ازدواج را جهت استفاده از فرصت های تجرد به تعویق می اندازند.

نبود آمادگی کافی برای ازدواج

بسیاری از جوانانی که ازدواج خود را به تعویق می اندازند در مورد آمادگی خود به ازدواج تردید داشته و ورود به این مرحله از زندگی را مستلزم نهایت بلوغ و پختگی می دانند. بخشی از بلوغ و آمادگی مورد نیاز ازدواج کسب مهارت های لازم برای داشتن زندگی زوجی موفق و بخشی نیز مربوط به آمادگی پذیرش مسئولیت ها و تعهدات یک رابطه دائمی و متقابل است. در این میان گروهی از جوانان به دلیل وجود بحران های هویتی حل نشده از پذیرش مسئولیت های ازدواج فرار کرده و خود را برای ایفای نقش همسری آماده نمی دانند. درواقع دختران و پسران جوان افزایش سن را مسیر دستیابی به پختگی بلوغ و مهارت های مورد نیاز ازدواج دانسته و به همین دلیل ازدواج خود را به تاخیر می اندازند.

موانع خانوادگی

خانواده به عنوان محیطی که فرد در آن پرورش یافته بر جنبه های مختلف زندگی او اثرگذار است. یکی از مهم ترین حوزه هایی که تحت تاثیر خانواده قرار دارد، مسئله ازدواج است. امروزه بسیاری از والدین با مشاهده تجارب منفی اطرافیان در ازدواج و گسترش آمار طلاق و تعارضات زناشویی به شدت نگران آینده فرزندان خود بوده و به دلیل ابهام آینده ازدواج، ترجیح می دهند فرزندان آن ها در کنار خودشان در شرایط امن و آرامش زندگی کنند. همه گیر شدن تجرد و گسترش پذیرش آن در جامعه برای این دسته از والدین راه را هموار کرده تا با عدم ترغیب فرزندان به ازدواج و حتی تلقین زود بودن و عدم آمادگی برای ازدواج آن ها را به سمت تاخیر در ازدواج سوق دهند. البته در بعضی موارد وابستگی شدید والدین به فرزند از لحاظ عاطفی یا حتی مالی، باعث عدم تمایل آن ها به ازدواج فرزند شده که معمولا در قالب عدم ترغیب و مخالفت با ازدواج فرزند خود را نشان می دهد. علاوه بر این برخی از خانواده ها با سخت گیری های بیش از حد و قرار دادن موانع بزرگ در سر راه جوانان از جمله تعیین مهریه های سنگین و انتظارات مالی غیرمنطقی آن ها را از نعمت تشکیل خانواده و آغاز مسیر زندگی زوجی محروم می دارند.

جمع بندی

ازدواج به عنوان یک رویداد زیستی فرهنگی و اجتماعی هم بر جامعه تاثیرگذار است و هم از آن تاثیر می پذیرد. امروز افزایش تعداد جوانانی که هرگز ازدواج نمی کنند یا فرصتی برای ازدواج نمی یابند و یا گروهی که ترجیح می دهند سال های زیادی از عمر خود را به صورت مجردی زندگی کنند، مسئله ازدواج را در ایران به یک معضل جدی تبدیل کرده که می تواند پیامدهای زیادی همچون افزایش اضطراب، افسردگی اختلالات رفتاری و انحرافات جنسی را به همراه داشته باشد. هدف پژوهش حاضر مطالعه عمیق جوانان درگیر تاخیر در ازدواج، واکاوی و شناخت هر چه بیشتر این پدیده و سعی در کسب آگاهی های لازم جهت از میان برداشتن موانع موجود بر سر راه ازدواج جوانان بود. دغدغه های اقتصادی،آرمان گرایی، ترس از آینده ازدواج، تاثیر روابط پیش از ازدواج، فرایندهای انگیزشی، نبود آمادگی کافی برای ازدواج و موانع خانوادگی به عنوان موانع ازدواج شناسایی شدند.

این مطالعه در اندیشکده نظام مسائل جوانان کشور توسط پوریا معصومی در سال 1403 انجام شده است.