از مدال‌آوری تا حکمرانی ورزش؛ حلقه مفقوده موفقیت پایدار
نشست «تحلیل عملکرد کاروان ورزشی ایران در بازی‌های آسیایی ۲۰۲۶» با همکاری اندیشکده سیاستگذاری و حکمرانی ورزش برگزار شد.
به گزارش گروه خبر جامعه اندیشکده‌ها؛ نشست «تحلیل عملکرد کاروان ورزشی ایران در بازی‌های آسیایی ۲۰۲۶» روز دوشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۵، در دانشگاه علم و فرهنگ و با همکاری اندیشکده سیاستگذاری و حکمرانی ورزش برگزار شد.
در این نشست، کارشناسان و مدیران حوزه ورزش با بررسی عملکرد کاروان ایران، به ارزیابی نتایج رقابت‌ها و چالش‌های ساختاری ورزش قهرمانی پرداختند. محورهای اصلی بحث، از ضرورت آغاز به‌موقع برنامه‌ریزی برای رقابت‌های آینده و اصلاح شیوه ارزیابی فدراسیون‌ها تا استقلال نهادهای ورزشی، تأمین مالی پایدار، استعدادیابی و نقش رسانه‌ها در تبدیل موفقیت‌های مقطعی به دستاوردهای ماندگار را در بر می‌گرفت.
ضرورت عبور از ارزیابی مدال‌ها و اصلاح ساختار ورزش قهرمانی
دکتر سید عبدالحمید احمدی، عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی و دانشگاه علم و فرهنگ، با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری فضاهای نقادانه برای بررسی عملکرد ورزش کشور، ارزیابی نتایج بازی‌های آسیایی را به مقایسه با دوره‌های پیشین و شناسایی روندهای بلندمدت وابسته دانست. به اعتقاد او، نتایج به‌دست‌آمده باید در کنار تجربه دوره‌های قبلی، از جمله افت عملکرد ایران در بازی‌های آسیایی هانگژو، بررسی شود تا نقاط ضعف و قوت ورزش قهرمانی به‌درستی شناسایی شوند.
احمدی با تأکید بر ضرورت آغاز فوری برنامه‌ریزی برای بازی‌های آسیایی دوحه، ارزیابی فنی عملکرد فدراسیون‌ها را یکی از پیش‌نیازهای اصلاح مسیر دانست. از نگاه او، مدیریت حرفه‌ای و نظام تأمین مالی پایدار باید به‌گونه‌ای سامان یابد که میان باشگاه‌های پرورش‌دهنده ورزشکاران و تیم‌های ملی ارتباط مؤثر برقرار شود. در چنین الگویی، حمایت از باشگاه‌هایی که در تربیت و توسعه ورزشکاران نقش دارند، می‌تواند به بخشی از سیاست پایدار تقویت تیم‌های ملی تبدیل شود.
موفقیت ورزشی بدون اصلاح حکمرانی پایدار نمی‌ماند
دکتر مصطفی محمدی‌رئوف، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ و معاون اندیشکده سیاستگذاری و حکمرانی ورزش، با تأکید بر ضرورت توجه به ریشه‌های ساختاری مسائل ورزش، معتقد بود ارزیابی عملکرد نباید به نقد اشخاص یا مدیران محدود شود. به باور او، مسئله اصلی، شناسایی سازوکارهایی است که کیفیت تصمیم‌گیری، مدیریت و عملکرد نهادهای ورزشی را شکل می‌دهند.
محمدی‌رئوف همچنین بر ضرورت تداوم توجه رسانه‌ای و فرهنگی به ورزش پس از پایان رقابت‌ها تأکید کرد و پرسش از کیفیت و هزینه دستیابی به مدال‌ها را در کنار شمار مدال‌ها ضروری دانست. از این منظر، ارزیابی موفقیت ورزشی باید روشن کند که نتایج به‌دست‌آمده با چه میزان منابع، چه کیفیتی از فرایند آماده‌سازی و چه پیامدهایی برای توسعه ورزش کشور حاصل شده‌اند.
او با اشاره به نقش وزارت ورزش و جوانان، تفکیک وظایف سیاستگذاری و تنظیم‌گری از مداخله اجرایی در امور فدراسیون‌ها را ضروری دانست. همچنین، اصلاح سازوکارهای انتخاباتی فدراسیون‌ها و تقویت اعتماد به فرایندهای مدیریتی را از موضوعات مهم حکمرانی ورزش برشمرد. به اعتقاد او، برگزاری رویدادهای ورزشی عمومی و محلی نیز می‌تواند زمینه مشارکت اجتماعی را تقویت کند؛ مشروط بر آنکه توسعه ورزش از مسیر مشارکت و ظرفیت‌های اجتماعی دنبال شود، نه صرفاً با دستوردهی از بالا.
ارزیابی فنی، استقلال فدراسیون‌ها و شناسایی فرصت‌های جدید
دکتر رضا شجیع، عضو هیئت علمی دانشگاه و رئیس مرکز نظارت بر تیم‌های ملی کمیته ملی المپیک، با اشاره به محدودیت‌های نقش ورزش در حل مسائل کلان کشور، تأکید کرد که نباید انتظار داشت ورزش به‌تنهایی کاستی‌های انباشته‌شده در سایر حوزه‌های حکمرانی را جبران کند. در عین حال، او ارزش اجتماعی موفقیت‌های ورزشی، از جمله نقش ورزشکاران زن در تقویت غرور ملی و تصویر بین‌المللی ایران، را قابل توجه دانست.
شجیع با تشریح اهمیت نظارت فنی و پیگیری مستمر وضعیت ورزشکاران، به تشکیل پرونده‌های الکترونیکی برای بیش از چهار هزار ورزشکار و ضرورت استفاده از اطلاعات حاصل از این فرایند در پایش عملکرد اشاره کرد. به اعتقاد او، ارزیابی ورزش‌ها باید متناسب با ویژگی‌های هر رشته انجام شود و نمی‌توان همه رشته‌ها را با معیارهای یکسان سنجید.
او در این زمینه به چهار دسته از رشته‌ها اشاره کرد: رشته‌های وابسته به تجهیزات و امکانات، رشته‌هایی که ایران در آن‌ها از مزیت‌های رقابتی تاریخی برخوردار است، رشته‌های رکوردی و استعدادمحور، و رشته‌هایی که توسعه آن‌ها به دانش و فناوری وابستگی بیشتری دارد. چنین دسته‌بندی‌ای می‌تواند به اولویت‌بندی سرمایه‌گذاری و تخصیص منابع کمک کند.
شجیع همچنین فرصت‌های موجود در رشته‌هایی مانند ورزش‌های الکترونیک، پدل و بسکتبال سه‌نفره را قابل بررسی دانست. او در کنار این مباحث، بر ضرورت حفظ استقلال فدراسیون‌ها و پیگیری تصمیمات و اختلافات از مسیرهای قانونی و مقرراتی تأکید کرد.
نتایج کاروان ایران؛ ضرورت ارزیابی فراتر از جدول مدال‌ها
محمدرضا عابدی‌محزون، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و نظارت ورزش قهرمانی وزارت ورزش و جوانان، با اشاره به نتایج کاروان ایران در بازی‌های آسیایی ۲۰۲۶، اعلام کرد که ورزشکاران کشور با کسب ۱۹ مدال طلا، ۱۸ نقره و ۱۵ برنز، در جایگاه ششم بازی‌ها قرار گرفتند. این نتیجه در مقایسه با بازی‌های آسیایی ۲۰۲۲، که ایران با ۱۳ مدال طلا در جایگاه هفتم قرار داشت، از بهبود جایگاه و افزایش شمار مدال‌های طلا حکایت دارد.
او همچنین به گسترش رشته‌های مدال‌آور و عملکرد زنان ورزشکار اشاره کرد و ارزیابی عملکرد ورزش قهرمانی را فراتر از شمار مدال‌ها دانست. بر این اساس، شاخص‌هایی همچون تحقق اهداف تعیین‌شده، ثبت رکوردها، وضعیت پشتوانه‌سازی و پرورش ورزشکاران، کیفیت فرایند آماده‌سازی و میزان بهره‌وری منابع باید در ارزیابی فدراسیون‌ها و رشته‌های ورزشی مورد توجه قرار گیرند.
عابدی‌محزون با اشاره به نقش سازوکارهای نظارتی وزارت ورزش، بر ضرورت پیوند مؤثر میان باشگاه‌ها، بخش خصوصی، هیئت‌های استانی و فدراسیون‌ها تأکید کرد. از نگاه او، توسعه ورزش قهرمانی نیازمند تقویت زنجیره‌ای است که از استعدادیابی و پرورش ورزشکار در سطوح پایه آغاز می‌شود و تا آماده‌سازی تیم‌های ملی ادامه می‌یابد.
رسانه‌ها؛ از بازتاب مقطعی مدال‌ها تا پیگیری مستمر ورزش
رضا خسروی، سردبیر سرویس ورزشی خبرگزاری مهر، با انتقاد از محدود شدن توجه رسانه‌ای به مقطع برگزاری رقابت‌ها، بر ضرورت استمرار پیگیری مسائل ورزش پس از پایان مسابقات تأکید کرد. از نگاه او، بازتاب موفقیت‌ها زمانی می‌تواند به توسعه ورزش کمک کند که در کنار روایت نتایج، مسائل مدیریتی، فرایندهای آماده‌سازی و چالش‌های ساختاری نیز به‌طور مستمر مورد توجه قرار گیرند.
خسروی همچنین با اشاره به فرایند انتخابات فدراسیون‌ها، نسبت به تأثیر لابی‌ها و مداخلات غیرشفاف بر انتخاب مدیران ورزشی هشدار داد و ضرورت ارتقای استانداردهای حرفه‌ای در پوشش رسانه‌ای ورزش را مطرح کرد.
او در ادامه، بر ضرورت بهره‌برداری عملی از سفرهای بین‌المللی مدیران و مسئولان ورزشی تأکید کرد. به اعتقاد او، این سفرها زمانی ارزشمندند که به انتقال دانش و تجربه و بهبود عملکرد داخلی در حوزه‌هایی مانند مدیریت مسابقات، سازمان‌دهی رویدادها و پوشش رسانه‌ای منجر شوند.
جمع‌بندی؛ الزامات سیاستی برای تداوم موفقیت ورزش ایران
برآیند مباحث این نشست نشان می‌دهد که افزایش مدال‌ها، هرچند یکی از شاخص‌های مهم عملکرد ورزش قهرمانی است، به‌تنهایی برای سنجش کیفیت سیاستگذاری و مدیریت ورزش کفایت نمی‌کند. تداوم موفقیت‌ها مستلزم ارزیابی دقیق عملکرد، اصلاح سازوکارهای مدیریتی، استفاده مؤثر از منابع و ایجاد پیوند میان ورزش پایه، باشگاه‌ها و تیم‌های ملی است.
بر اساس محورهای مطرح‌شده در نشست، می‌توان مهم‌ترین الزامات سیاستی را در چند محور صورت‌بندی کرد:
۱. آغاز زودهنگام و برنامه‌محور آماده‌سازی تیم‌های ملی: برنامه‌ریزی برای رقابت‌های آینده، به‌ویژه بازی‌های آسیایی دوحه، باید بدون وقفه و بر مبنای ارزیابی فنی عملکرد رشته‌ها و ورزشکاران آغاز شود.
۲. طراحی نظام ارزیابی چندبعدی برای فدراسیون‌ها: ارزیابی فدراسیون‌ها باید علاوه بر مدال‌ها، شاخص‌هایی مانند تحقق اهداف، رکوردها، کیفیت آماده‌سازی، پرورش استعدادها، بهره‌وری منابع و عملکرد بلندمدت را در بر گیرد.
۳. تفکیک سیاستگذاری، تنظیم‌گری و اجرا: روشن شدن حدود مسئولیت وزارت ورزش، کمیته ملی المپیک و فدراسیون‌ها می‌تواند از تداخل وظایف بکاهد و زمینه پاسخ‌گویی و استقلال حرفه‌ای نهادهای ورزشی را تقویت کند.
۴. شفاف‌سازی فرایندهای مدیریتی و انتخاباتی: تقویت اعتماد به انتخابات فدراسیون‌ها، کاهش زمینه مداخلات غیرشفاف و پیگیری اختلافات از مسیرهای قانونی، از الزامات بهبود حکمرانی ورزش است.
۵. تأمین مالی پایدار و تقویت زنجیره پرورش ورزشکار: حمایت از باشگاه‌ها و نهادهای فعال در استعدادیابی و پرورش ورزشکاران باید با نیازهای تیم‌های ملی پیوند بخورد تا مسیر توسعه ورزشکار از سطوح پایه تا رقابت‌های قهرمانی پیوستگی بیشتری پیدا کند.
۶. تخصیص هدفمند منابع به رشته‌های ورزشی: تفاوت رشته‌ها از نظر هزینه تجهیزات، مزیت‌های رقابتی، ظرفیت استعدادیابی و نیازهای علمی و فناورانه باید در تصمیم‌گیری درباره اولویت‌های سرمایه‌گذاری لحاظ شود. در این چارچوب، فرصت‌های رشته‌های نوظهور نیز نیازمند بررسی کارشناسی است.
۷. تقویت مشارکت اجتماعی و ورزش پایه: توسعه رویدادهای ورزشی محلی و عمومی و تقویت پیوند میان باشگاه‌ها، بخش خصوصی و ساختارهای استانی می‌تواند به گسترش مشارکت و تقویت پشتوانه ورزش قهرمانی کمک کند.
۸. تداوم نقش رسانه‌ها در پیگیری مسائل ورزش: پوشش رسانه‌ای نباید به زمان برگزاری رقابت‌ها محدود بماند؛ بلکه لازم است ارزیابی عملکرد، مسائل مدیریتی و روند اجرای برنامه‌های اصلاحی را نیز دنبال کند.
۹. تبدیل تجربه‌های بین‌المللی به ظرفیت اجرایی: سفرها و تعاملات بین‌المللی مدیران ورزشی باید با انتقال دانش و تجربه و بهبود رویه‌های مدیریتی، برگزاری مسابقات و پوشش رسانه‌ای همراه باشد.
۱۰. پیگیری اجرای پیشنهادها و پاسخ‌گویی نهادهای مسئول: ارزیابی‌های کارشناسی زمانی اثرگذار خواهند بود که به برنامه‌های اجرایی مشخص، تقسیم مسئولیت و پیگیری نتایج منجر شوند.
در مجموع، پیام محوری این نشست آن بود که موفقیت پایدار در ورزش قهرمانی، صرفاً با افزایش مدال‌ها محقق نمی‌شود؛ بلکه به اصلاح حکمرانی، استقلال و پاسخ‌گویی نهادهای ورزشی، برنامه‌ریزی بلندمدت و تقویت مسیر پرورش ورزشکاران وابسته است. تبدیل نتایج یک دوره از رقابت‌ها به مبنایی برای اصلاح سیاست‌ها و عملکرد نهادهای ورزشی، مهم‌ترین گام برای حفظ و ارتقای جایگاه ایران در رقابت‌های آینده خواهد بود.
