سهم اندیشکده ها از بودجه 1401 چقدر است؟
جامعه اندیشکده ها در گزارش تازه خود، سیاست پژوهی را به عنوان پارادایم تازه حل مسئله در کشور، فاقد بودجه خوانده است.
به گزارش گروه خبر جامعه اندیشکده ها؛ قانون بودجه کشور، نهتنها اولویت های جاری در نظام تصمیم گیری کشور را نشان میدهد، بلکه تظاهری از اولویت های آینده کشور است که از توافق دولت و مجلس حاصل شده است.
تعیین ردیف بودجه های اصلی، نوع نگاه این دو قوه به اداره کشور را نشان میدهد. بنابراین فقدان ردیف بودجه «سیاست پژوهی» نشان میدهد که مراجعات مکرر سیاستگذاران به سیاست پژوهان در سال های اخیر تا تبدیل شدن به رویکردی راهبردی در حل مسائل کشور فاصله ها دارد؛ چراکه ارجاعات مکرر مجلس و دولت به اندیشکده ها هنوز بازتابی در بودجه کشور نیافته است.
مقایسه بودجه سیاست پژوهی سال 1400 و 1401
نام برخی از اندیشکده های فهرست شده در سایت جامعه اندیشکده ها در ردیف های بودجه سال 1401 دیده میشود. جدول شماره 1 میزان بودجه اختصاص یافته به هر اندیشکده را در سال 1401 نشان میدهد.
جدول 1: اندیشکده های دارای ردیف بودجه اختصاصی 1401
| ردیف | اندیشکده | جمع هزینهای برآورد 1400 (مبالغ به میلیون ریال) |
| 1 | پژوهشکده مطالعات فناوری | 206.881 |
| 2 | پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع | 75.030 |
| 3 | مرکز پژوهش های مجلس | 2.156.958 |
| 4 | مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور | 294.194 |
| 5 | پژوهشکده بیمه | 72.000 |
| 6 | پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات | 400.000 |
| 7 | پژوهشکده امور اقتصادی | 69.705 |
| 8 | پژوهشکده فرهنگ و هنر | 49.000 |
| 9 | موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور | 77.670 |
| جمع کل | 3.401.438 | |
همان طور که در گزارش «سهم اندیشکده ها از بودجه 1400» منعکس شد، اختصاص بودجه به برخی از اندیشکده ها و مجموعه های سیاست پژوهی، ذیل عنوان بودجه دستگاه های اجرایی یا بودجه پژوهشی به این مراکز صورت میگیرد. بنابراین وجود نام اندیشکده ها در جداول ردیف بودجه کشور، ذیل «بودجه سیاست پژوهی» نیست و نمیتواند بازتابی از درک ضرورت «سیاست پژوهی» در بودجه نویسی دولت و اصلاحیه و تصویب نهایی مجلس تلقی شود.
با این مقدمه؛ بودجه 2400 هزار میلیارد تومانیِ سال 1400 که با افزایش چشمگیری در سال 1401 مواجه شده و به 3600 هزار میلیارد تومان رسیده است؛ منجر به تغییر نسبی در بودجه اندیشکده ها نشده است. یعنی مجموع زیر یک درصدی بودجه اختصاص یافته به اندیشکده ها و موسسات سیاست پژوهی در سال 1400، همچنان در سال 1401 نیز زیر یک درصد مانده است.
جای خالی ردیف سیاست پژوهی در قانون بودجه 1401
ماهیت فعالیت های مرسوم پژوهشی با سیاست پژوهی ها و مطالعات سیاستگذاری تفاوت های جدی دارد. با این حال یکی انگاشتن این دو رویکردِ به «حل مسئله»، در بودجه نویسی کشور کاملا مشهود است. حتی اگر بپذیریم در نظر بودجه نویسان، سیاست پژوهی به عنوان نوعی از پژوهش در نظر گرفته شده است؛ باز هم تحقق پژوهش محوری در سیاستگذاری های کشور جدی گرفته نشده است.
با این توضیح که؛ طبق اسناد بالادستی تا سال 1404، بودجه پژوهشی کشور بایستی به 4 درصد از سهم تولید ناخالص ملی ارتقا یابد. اکنون اعتبارات پژوهشی مندرج در بودجه 1401 به میزان 29 هزار و 211 میلیارد تومان در نظر گرفته شده است که معادل 42 صدم درصد تولید ناخالص ملی است! از این میان سهم اندیشکده ها بسیار کمتر از مراکز پژوهشی معمول، دانشگاه ها و نهادهای تبلیغی-ترویجی است. بنابراین هدف گذاری 4 درصدی بودجه پژوهشی از تولید ناخالص ملی نیز در بودجه سال 1401 دیده نمیشود.
اجحاف بودجه نویسان در حق سیاست پژوهان
طی سال های اخیر جلب توجه محافل سیاستگذاری کشور به مراکز سیاست پژوهی به شکل مشهودی افزایش یافته است. سیاست پژوهی به دلایلی چون 1. مسئله محوری به جای موضوع محوری، 2. ماهیت کاربردی به جای بررسی نظری و 3. عطف به راه حل و راهکار به جای تبیین فلسفی و نظری، مرکز توجه سیاستگذاران در دوران انباشت مسائل در کشور قرار گرفته است.
این ویژگی ها به مرور و با توجه به آنچه در سیاست بین الملل در حال وقوع است، سیاستگذار ایرانی را نسبت به مراکز سیاست پژوهی داخلی حساس کرده است. اما علیرغم این روی آوری، مبالاتی در اسناد رسمی کشور نسبت به رویکرد سیاست پژوهی و مطالعات سیاستگذاری دیده نمیشود.
بنابراین اندیشکده ها و مراکز سیاست پژوهی و به تبع آنها سیاست پژوهان با انگیزه های مادی و در تنگناهای تامین مالی، بخشی از انرژی و وقت خود را مصروف تامین منابعی برای هزینه های جاری و مخارج روزمره میکنند.
همانطور که در گزارش سال پیش بر لزوم شفافیت جایگاه اندیشکده ها و مراکز سیاست پژوهی در اسناد بالادستی از جمله در لوایح و قوانین بودجه تاکید شد؛ در پایان و برای دومین سال پیاپی تغییر نگاه سیاستگذاران و سندنویسان را به عنوان یکی از دستور کارهای اساسی اندیشکده ها در تغییر معادله بودجه نویسی در کشور یادآور میشویم.
