چین شناسی؛ رصد اندیشکده‌های خارجی در موضوع چین

به گزارش گروه رصد بین‌الملل جامعه اندیشکده‌ها؛ چین در آستانه نیمه دوم دهه ۲۰۲۰ با مجموعه‌ای از تحولات همزمان و متداخل روبه‌رو است که درک آن نیازمند نگاهی فراتر از شاخص‌های اقتصادی سنتی است. کاهش آهنگ رشد، بحران املاک و افزایش عدم‌قطعیت‌های ژئوپلیتیکی، پرسش‌هایی بنیادین درباره پایداری مدل توسعه این کشور ایجاد کرده‌اند. با این حال، تمرکز صرف بر کندی اقتصاد می‌تواند تصویری ناقص ارائه دهد، زیرا چین همزمان در حوزه‌های نهادی، فن‌آورانه و نظامی به بازآرایی راهبردی گسترده‌ای دست زده که پیامدهای آن فراتر از مرزهای ملی است.

اقتصاد چین، که بیش از چهار دهه موتور رشد جهانی محسوب می‌شد، اکنون با محدودیت‌های ساختاری عمیقی مواجه است. افول بخش املاک، کاهش بازده سرمایه‌گذاری و ضعف تقاضای داخلی، دولت را به بازاندیشی در الگوی توسعه واداشته است. در پاسخ به این مسئله، پکن مفهوم «نیروهای مولد با کیفیت جدید» را مطرح کرده که بر نوآوری، فن‌آوری‌های پیشرفته و بهره‌وری متمرکز است. این تغییر رویکرد نشان می‌دهد که چین به‌جای بازگشت به محرک‌های سنتی، آینده خود را در پیوند عمیق‌تر میان اقتصاد و علم‌وفن‌آوری جست‌وجو می‌کند.

در سطح نظم بین‌المللی، چین به‌عنوان یک قدرت بازنگر عمل می‌کند، اما نه از مسیر تقابل مستقیم. راهبرد پکن مبتنی‌بر فرسایش تدریجی قواعد لیبرال، ایجاد نهادهای جایگزین و ترویج هنجارهای مبتنی‌بر حاکمیت ملی است. این رویکرد، که اغلب در پوشش همکاری جنوب–جنوب و چندجانبه‌گرایی غیرغربی ارائه می‌شود، به چین امکان می‌دهد بدون برهم‌زدن ناگهانی نظام موجود، وزن هنجاری و نهادی خود را افزایش دهد و نظم مطلوب‌تری برای منافعش بسازد.

علم و فن‌آوری در این چارچوب نقشی دوگانه ایفا می‌کنند: هم ابزار رشد اقتصادی و هم اهرم قدرت ژئوپلیتیکی است. گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهند که چین در بخش بزرگی از فن‌آوری‌های حیاتی، از هوش مصنوعی تا کوانتوم، به جایگاهی پیشتاز دست یافته است. اتکای دولت به سیاست‌گذاری متمرکز، داده‌های انبوه و پیوند میان بخش‌های غیرنظامی و نظامی، اکوسیستمی ایجاد کرده که قابلیت رقابت پایدار با غرب را دارد، هرچند همچنان با گلوگاه‌های حساس مواجه است.

پیوند راهبردی میان فن‌آوری و امنیت ملی، ویژگی برجسته مسیر توسعه چین است. از شبکه‌های ارتباطی نسل پنج و استانداردهای اینترنتی تا امنیت سایبری و فضا، پکن علم را ابزاری برای اعمال حاکمیت و نفوذ بین‌المللی تلقی می‌کند. این نگاه، استفاده از فن‌آوری‌های چینی را به مسئله‌ای فراتر از کارایی فنی تبدیل کرده و آن را به موضوعی مرتبط با امنیت داده، استقلال راهبردی و جهت‌گیری‌های ژئو‌فن‌آورانه ارتقا داده است.

همزمان، قدرت نظامی چین با سرعتی بی‌سابقه در حال تحول است. ارتش آزادی‌بخش خلق چین نه‌تنها در حال نوسازی تجهیزات، بلکه در حال بازطراحی ساختار، دکترین و ماموریت‌های خود است. تمرکز بر تایوان، توسعه توان فضایی و سایبری و گسترش حضور نظامی در مناطق فراتر از شرق آسیا، نشان می‌دهد که چین آماده ایفای نقشی فعال‌تر و پرریسک‌تر در معادلات امنیتی جهانی است.

این گزارش با عنوان “چین شناسی”، با تلفیق چهار حوزه اقتصاد، نظم بین‌المللی، علم‌وفن‌آوری و امنیت، می‌کوشد تصویری جامع از مسیر تحول چین ارائه دهد. درک این هم‌پیوندی‌ها برای تحلیل آینده رقابت قدرت‌های بزرگ ضروری است؛ زیرا چین دیگر صرفا یک بازیگر اقتصادی یا نظامی نیست، بلکه پروژه‌ای چندبُعدی برای بازتعریف قدرت در قرن بیست‌ویکم را دنبال می‌کند.

در این گزارش خواهید خوانید:

• اقتصاد چین؛
• نظم چینی و جایگاه چین در نظام بین‌الملل؛
•  علم و فناوری چین؛
•  امنیت و نظامی‎‌گری چین.