سرمایه در حال ناپدید شدن خلیج فارس: ریسک جنگ ایران که وال استریت نظاره نمی‌کند

بنیاد توسعه فردا به نقل از شورای روابط خارجی (1 می 2026)

نگرانی‌های اقتصادی درباره جنگ ایران عمدتاً بر جریان جهانی مواد حیاتی متمرکز بوده است. اما ریسک دیگری وجود دارد که بسیار کمتر مورد توجه قرار گرفته: تأمین دلار از خلیج فارس، به ویژه برای شرکت‌های فناوری آمریکایی. صندوق‌های ثروت ملی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس اکنون بین ۴ تا ۶ تریلیون دلار دارایی مدیریت می‌کنند. تنها در سال گذشته، این صندوق‌ها بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کردند که ایالات متحده بزرگترین ذینفع بود. اما اکنون بودجه کشورهای عربی تحت فشار است: جنگ صادرات انرژی را مختل کرده، درآمدهای دیگر (مانند گردشگری) را کاهش داده و هزینه‌های داخلی را افزایش داده است. هرچند جریان سرمایه به طور کامل خشک نخواهد شد، اما کاهش آن می‌تواند ضربه مهمی به شرکت‌های فناوری آمریکایی (به ویژه در حوزه هوش مصنوعی) وارد کند.

تکامل سرمایه کشورهای عربی

سقوط‌های مکرر قیمت نفت (از جمله در سال‌های ۲۰۱۴-۲۰۱۶) آسیب‌پذیری مالی منطقه را آشکار کرد و روند تنوع‌بخشی به اقتصاد را شتاب بخشید. سند «چشم‌انداز ۲۰۳۰» عربستان، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF) را به عنوان ابزار اصلی خود قرار داد. در همین دوره، تمایل سرمایه‌گذاران غربی به استفاده از سرمایه‌های دولتی چین کاهش یافت و کشورهای عربی جایگزین مناسبی شدند. سرمایه‌گذاری مستقیم چین در آمریکا از بیش از ۵۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۶، به حدود ۳.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ کاهش یافت.

امروزه صندوق‌های ثروت ملی منطقه تمایل بیشتری به سرمایه‌گذاری در دارایی‌های خصوصی برای بازدهی بیشتر نشان می‌دهند. صندوق PIF عربستان ۲۰ میلیارد دلار در صندوق زیرساخت بلک‌استون سرمایه‌گذاری کرد و صندوق MGX امارات در دورهای تأمین مالی OpenAI و xAI حضور داشت.

آیا جریان سرمایه به آمریکا در حال کاهش است؟

حتی پیش از آغاز جنگ، برخی کشورهای عربی در حال بازنگری رویکرد خود بودند. صندوق PIF عربستان اعلام کرد که سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی از ۳۰ درصد به ۲۰ درصد کل کاهش خواهد یافت. انتظار می‌رود جنگ باعث شود کشورهای عربی سرمایه بیشتری را به داخل هدایت کنند.

درآمدهای انرژی به دلیل بسته شدن تنگه هرمز متوقف شده و درآمدهای غیرنفتی نیز آسیب دیده است. تعمیر زیرساخت‌های انرژی در منطقه بیش از ۲۵ میلیارد دلار هزینه خواهد داشت. برخی گزارش‌ها حاکی از آغاز عقب‌نشینی از سرمایه‌گذاری‌های خارجی است: هدیه ۲۰۰ میلیون دلاری عربستان به اپرای متروپولیتن نیویورک پس گرفته شد.

این ریسک بسیار کمتر از افزایش قیمت بنزین قابل مشاهده است، اما پتانسیل مخربی دارد که با ادامه بسته شدن تنگه هرمز بیشتر خواهد شد. در صورت ادامه این روند، منبع سرمایه جایگزین آشکاری در انتظار نیست. برخلاف دهه پیش که چین و خاورمیانه جای خود را به یکدیگر دادند، امروز بزرگترین صندوق‌های سرمایه بعدی (مثل ژاپن، نروژ و سنگاپور) به اندازه صندوق‌های عربی بزرگ نیستند.

عقب‌نشینی سرمایه‌های عربی در زمان بدی برای شرکت‌های هوش مصنوعی آمریکایی رخ می‌دهد. اگر این شرکت‌ها نتوانند سرمایه مورد نیاز خود را تأمین کنند، ممکن است مجبور شوند بیشتر به انتشار اوراق بدهی متکی شوند. با توجه به نفوذ این شرکت‌ها بر بازار سهام، هرگونه نگرانی می‌تواند بر سهام سنگینی کند و به اعتماد مصرف‌کنندگان آمریکا سرایت نماید.